گنجینه احادیث

لِلْعَاقِلِ فِي كُلِّ عَمَلٍ اِرْتِيَاض

هر عملی برای خردمند ریاضت است.

لَيْسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ شَاخِصا إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ حَظْوَةٍ فِي مَعَادٍ أَوْ مَرَمَّةٍ لِمَعَاشٍ أَوْ لَذَّةٍ فِي غَيْرِ مُحَرَّم

شایستۀ خردمند نیست که جز در سه چیز تلاش نماید:بهره ای برای روز بازگشت، یا برای اصلاح زندگی، و یا برای لذّت در غیر حرام.

يَنْبَغِي لِلْعَاقِلِ أَنْ يُخَاطِبَ اَلْجَاهِلَ مُخَاطَبَةَ اَلطَّبِيبِ اَلْمَرِيض

سزاوار است خردمند با نادان چون پزشک در برابر مریض سخن بگوید.

سِتَّةٌ تُخْتَبَرُ بِهَا عُقُولُ اَلنَّاسِ اَلْحِلْمُ عِنْدَ اَلْغَضَبِ وَ اَلصَبْرُ عِنْدَ اَلرَّهَبِ وَ اَلْقَصْدُ عِنْدَ اَلرَّغَبِ وَ تَقْوَى اَللَّهِ فِي عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ حُسْنُ اَلْمُدَارَاةِ وَ قِلَّةُ اَلْمُمَارَاة

با شش چیز خرد مردم آزموده می شود: بردباری در هنگام خشم، تحمّل هنگام ترس، میانه روی هنگام میل شدید، پرهیز از خداوند در هر حال، سازش و مدارای نیکو، و کمی جدال و ستیزه.

رَأْيُ اَلرَّجُلِ مِيزَانُ عَقْلِه

اندیشۀ مرد، ترازوی خرد اوست.

رَأْيُ اَلْعَاقِلِ يُنْجِي

اندیشۀ خردمند، رستگار می گرداند.

أَلاَ وَ إِنَّ اَللَّبِيبَ مَنِ اِسْتَقْبَلَ وُجُوهَ اَلْآرَاءِ بِفِكْرٍ صَائِبٍ وَ نَظَرَ فِي اَلْعَوَاقِب

بدانید خردمند کسی است که از اندیشه ها استقبال کند پس از درست فکر نمودن و در عاقبت اندیشه کردن.

حَقٌّ عَلَى اَلْعَاقِلِ أَنْ يُضِيفَ إِلَى رَأْيِهِ رَأْيَ اَلْعُقَلاَءِ وَ يَضُمَّ إِلَى عِلْمِه

شایستۀ خردمند است که اندیشۀ خردمندان را به اندیشۀ خود بیفزاید، و دانش حکما را به دانش خویش ضمیمه کند.

إِذَا أَنْكَرْتَ مِنْ عَقْلِكَ شَيْئا فَاقْتَدِ بِرَأْيِ عَاقِلٍ يُزِيلُ مَا أَنْكَرْتَه

هر گاه با خرد خود چیزی را نشناختی، از اندیشۀ خردمندی که نادانی تو را از بین برد، پیروی کن.

اَلْعَاقِلُ مَنِ اِتَّهَمَ رَأْيَهُ وَ لَمْ يَثِقْ بِكُلِّ مَا تُسَوِّلُ لَهُ نَفْسُه

خردمند کسی است که اندیشۀ خود را متّهم کند و به آنچه نفس خود آن را آرایش دهد، اعتماد نکند.

إِذَا قَلَّتِ اَلْعُقُولُ كَثُرَ اَلْفُضُول

هنگامی که خردها کاستی پذیرد، بیهوده ها بسیار گردد.

مَنْ لاَ يَعْقِلْ يُهَنْ وَ مَنْ يُهَنْ لاَ يُوَقَّر

کسی که با خرد نشود خوار گردد، و کسی که خوار گردد، تعظیم و احترام نگردد.