عَن ابی هُرَیرَةِ قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: انَّما انتُم خَلَفُ ماضینَ وَبَقِیةُ مُتِقَدّمینَ کانوا اکبَرَ مِنکم بَسطَةً وَ اعظَمَ سَطوَةً فَازعِجوا عَنها اسکنَ ما کانوا الَیها [وَ غَدَرَت بِهِم ] وَ اخرِجوا مِنها اوثَقَ ما کانوا بِها فَلَم یمنَعهُم قُوَّةُ عَشیرَةٍ وَ لا قُبِلَ مِنهُم بَذلُ فِدیةٍ فَارحِلوا انفُسَکم بِزادٍ مُبَلّغٍ قَبلَ ان تُؤخَذوا عَلی فَجأَةٍ وَ قَد غَفَلتُم عَنِ الإستِعدادِ.
از ابوهریره روایت شده که گفت از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: شما بازمانده پیشینیان و جانشین گذشتگان هستید، پیش از شما اقوامی قوی تر و نیرومندتر بودند، پس خداوند آنان را در حالی که در نهایت آرامش و آسایش بودند و به دنیا کمال اطمینان داشتند به جهان آخرت برد و (این در حالی بود که) نیرومندی قوم و قبیله نتوانست مانع رفتنشان شود و (برای اینکه در دنیا بمانند) از آنان پولی و- به طور کلّی- فدیه ای پذیرفته نشد. پس قبل از اینکه بدون آمادگی و در حال غفلت به طور ناگهانی شما را از دنیا ببرند، خودتان توشه فراوان (که برای شما در آن جهان کافی باشد) بردارید و آماده رفتن شوید.
- بحارالانوار، ج 77، ص 181
عَن انَسِ بنِ مالِک قالَ قالوا: یا رَسولَ اللّهِ مَن اولیاءُ اللّهِ الّذینَ لا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یحزَنونَ؟ فَقالَ: الَّذینَ نَظَروا الی باطِنِ الدُّنیا حینَ نَظَرَ النّاسُ الی ظاهِرِها فَاهتَمُّوا بِآجِلِها حینَ اهتَمَّ النّاسُ بِعاجِلِها فَاماتوا مِنها ما خَشَوْا ان یمیتَهُم وَ تَرَکوا مِنها ما عَلِمُوا ان سَیترُکهُم فَما عَرَضَ لَهُم مِنها عارِضٌ الّا رَفَضُوهُ وَ لا خادَعُهُم مِن رِفعَتِها خادِعٌ الّا وَضَعُوهُ خَلُقَتِ الدُّنیا عِندَهُم فَما یجَدّدونَها وَخَرِبَت بَینَهُم فَما یعمُرونَها وَماتَت فی صُدورِهِم فَما یحِبُّونَها بَل یهدِمونَها فَیبنونَ بِها آخِرَتَهُم وَیبیعونَها…
انس بن مالک روایت کرده است که به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتند: ای رسول خدا، دوستان خدا که نه ترسی دارند و نه غمگین می شوند کیانند؟ فرمود: کسانی اند که وقتی مردم به ظاهر دنیا می نگرند (و بدان توجّه دارند)، باطن آن را می بینند، ازاین رو هنگامی که مردم برای دو روزه دنیا می کوشند، تلاش آنان برای آخرت و آینده است. پس (علاقه به) دنیا را می میرانند برای اینکه می ترسند دنیا (جان قدسی و ملکوتی) آنان را تباه کند و بمیراند (به جای آنکه دنیا آنان را بشکند، آنان دنیا را خرد می سازند و می شکنند). دنیا را رها می کنند چون می دانند به زودی دنیا ترکشان می کند. تمام زرق و برق های دنیا را رد می کنند (و اسیر آن نمی شوند).
فراز و نشیب های دنیا آنان را نمی فریبد، بلکه آن بلندی ها را به پایین می کشند. در نظر…
- بحارالانوار، ج 77، ص 181
عَن ابی هُرَیرَةٍ قالَ: بَینا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله جالِسٌ إذ رَأیناهُ ضاحِکاً حَتّی بَدَت ثَنایاهُ، فَقُلنا: یا رَسولَ اللّه، مِمّا ضَحِکتَ؟ فَقالَ: رَجُلانِ مِن امَّتی جیئا بَینَ یدَی رَبّی فَقالَ احَدُهُما یا رَبّ خُذ لی بِمَظلِمَتی مِن آخَرِ فَقالَ اللّهُ تَعالی: اعطِ اخاک مَظلِمَتَهُ. فَقالَ: یا رَبّ لَم یبقَ مِن حَسَناتی شَی ءٌ. فَقالَ: یا رَبّ فَلیحمِل مِن اوزاری. ثُمَّ فاضَت عَینا رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَ قالَ: انَّ ذلِک الیومَ لَیومٌ تَحتاجُ النّاسُ فیهِ الی مَن یحمِلُ عَنهُم أوزارَهُم. ثُمَّ قالَ اللّه تَعالی لِلطّالِبِ بِحَقّهِ: ارفَع بَصَرَک الَی الجَنَّةِ…
از ابوهریره نقل شده است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله نشسته بود که دیدیم خندید به گونه ای که دندان های پیشین او ظاهر شد. به حضرتش گفتیم: ای پیامبر خدا، از چه خندیدید؟ فرمود: دو مرد از امّتم را نزد خداوند تعالی آوردند. یکی از آن دو گفت: خدایا، حقّم را از دیگری بگیر.
