جستجوی «عقل»

كَيْفِيَّةُ اَلْفِعْلِ تَدُلُّ عَلَى كَيْفِيَّةِ اَلْعَقْلِ فَأَحْسِنْ لَهُ اَلاِخْتِيَارَ اَلاِخْتِبَارَ وَ أَكْثِرْ عَلَيْهِ اَلاِسْتِظْهَار

چگونگی کردار، دلالت می کند بر چگونگی خرد، پس کردار نیک را گزینش کن و به وسیله آن پشتیبان خویش را بیافزا.

كثرة الصّواب تنبىء عن وفور العقل

زیادی کردار شایسته، از بسیاری خرد خبر می دهد.

طَلَبَةُ هَذَا اَلْعِلْمِ عَلَى ثَلاَثَةِ أَصْنَافٍ أَلاَ فَاعْرِفُوهُمْ بِصِفَاتِهِمْ وَ أَعْيَانِهِمْ صِنْفٌ مِنْهُمْ يَتَعَلَّمُونَ لِلْمِرَاءِ وَ اَلْجَهْلِ وَ صِنْفٌ مِنْهُمْ يَتَعَلَّمُونَ لِلاِسْتِطَالَةِ وَ اَلْخَتْلِ وَ صِنْفٌ مِنْهُمْ يَتَعَلَّمُونَ لِلْفِقْهِ وَ اَلْعَقْلِ فَأَمَّا صَاحِبُ اَلْمِرَاءِ وَ اَلْجَهْلِ تَرَاهُ مُؤْذِياً مُمَارِياً لِلرِّجَالِ فِي أَنْدِيَةِ اَلْمَقَالِ وَ قَدْ تَسَرْبَلَ بِالتَّخَشُّعِ وَ تَخَلَّى مِنَ اَلْوَرَعِ فَدَقَّ اَللَّهُ مِنْ هَذَا حَيْزُومَهُ وَ قَطَعَ مِنْهُ خَيْشُومَهُ أَمَّا صَاحِبُ اَلاِسْتِطَالَةِ وَ اَلْخَتْلِ فَإِنَّهُ يَسْتَطِيلُ عَلَى…

امیر المومنین علیه السلام فرمود: دانش جویان دینی سه دسته اند هان که آنان را با علایم و مشخصات بشناسید دسته ای از آنان دانش را بمنظور خود نمایی و جهالت ورزی می آموزند و دسته دیگر هدفشان گردن فرازی و نیرنگ بازی است و یک دسته برای فهمیدن و پابند بودن. اما خودنما و جهالت ورز را بینی که در انجمن های سخن به آزار دیگران پردازد و با مردم بجدال خیزد جامه خدا ترسی در بر کرده ولی در دل پروایی از خدا ندارد خدا سینه چنین دانشمندی را بشکند و بینی اش را از بن بر کند. و اما گردن فراز و دغل باز، بر همشکلان خود کردن فرازد و در برابر ثروتمندان دیگر فروتنی کند تا نعمت های شیرین آنان خورد و دین خود را بشکند خدا دیده بینایی چنین عالمی را کور فرماید و از میان دانشمندان نام و نشانش بر کند. و اما دانشمند فقیه و…

بُنِيَ اَلْجَسَدُ عَلَى أَرْبَعَةِ أَشْيَاءَ عَلَى اَلرُّوحِ وَ اَلْعَقْلِ وَ اَلدَّمِ وَ اَلنَّفَسِ فَإِذَا خَرَجَ اَلرُّوحُ تَبِعَهُ اَلْعَقْلُ وَ إِذَا رَأَى اَلرُّوحُ شَيْئاً حَفِظَهُ عَلَيْهِ اَلْعَقْلُ وَ بَقِيَ اَلدَّمُ وَ اَلنَّفَسُ.

امام صادق علیه السلام فرمود: پی ریزی بدن بر چهار چیز است: روان و خرد و خون و تنفس، بهنگام خواب که روان از بدن بیرون رود خرد نیز از آن پیروی کند و چون روان چیزی به بیند خرد برایش نگهداری کند ولی خون و نفس هم چنان در بدن باقی میماند.

قِوَامُ اَلْإِنْسَانِ وَ بَقَاؤُهُ بِأَرْبَعَةٍ بِالنَّارِ وَ اَلنُّورِ وَ اَلرِّيحِ وَ اَلْمَاءِ فَبِالنَّارِ يَأْكُلُ وَ يَشْرَبُ وَ بِالنُّورِ يُبْصِرُ وَ يَعْقِلُ وَ بِالرِّيحِ يَسْمَعُ وَ يَشَمُّ وَ بِالْمَاءِ يَجِدُ لَذَّةَ اَلطَّعَامِ وَ اَلشَّرَابِ فَلَوْ لاَ اَلنَّارُ فِي مَعِدَتِهِ لَمَا هَضَمَتِ اَلطَّعَامَ وَ اَلشَّرَابَ وَ لَوْ لاَ أَنَّ اَلنُّورَ فِي بَصَرِهِ لَمَا أَبْصَرَ وَ لاَ عَقَلَ وَ لَوْ لاَ اَلرِّيحُ لَمَا اِلْتَهَبَتْ نَارُ اَلْمَعِدَةِ وَ لَوْ لاَ اَلْمَاءُ لَمْ يَجِدْ لَذَّةَ اَلطَّعَامِ وَ اَلشَّرَابِ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ اَلنِّيرَانِ فَقَالَ اَلنِّيرَانُ…

