گنجینه احادیث

نَحْنُ اَلْمَثَانِي اَلَّذِي أَعْطَاهُ اَللَّهُ نَبِيَّنَا مُحَمَّداً ص وَ نَحْنُ وَجْهُ اَللَّهِ نَتَقَلَّبُ فِي اَلْأَرْضِ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ وَ نَحْنُ عَيْنُ اَللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ يَدُهُ اَلْمَبْسُوطَةُ بِالرَّحْمَةِ عَلَى عِبَادِهِ عَرَفَنَا مَنْ عَرَفَنَا وَ جَهِلَنَا مَنْ جَهِلَنَا وَ إِمَامَةَ اَلْمُتَّقِينَ .

امام صادق(ع)فرمود: ماییم آن مثانی که خدا به پیغمبر ما محمد(ص)عطا فرموده است(یعنی همدوش قرآنیم که پیغمبر فرمود: دو چیز سنگین میان شما گذاشته ام)و ماییم وجه خدا که در زمین میان شما رفت و آمد کنیم ماییم دیده خدا میان خلقش(ناظر و شاهد کردار مخلوقیم)و دست باز رحمت او بر بندگانش شناخت هر که ما را شناخت(و خوشا بحالش)و پیشوایی پرهیزگاران را نشناخت هر که ما را نشناخت(و چه زیان بزرگی کرد که مرگش در پیش است و آنگاه زیان خود دریابد).

فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلّهِ اَلْأَسْماءُ اَلْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها َالَ نَحْنُ وَ اَللَّهِ اَلْأَسْمَاءُ اَلْحُسْنَى اَلَّتِي لاَ يَقْبَلُ اَللَّهُ مِنَ اَلْعِبَادِ عَمَلاً إِلاَّ بِمَعْرِفَتِنَا .

و آن حضرت راجع به قول خدای عز و جل«خدا را نامهای نیکوست او را بآنها بخوانید»فرمود: سوگند بخدا ماییم آن نامهای نیکو که خدا عملی را از بندگان نپذیرد مگر آنکه با معرفت ما باشد. (بدستور و راهنمایی ما باشد).

إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَنَا فَأَحْسَنَ خَلْقَنَا وَ صَوَّرَنَا فَأَحْسَنَ صُوَرَنَا وَ جَعَلَنَا عَيْنَهُ فِي عِبَادِهِ وَ لِسَانَهُ اَلنَّاطِقَ فِي خَلْقِهِ وَ يَدَهُ اَلْمَبْسُوطَةَ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّأْفَةِ وَ اَلرَّحْمَةِ وَ وَجْهَهُ اَلَّذِي يُؤْتَى مِنْهُ وَ بَابَهُ اَلَّذِي يَدُلُّ عَلَيْهِ وَ خُزَّانَهُ فِي سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ بِنَا أَثْمَرَتِ اَلْأَشْجَارُ وَ أَيْنَعَتِ اَلثِّمَارُ وَ جَرَتِ اَلْأَنْهَارُ وَ بِنَا يَنْزِلُ غَيْثُ اَلسَّمَاءِ وَ يَنْبُتُ عُشْبُ اَلْأَرْضِ وَ بِعِبَادَتِنَا عُبِدَ اَللَّهُ وَ لَوْ لاَ نَحْنُ مَا عُبِدَ اَللَّهُ .

امام صادق فرمود: خدا ما را آفرید و آفرینش ما را نیکو ساخت(زیرا طینت ما را از علیین قرار داد و استعداد کمالات را در ما فوق العاده ساخت)و ما را صورتگری کرد و نیکو صورتگری کرد (اخلاق حمیده و صفات فاضله را در سرشت ما گذاشت)و ما را در میان بندگان دیده خویش قرار داد (تا کردار آنها را بنگریم و نزد او گواهی دهیم)و در میان خلقش زبان گویا قرار داد(تا معارف و حلال و حرام او را برای آنها بیان کنیم)و دست مهر و رحمت گشوده بر سر بندگانش ساخت و وجه خود قرار داد که از آن سوی باو گرایند(به حدیث دوم رجوع شود)و ما را دری که او را نشان دهد قرار داد (پس هر که از این در وارد شود بمعرفت و اطاعت او رسد)و گنجینه دار میان آسمان و زمینش نمود(تا معارف و بلکه تمام خیرات او از برکت ما بمردم رسد)و از برکت وجود ما درختان…

فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَمّا آسَفُونا اِنْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لاَ يَأْسَفُ كَأَسَفِنَا وَ لَكِنَّهُ خَلَقَ أَوْلِيَاءَ لِنَفْسِهِ يَأْسَفُونَ وَ يَرْضَوْنَ وَ هُمْ مَخْلُوقُونَ مَرْبُوبُونَ فَجَعَلَ رِضَاهُمْ رِضَا نَفْسِهِ وَ سَخَطَهُمْ سَخَطَ نَفْسِهِ لِأَنَّهُ جَعَلَهُمُ اَلدُّعَاةَ إِلَيْهِ وَ اَلْأَدِلاَّءَ عَلَيْهِ فَلِذَلِكَ صَارُوا كَذَلِكَ وَ لَيْسَ أَنَّ ذَلِكَ يَصِلُ إِلَى اَللَّهِ كَمَا يَصِلُ إِلَى خَلْقِهِ لَكِنْ هَذَا مَعْنَى مَا قَالَ مِنْ ذَلِكَ وَ قَدْ قَالَ مَنْ أَهَانَ لِي وَلِيّاً فَقَدْ بَارَزَنِي بِالْمُحَارَبَةِ وَ…

امام صادق(ع)راجع بقول خدای عز و جل(54 سوره 43)«چون ما را بافسوس آوردند از ایشان انتقام گرفتیم»فرمود: خدای عز و جل چون افسوس ما افسوس نخورد لیکن او دوستانی ای خود آفریده که آنها افسوس خورند و خشنود گردند. و ایشان مخلوقند و پروریدگان و خداوند خشنودی آنها را خشنودی خود و خشم آنها را خشم خود قرار داده زیرا ایشان را مبلغین خود و دلالت کنندگان بسوی خود مقرر داشته است و از این جهت است که آن مقامرا دارند، معنی آیه آن نیست که افسوس دامن خدای تعالی را گیرد چنان که دامنگیر مخلوق شود بلکه معنی آن چنانست که در این باره گفته است«هر که بیکی از دوستان من اهانت کند بپیکار من آمده و مرا بمبارزه خوانده است و فرموده(80 سوره 4)«هر که فرمان پیغمبر برد فرمان خدا برده است»و نیز فرموده است(10 سوره 48)«همانا کسانی که…

كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ ع فَأَنْشَأَ يَقُولُ اِبْتِدَاءً مِنْهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أَسْأَلَهُ نَحْنُ حُجَّةُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ بَابُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ لِسَانُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ وَجْهُ اَللَّهِ وَ نَحْنُ عَيْنُ اَللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ نَحْنُ وُلاَةُ أَمْرِ اَللَّهِ فِي عِبَادِهِ .

اسود بن سعید گوید خدمت امام باقر(ع)بودم که خود حضرت بدون آنکه من چیزی بپرسم شروع کرد و فرمود: ما حجت خداییم ما باب خداییم، ما زبان خداییم، ما وجه خداییم، ما دیده خدا در میان خلقش باشیم، ماییم سرپرستان امر خدا در میان بندگانش(امر خدا همان فرمانهای خداست نسبت ببندگانش و یا بمعنی مطلق کار و مطلب خدایی است مانند امر توحید و معاد و نبوت و عبادات و معاملات از نظر شرع و معانی سایر جملات در دو حدیث قبل بیان شد).

أَنَا عَيْنُ اَللَّهِ وَ أَنَا يَدُ اَللَّهِ وَ أَنَا جَنْبُ اَللَّهِ وَ أَنَا بَابُ اَللَّهِ .

جنبی گوید: از امیر المومنین(ع)شنیدم که میفرمود: منم چشم خدا، منم دست خدا، منم جنب خدا(یعنی بخدا نزدیکم و مردم باید از ناحیه من بخدا تقرب جویند)منم باب خدا(هر که معرفت و خشنودی خدا طلبد باید از طریق من داخل شود).

فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اَللّهِ َالَ جَنْبُ اَللَّهِ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ ع وَ كَذَلِكَ مَا كَانَ بَعْدَهُ مِنَ اَلْأَوْصِيَاءِ بِالْمَكَانِ اَلرَّفِيعِ إِلَى أَنْ يَنْتَهِيَ اَلْأَمْرُ إِلَى آخِرِهِمْ .