خدای تعالی فرمود: حقّ برادرت را بپرداز. گفت: خدایا، چیزی از حسناتم باقی نمانده است که بخواهم در مقابل ظلمی که به این شخص کرده ام به او بدهم.
مظلوم گفت: خدایا، پس گناهان مرا به دوش بکشد.
آن گاه چشمان رسول خدا صلی الله علیه و آله گریان شد و فرمود: آن روز روزی است که مردم محتاجند به کسی که گناهانشان را بر دوش بکشد. بعد حضرت فرمود: سپس خداوند تعالی به طالب حق فرمود: نگاهی به بهشت کن چه می بینی؟ او سرش را بلند کرد نگاهی به بهشت…
- بحارالانوار، ج 77، ص 180؛ در این حدیث که خبر از قیامت به صورت ماضی ذکر شده شاید علّتش این است که مضارع یقینیالوقوع در حکم ماضی است، یا نوعی مکاشفه برای حضرت است، زیرا مکاشفه هم ممکن است در عمود زمان واقع شود و انسان آینده را ببیند.
انَّما یؤتی النّاسُ یومَ القِیامَةِ عَن احدی مِن ثَلاثٍ: امّا مِن شُبهَةٍ فِی الدّینِ ارتَکبوها او شَهوَةٍ لِلَذَّةٍ آثَرُوها او عَصَبیةِ لَحمَةٍ اعمَلُوها. فَإذا لاحَت لَکم شُبهَةٌ فِی الدّینِ فاجْلُوها بِالیقینِ وَاذا عُرِضَت لَکم شَهوَةٌ فَاقمَعوها بِالزُّهدِ وَاذا عَنَّت لَکم غَضبَةٌ فَأدُّوها بِالعَفوِ إنَّهُ ینادی مُنادٍ یومَ القِیامَةِ مَن کانَ لَهُ عَلَی اللّهِ أجرٌ فَلیقُم فَلا یقومُ الَّا العافونَ ألَم تَسمَعوا قَولَهُ تَعالی: فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ.
روز قیامت که فرا می رسد مردم به یکی از سه کار مؤاخذه می شوند (و به جهنّم می روند): یا به سبب شبهاتی که در دین مرتکب شده اند، یا شهوتی که در آن فرو رفته اند، یا تعصّباتی که به آنها عمل کرده اند. بنابراین اگر در دین برای شما شبهه ای پیش آمد آن را با یقین روشن کنید. اگر شهوت سراغتان آمد با زهد آن را سرکوب و ریشه کن کنید و اگر خشمگین شدید درگذرید، زیرا روز قیامت منادی ندا می دهد که هر کس نزد خدا اجری دارد برخیزد و در اینجا فقط کسانی برمی خیزند که بخشوده اند آیا نشنیده اید که خداوند فرمود: هر کس درگذرد و اصلاح کند، مزدش بر خداست.
- بحارالانوار، ج 77، ص 180
عَن ابنِ عُمَرَ قالَ: خَطَبَنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله خُطبَةً ذَرَفَت مِنها العُیونُ وَوَجِلَت مِنها القُلوبُ فَکانَ مِمّا ضَبَطْتُ مِنها: ایها النّاسُ انَّ افضَلَ النّاسِ عَبداً مَن تَواضَعَ عَن رِفعَةٍ وَزَهِدَ عَن رَغبَةٍ وَانصَفَ عَن قوَّةٍ وَحَلُمَ عَن قُدرَةٍ.
از ابن عمر روایت شده است که پیامبر صلی الله علیه و آله برای ما خطبه ای خواند که از آن خطبه، چشم ها گریان شد و دل ها لرزید و بخشی از آنچه من یادداشت کردم این است: ای مردم، بهترین بندگان خدا کسی است که در عین بزرگی، فروتنی کند و در عین دلبستگی به دنیا، زهد ورزد و در عین توانایی، انصاف دهد و در عین قدرت، بردبار باشد.