امام صادق(ع)فرمود: پایداری انسان و بقایش بچهار چیز است: به آتش و نور و باد و آب، آدمی بوسیله باد و تموج هوا می شنود و میبوید و بوسیله آب(و رطوبت بدن و دهان)لذت خوردن و آشامیدن را می یابد، پس اگر حرارت در معده آدمی نباشد خوراکی و آشامیدنی را هضم نمیکرد و اگر روشنی در دیده او نبود نه می دید و نمی فهمید و اگر باد نبود آتش معده بر افروخته نمیشد و اگر آب نبود لذت خوراکی و آشامیدنی را نمی یافت. راوی گوید: از حضرت پرسیدم از اقسام آتش فرمود: آتش بر چهار قسم است آتشی که میخورد و می آشامد و آتشی که میخورد ولی نمی آشامد و آتشی که می آشامد و نمی خورد و آتشی که نه می خورد و نه می آشامد اما آتشی که میخورد و می آشامد حرارت بدن آدمی و همه حیوانات است و آنکه میخورد و نمی آشامد آتش هیزم است و آتشی می آشامد و…

إِنَّ نَجْدَةَ اَلْحَرُورِيَّ كَتَبَ إِلَى اِبْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ أَرْبَعَةِ أَشْيَاءَ هَلْ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ ص يَغْزُو بِالنِّسَاءِ وَ هَلْ كَانَ يَقْسِمُ لَهُنَّ شَيْئاً وَ عَنْ مَوْضِعِ اَلْخُمُسِ وَ عَنِ اَلْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَطِعُ يُتْمُهُ وَ عَنْ قَتْلِ اَلذَّرَارِيِّ فَكَتَبَ إِلَيْهِ اِبْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا قَوْلُكَ فِي اَلنِّسَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ ص كَانَ يُحْذِيهِنَّ وَ لاَ يَقْسِمُ لَهُنَّ شَيْئاً وَ أَمَّا اَلْخُمُسُ فَإِنَّا نَزْعُمُ أَنَّهُ لَنَا وَ زَعَمَ قَوْمٌ أَنَّهُ لَيْسَ لَنَا فَصَبَرْنَا فَأَمَّا اَلْيَتِيمُ فَانْقِطَاعُ يُتْمِهِ أَشُدُّهُ وَ هُوَ…

امام صادق(ع)فرمود: نجده حروری نامه ای بابن عباس نوشت و از او چهار چیز پرسید: آیا رسول خدا زنها را بجبهه جنگ میبرد و از غنیمت جنگی سهمی به آنان می داد؟ و مصرف خمس چیست؟ و یتیم چه وقت یتیمی اش پایان می یابد؟ و کشتن کودکان کفار، ابن عباس در جوابش نوشت: اما پرسش ات در باره زنان، رسول خدا چیز اندکی بآنان میداد(یا آنکه بهمراه خود بیرون می برد)و آنان را بکار میگماشت ولی سهمی از غنیمت بآنان نمی داد و اما خمس بعقیده ما آن از آن ما است و گروهی را اعتقاد این است که از آن ما نیست ما هم صبر کردیم و اما یتیم، پایان یتیمی اش به هنگام مردانگی است که علامتش احتلام است مگر آنکه رشد فکری در او نه بینی و او را احمق یا ضعیف العقل تشخیص دهی که باید ولی اش مال او را نگه داری کند و اما کودکان کفار را پیغمبر نمی کشت…

اَلنَّاسُ عَلَى أَرْبَعَةِ أَصْنَافٍ جَاهِلٌ متردي مُتَرَدٍّ مُعَانِقٌ لِهَوَاهُ وَ عَابِدٌ متقوي مُتَقَوٍّ كُلَّمَا اِزْدَادَ عِبَادَةً اِزْدَادَ كِبْراً وَ عَالِمٌ يُرِيدُ أَنْ يُوطَأَ عُقْبَاهُ وَ يُحِبُّ مَحْمَدَةَ اَلنَّاسِ وَ عَارِفٌ عَلَى طَرِيقِ اَلْحَقِّ يُحِبُّ اَلْقِيَامَ بِهِ فَهُوَ عَاجِزٌ أَوْ مَغْلُوبٌ فَهَذَا أَمْثَلُ أَهْلِ زَمَانِكَ وَ أَرْجَحُهُمْ عَقْلاً.