موسی بن جعفر(ع)راجع بقول خدای عز و جل(55 سوره 39)«دریغا بر من از آنچه در جنب خدا قصور ورزیدم»فرمود: جنب خدا امیر المومنین است و همچنین اوصیا بعد از او تا آخرین آنها در مقام بلندی باشند.

قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى أَعْظَمُ وَ أَعَزُّ وَ أَجَلُّ وَ أَمْنَعُ مِنْ أَنْ يُظْلَمَ وَ لَكِنَّهُ خَلَطَنَا بِنَفْسِهِ فَجَعَلَ ظُلْمَنَا ظُلْمَهُ وَ وَلاَيَتَنَا وَلاَيَتَهُ حَيْثُ يَقُولُ إِنَّما وَلِيُّكُمُ اَللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ اَلَّذِينَ آمَنُوا يَعْنِي اَلْأَئِمَّةَ مِنَّا ثُمَّ قَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُون َّ ذَكَرَ مِثْلَهُ .

زراره گوید: از امام باقر(ع)راجع بقول خدای عز و جل(54 سوره 2)«بما ستم نکردند بلکه بخودشان ستم کردند»پرسیدم، فرمود: همانا خدای تعالی بزرگتر و عزیزتر و جلیل تر و والاتر است که ستم شود ولی ما را بخود پیوسته و ستم بما را ستم بخود انگاشته و ولایت ما را ولایت خود قرار داده، آنجا که میفرماید: (60 سوره 5)«همانا ولی شما فقط خداست و پیغمبر او و کسانی که ایمان دارند» که مراد از آنها امامان از خاندان مایند(پس همچنان که در این آیه ولایت ما را بولایت خود پیوسته) در جای دیگر(ستم بما را ستم بخود دانسته)و فرموده است«بما ستم نکردند بلکه بخود ستم کردند»و سپس مانند این در قرآنش ذکر کرده است(مانند خشنودی و غضب و افسوس که آنها را بخود نسبت داده و مقصود ماییم) و در موضع دیگر قرآن این آیه را فرموده است .

بِنَا عُبِدَ اَللَّهُ وَ بِنَا عُرِفَ اَللَّهُ وَ بِنَا وُحِّدَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ مُحَمَّدٌ حِجَابُ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى .

امام باقر(ع)فرمود: بوسیله ما خدا پرستش شد و بوسیله ما خدا شناخته شد و بوسیله ما خدای تبارک و تعالی را یگانه شناختند و محمد پرده دار خدای تبارک و تعالی است(تا واسطه میان او و مخلوقش باشد)

مَا عُبِدَ اَللَّهُ بِشَيْ ءٍ مِثْلِ اَلْبَدَاءِ .

زراره از یکی از دو امام(پنجم یا ششم)نقل میکند که فرمود: خدا بچیزی چون بدا پرستش نشده است

فِي هَذِهِ اَلْآيَةِ يَمْحُوا اَللّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ قَالَ فَقَالَ وَ هَلْ يُمْحَى إِلاَّ مَا كَانَ ثَابِتاً وَ هَلْ يُثْبَتُ إِلاَّ مَا لَمْ يَكُنْ .

امام صادق علیه السلام راجع بآیه(41 سوره 13)«و خدا آنچه را خواهد محو میکند و ثبت میکند» فرمود: مگر نه اینست که محو شود چیزی که ثابت بوده و ثبت شود چیزی که نبوده(و بدا چیزی جز این نیست).

مَا بَعَثَ اَللَّهُ نَبِيّاً حَتَّى يَأْخُذَ عَلَيْهِ ثَلاَثَ خِصَالٍ اَلْإِقْرَارَ لَهُ بِالْعُبُودِيَّةِ وَ خَلْعَ اَلْأَنْدَادِ وَ أَنَّ اَللَّهَ يُقَدِّمُ مَا يَشَاءُ وَ يُؤَخِّرُ مَا يَشَاءُ .

امام صادق علیه السلام فرمود: خدا هیچ پیغمبری را مبعوث نفرمود جز اینکه سه خصلت را از او پیمان گرفت: 1-اقرار به بندگی خدا 2-کنار زدن شریکها و مانندها برای خدا 3-اقرار باینکه خدا هر چه را خواهد مقدم دارد و هر چه را خواهد بتاخیر اندازد(و همین است معنی بدا و از این روایت اهمیت موضوع«بدا»معلوم می شود، زیرا که در ردیف خداپرستی و توحید قرار گرفته است).