- بحارالانوار، ج 77، ص 179
ایها النّاس لا تُعطوا الحِکمَةَ غَیرَ اهلِها فَتَظلِموها وَلا تَمنَعوها اهلَها فَتَظلِموهُم وَلا تُعاقِبوا ظالِماً فَیبطُلَ فَضلُکم وَلا تُراؤُوا النّاسَ فَیحبَطَ عَمَلُکم وَلا تَمنَعوا المَوجُودَ فَیقِلَّ خَیرُکم ایها النّاس انَّ الأشیاءَ ثَلاثَةٌ: امرٌ استَبانَ رُشدُهُ فَاتَّبِعوهُ وَامرٌ استَبانَ غَیهُ فَاجتَنِبوهُ وَامرٌ اختُلِفَ عَلَیکم فَرُدُّوهُ الَی اللّهِ.
ای مردم، به نااهل حکمت (و دانش) نیاموزید، زیرا به حکمت ستم می شود و علم را از اهلش (و شایستگان) مضایقه نکنید، برای اینکه به شایستگان ستم می شود. از ستمگر (که حقّ شخصی شما را نادیده گرفته است) انتقام نگیرید مبادا که ارزشتان از بین برود.
اعمالتان را خالص گردانید و برای (جلب رضایت) مردم کاری نکنید، چرا که اگر ریا کنید عملتان از بین می رود. از انفاق آنچه دارید خودداری نکنید که اگر مضایقه کنید خدا خیرش را کم می کند.
ای مردم، امور بر سه قسم است: برخی امور رشد (و درستی) آن روشن است پس از آن پیروی کنید، بعضی از آنها بطلانش آشکار است پس از آنها بپرهیزید و بعضی از آنها را که بر شما مشتبه است برای شناخت آن امور آنها را به خدا برگردانید.
- بحارالانوار، ج 77، ص 179
عَن انَسِ بنِ مالِک قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی بَعضِ خُطَبِهِ وَ مَواعِظِهِ، رَحِمَ اللّهُ امْرَءً قَدَّمَ خَیراً وَانفَقَ قَصداً وَقالَ صِدقاً وَمَلَک دَواعِی شَهوَتِهِ وَلَم تَملِکهُ وَعَصی امْرَ نَفسِهِ فَلَم تَملِکهُ.
از انس بن مالک روایت شده است که گفت: از رسول خدا صلی الله علیه و آله در برخی سخنرانی ها و پندهایش شنیدم که فرمود: خدا بیامرزد و رحمت کند کسی را که خیری پیش فرستد و از روی میانه روی، انفاق کند. راست بگوید و مالک انگیزه های شهوانی، نه اسیر آنها، باشد. از فرمان نفْس سر باز زند تا نفس بر او حاکم نشود.
- بحارالانوار، ج 77، ص 179
یری جَزاءَ ما قَدَّمَ وَ قِلَّةَ غِنا ما خُلَّفَ وَلَعَلَّهُ مِن حَقّ مَنَعَهُ وَمِن باطِلٍ جَمَعَهُ.
پاداش آنچه پیش فرستاده شده، دیده می شود و معلوم می شود سرمایه هایی که انسان بعد از مرگش باقی می گذارد فایده کمتری خواهد داشت و بسا حقوق آن را ادا نکرده و یا از راه باطل آن را گرد آورده است.
- بحارالانوار، ج 77، ص 179
لا تَسُبُّوا الدُّنیا فَنِعمَت مَطیةُ المؤمِنِ فَعَلَیها یبلُغُ الخَیرَ وَ بِها ینجُو مِنَ الشَرّ انَّهُ اذا قالَ العَبدُ: لَعَنَ اللّهُ الدُّنیا قالَتِ الدُّنیا لَعَنَ اللّهُ اعصانا لِرَبّهِ.
به دنیا دشنام ندهید، چرا که مرکب راهوار خوبی برای مؤمن است که با آن به خوبی ها می رسد و از بدی ها نجات می یابد. هر وقت بنده ای می گوید: خدا دنیا را لعنت کند، دنیا می گوید خدا لعنت کند کسی را که گناه کرده است، نفرین خدا بر گناهکارترین ما.
- بحارالانوار، ج 77، ص 178
عَن نافِعِ عَن ابنِ عُمَرَ قالَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: رَحِمَ اللّهُ عَبداً تَکلَّمَ فَغَنِمَ او سَکتَ فَسَلِمَ انَّ اللّسانَ املَک شَی ءٍ لِلإنسانِ الا وَ انَّ کلامَ العَبدِ کلَّهُ عَلَیهِ الّا ذِکرُ اللّهِ تَعالی او امرٌ بِمَعروفٍ او نَهی عَن مُنکرٍ او اصلاحٌ بَینَ المؤمِنینَ. فَقال لَهُ مُعاذُ بنُ جَبَلٍ یا رَسولَ اللّهِ، أنُؤاخَذُ بِما نَتَکلَّمُ؟ فَقالَ: وَ هَل یکبُّ النّاسَ عَلی مَناخِرِهِم فی النّارِ الّا حَصائِدُ السِنَتِهِم، فَمَن ارادَ السَّلامَةَ، فَلیحفَظ ما جَری بِهِ لِسانُهُ.