امام صادق(ع)فرمود: مردم چهار صنف اند. 1-نادان هلاک شده هوا پرست. 2-عابد ریاکار و متقی نما که هر چه عبادت بیشتر کند تکبرش افزونتر شود. 3-دانشمندی که میخواهد بدنبالش راه روند و دوست دارد که مردم ستایش اش کنند. 4-شناسای راه حق که دوست دارد قیام بحق کند ولی ناتوان است یا شکست خورده این چنین شخص از همه مردم زمان تو بهتر است و خردمندتر.

خَمْسٌ هُنَّ كَمَا أَقُولُ لَيْسَتْ لِبَخِيلٍ رَاحَةٌ وَ لاَ لِحَسُودٍ لَذَّةٌ وَ لاَ لملوك لِمَمْلُوكٍ وَفَاءٌ وَ لاَ لِكَذَّابٍ مُرُوءَةٌ وَ لاَ يَسُودُ سَفِيهٌ.

امام صادق(ع)فرمود: پنج چیز چنان است که من میگویم بخیل را آسایش نیست و حسود را لذتی نیست و پادشاه را وفا نباشد و دروغگو جوانمردی ندارد و کم عقل به مهتری نرسد.

إِذَا كَانَ يَوْمُ اَلْقِيَامَةِ اِحْتَجَّ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى خَمْسَةٍ عَلَى اَلطِّفْلِ وَ اَلَّذِي مَاتَ بَيْنَ اَلنَّبِيَّيْنِ وَ اَلَّذِي أَدْرَكَ اَلنَّبِيَّ وَ هُوَ لاَ يَعْقِلُ وَ اَلْأَبْلَهِ وَ اَلْمَجْنُونِ اَلَّذِي لاَ يَعْقِلُ وَ اَلْأَصَمِّ وَ اَلْأَبْكَمِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ يَحْتَجُّ عَلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ فَيَبْعَثُ اَللَّهُ عَلَيْهِمْ رَسُولاً فَيُؤَجِّجُ لَهُمْ نَاراً فَيَقُولُ لَهُمْ رَبُّكُمْ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَثِبُوا فِيهَا فَمَنْ وَثَبَ فِيهَا كَانَتْ عَلَيْهِ بَرْداً وَ سَلاَماً وَ مَنْ عَصَى سِيقَ إِلَى اَلنَّارِ .

امام باقر علیه السلام فرمود: چون روز قیامت شود خداوند به پنج طایفه حجت را تمام کند بر کودک و آنکه در فاصله دو پیغمبر از دنیا رفته است(زمان فترت)و کسی که زمان پیغمبر را درک کرده ولی(در اثر زیادی سن)شعور خود را از دست داده و سفیه و دیوانه ای که(در دوره سال)عاقل نگردد و کر و لال که هر یک از اینان در پیشگاه الهی برای بی گناهی خود دلیل می آوردند آن حضرت فرمود که خداوند پیغمبری بر آنان مبعوث میفرماید آن پیغمبر آتشی برای آنان میفروزد و بآنان پیشنهاد میکند که بمیان این آتش بجهید پس هر کس در آتش جهید آن آتش بر او سرد و سلامت گردد و هر کس سرپیچی نمود بدوزخ رانده شود.

لَمْ يُقْسَمْ بَيْنَ اَلْعِبَادِ أَقَلُّ مِنْ خَمْسٍ اَلْيَقِينِ وَ اَلْقُنُوعِ وَ اَلصَّبْرِ وَ اَلشُّكْرِ وَ اَلَّذِي يَكْمُلُ لَهُ هَذَا كُلَّهُ اَلْعَقْلُ.

امام صادق علیه السلام فرمود: در میان بندگان کمتر از پنج خصلت قسمت نشده است. 1-یقین 2-قناعت 3-شکیبایی 4-شکرگزاری 5-و آنچه همه اینها را برای انسان تکمیل میکند یعنی خرد.

خَمْسٌ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ لَمْ يَكُنْ فِيهِ كَثِيرُ مُسْتَمْتَعٍ اَلدِّينُ وَ اَلْعَقْلُ وَ اَلْأَدَبُ وَ اَلْحُرِّيَّةُ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ.

امام صادق(ع)فرمود: پنج چیز است که در هر کس نباشد بهره فراوانی در او نیست دین و خرد و ادب و آزادگی و خوش خلقی.

رَأْسُ اَلْعَقْلِ بَعْدَ اَلْإِيمَانِ بِاللَّهِ مُدَارَاةُ اَلنَّاسِ فِي غَيْرِ تَرْكِ حَقٍّ وَ مِنْ سَعَادَةِ اَلْمَرْءِ خِفَّةُ لِحْيَتِهِ.

سرلوحه عقل پس از ایمان به خدا، مدارا کردن با مردم است تا آنجا که به ترک حقی منجر نشود و از خوشبختی مرد آن است که ریش او سبک باشد.