نافع از ابن عمر روایت می کند که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: خدا بیامرزد بنده ای را که از گفتارش سود ببرد و یا سکوت کند تا سالم بماند. زبان بیش از هر چیز دیگری بر انسان حاکمیت دارد. آگاه باشید تمام سخنانی که از انسان صادر می شود به ضررش است، مگر یاد و ذکر خدا، امر به معروف، نهی از منکر و اصلاح بین مؤمنان.
(یکی از اصحاب به نام) معاذ بن جبل گفت: ای رسول خدا، سخن گفتن هم چیزی است که انسان برای آن مجازات شود؟
فرمود: آیا چیزی جز درویده (محصول) های زبان، انسان را با صورت به جهنّم می افکنَد؟ پس هر که می خواهد سالم بماند (و در امان باشد)، باید مراقب زبان و گفته هایش باشد.
- بحارالانوار، ج 77، ص 178
عَن ابنِ عَبّاسٍ قالَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: مَن انقَطَعَ الی اللّهِ کفاهُ کلَّ مَؤونَةٍ وَمَن انقَطَعَ الی الدُّنیا وَکلَهُ اللّهُ الَیها. وَ مَن حاوَلَ امراً بِمَعصِیةِ اللّهِ کانَ ابعَدَ لَهُ مِمّا رَجا وَ اقرَبَ مِمّا اتَّقی وَ مَن طَلَبَ مَحامِدَ النّاسِ بِمَعاصی اللّهِ عادَ حامِدُهُ مِنهُم ذامّاً وَ مَن ارَضَی النّاسَ بِسَخَطِ اللّهِ وَکلَهُ اللّهُ الَیهِم وَ مَن ارَضَی اللّهَ بِسَخَطِ النّاسِ کفاهُ اللّهُ شَرَّهُم وَ مَن احسَنَ ما بَینَهُ وَ بَینَ اللّهِ کفاهُ اللّهُ ما بَینَهُ و بَینَ النّاسِ و مَن احسَنَ سَریرَتَهُ اصلَحَ اللّهُ عَلانِیتَهُ وَ مَن عَمِلَ لِآخِرَتِهِ…
از ابن عبّاس روایت شده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که (از همه برید و) به خدا رو آورد، خداوند تمام مشکلاتش را حل می کند و کسی که (خدا را رها کند) و به دنیا رو آورد، خداوند وی را به همان دنیا وامی گذارد. و کسی که بخواهد با معصیت خداوند به هدف هایش نایل شود به هدفش نمی رسد و گرفتار مشکلاتی می شود که از آن پرهیز می کرد. کسی که با ارتکاب گناه ستایش مردمان را بجوید ستایشگرانش به ملامتگران او تبدیل می شوند. هر که رضایت مردم را بر خشم الهی مقدّم بدارد، خداوند او را به همان مردم وامی گذارد و (بر عکس) هر که خشنودی الهی را بر خشم مردم مقدّم بدارد خداوند شرّ مردم را از او بازمی دارد. و هر که رابطه بین خود و خدا را درست کند خدا (نیز مشکلات) رابطه او را با مردم حل می کند و هر که باطنش را نیکو…
- بحارالانوار، ج 77، ص 178
ایهَا النّاسُ، انَّ العَبدَ لا یکتَبُ مِن المُسلِمینَ حَتّی یسلَمَ النّاسُ مِن یدِهِ وَ لِسانِهِ وَلا ینالُ دَرَجَةَ المؤمِنینَ حَتّی یأمَنَ اخُوهُ بَوائقَهُ وَ جارُهُ بَوادِرَهُ، وَلا یعَدُّ مِن المُتَّقینَ حَتّی یدَعَ ما لا بأسَ بِهِ حِذاراً عَمّا بِهِ البَأسُ انَّهُ مَن خافَ البَیاتَ ادلَج.
ای مردم، بنده از مسلمانان به حساب نمی آید، تا آنکه مردم از دست و زبانش آسوده باشند و به درجه مؤمنان نمی رسد مگر اینکه برادر (دینی) او از شر و آزار و همسایه اش از تندی و خشمش در امان باشد و از متّقین محسوب نمی شود تا اینکه از امور مشتبه برای پرهیز از آلودگی به محرّمات بپرهیزد. کسی که می ترسد خواب بماند شبانه حرکت می کند.
- بحارالانوار، ج 77، ص 177
