عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّا لَنُحِبُّ مِنْ شِيعَتِنَا مَنْ كَانَ عَاقِلا فَهِما فَقِيها حَلِيما مُدَارِيا صَبُورا وَفِيّا إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَصَّ اَلْأَنْبِيَاءَ بِمَكَارِمِ اَلْأَخْلاَقِ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ فَلْيَحْمَدِ اَللَّهَ عَلَى ذَلِكَ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلْيَتَضَرَّعْ إِلَى اَللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ لْيَسْأَلْهُ إِيَّاهَا قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا هُنَّ قَالَ هُنَّ اَلْوَرَعُ وَ اَلْقَنَاعَةُ وَ اَلصَّبْرُ وَ اَلشُّكْرُ وَ اَلْحِلْمُ وَ اَلْحَيَاءُ وَ اَلسَّخَاءُ وَ اَلشَّجَاعَةُ وَ اَلْغَيْرَةُ وَ اَلْبِرُّ وَ صِدْقُ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:ما از شیعیانمان کسانی را که عاقل، خوش فهم، بردبار، مداراکننده، صبور و با وفا باشد، دوست داریم، خداوند متعال اخلاق عالی انسانی را به انبیاء اختصاص داده، هر کس این مکارم را دارا بود باید خدا را بر آن شاکر باشد، و هر کس آنها را نداشته باشد، باید با تضرّع و خواهش آن را از خدا درخواست کند، راوی گوید:عرض کردم:قربانت گردم آنها چه صفاتی است؟فرمود:پرهیزگاری، قناعت، صبر، شکر، بردباری، حیا، سخاوت، شجاعت، غیرت، خوش رفتاری، راستگویی و امانت داری.
وَ عَنْهُ أَيْضا قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَصَّ اَلْأَنْبِيَاءَ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَيْهِم بِمَكَارِمِ اَلْأَخْلاَقِ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ فَلْيَعْلَمْ أَنَّهُ مِنْ خَيْرِ إِرَادَةِ اَللَّهِ بِهِ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلْيَتَضَرَّعْ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لْيَسْأَلْهُ إِيَّاهَا ثُمَّ عَدَّهَا وَ قَالَ اَلْيَقِينُ وَ اَلْقَنَاعَةُ وَ اَلصَّبْرُ وَ اَلشُّكْرُ وَ اَلْحِلْمُ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ وَ اَلسَّخَاءُ وَ اَلْغَيْرَةُ وَ اَلشَّجَاعَةُ وَ اَلْمُرُوءَةُ وَ اَلْبِرُّ وَ أَدَاءُ اَلْأَمَانَةِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند متعال انبیاء صلوات اللّٰه علیهم را به ارزشهای اخلاقی مخصوص گرداند، کسی که دارای این ارزشهای اخلاقی است، بداند که خداوند برایش خیر خواسته، و هر کس آن را ندارد، باید به درگاه خداوند التماس کند و از او بخواهد، سپس امام علیه السّلام نام آن مکارم را بر شمرد و فرمود:یقین و قناعت و صبر و شکر و خویشتن داری و خوش اخلاقی و سخاوت و غیرت و شجاعت و مردانگی و خوش رفتاری و امانت داری.
وَ عَنْهُ قَالَ : إِنَّ اَلْمَكَارِمَ عَشْرٌ فَإِنِ اِسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ فِيكَ فَلْتَكُنْ فَإِنَّهَا قَدْ تَكُونُ فِي اَلْعَبْدِ وَ لاَ تَكُونُ فِي سَيِّدِهِ وَ تَكُونُ فِي اَلرَّجُلِ وَ لاَ تَكُونُ فِي وُلْدِهِ قِيلَ وَ مَا هُنَّ قَالَ صِدْقُ اَلْبَأْسِ وَ صِدْقُ اَللِّسَانِ وَ أَدَاءُ اَلْأَمَانَةِ وَ صِلَةُ اَلرَّحِمِ وَ قِرَى اَلضَّيْفِ وَ إِطْعَامُ اَلسَّائِلِ وَ اَلْمُكَافَأَةُ عَنِ اَلصَّنَائِعِ وَ اَلتَّذَمُّمُ لِلْجَارِ وَ اَلتَّذَمُّمُ لِلصَّاحِبِ وَ رَأْسُهُنَّ اَلْحَيَاءُ .
امام صادق علیه السّلام فرمود:مکارم اخلاق ده عدد است، اگر می توانی آنها را به دست آور، زیرا گاهی این مکارم در بنده هست و در آقایش نیست، و در مرد هست ولی در فرزندش نیست، سؤال شد:آنها چیست؟فرمود:راستی در خشوع یا جهاد ، راستگویی، امانت داری، صلۀ رحم، مهمان داری، غذا دادن به نیازمندان، جبران نیکیها، مراعات حق همسایه، مراعات رفیق، و بالاتر از همۀ آنها حیاست.
عَنْهُ قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَضَعَ اَلْإِسْلاَمَ عَلَى سَبْعَةِ أَسْهُمٍ عَلَى اَلْبِرِّ وَ اَلصِّدْقِ وَ اَلْيَقِينِ وَ اَلرِّضَا وَ اَلْوَفَاءِ وَ اَلْعِلْمِ وَ اَلْحِلْمِ ثُمَّ قَسَمَ ذَلِكَ بَيْنَ اَلنَّاسِ فَمَنْ جَعَلَ فِيهِ هَذِهِ اَلسَّبْعَةَ اَلْأَسْهُمِ فَهُوَ كَامِلُ اَلْإِيمَانِ مُحْتَمِلٌ وَ قَسَمَ لِبَعْضِ اَلنَّاسِ اَلسَّهْمَ اَلْوَاحِدَ وَ لِبَعْضٍ اَلسَّهْمَيْنِ وَ لِبَعْضٍ اَلثَّلاَثَةَ اَلْأَسْهُمِ حَتَّى اِنْتَهَى إِلَى سَبْعَةٍ ثُمَّ قَالَ فَلاَ تَحْمِلُوا عَلَى صَاحِبِ اَلسَّهْمِ سَهْمَيْنِ وَ لاَ عَلَى صَاحِبِ اَلسَّهْمَيْنِ ثَلاَثَةَ أَسْهُمٍ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند تبارک و تعالی اسلام را بر هفت قسمت قرار داد:بر نیکی و راستی و یقین و رضا به مقدرات و وفای به عهد و دانش و بردباری، سپس این صفات را بین مردم قسمت کرد، هر کس که این هفت عدد را دارا باشد ایمانش کامل است، به بعض مردم یک قسمت داد و به بعضی دو قسمت و به بعضی سه قسمت تا هفت قسمت. سپس فرمود:بر کسی که یک سهم یا دو سهم دارد بیش از آن تحمیل نکنید، زیرا توانایی بیش از سهمش را ندارد، بعد فرمود:همچنین تا آخر.
عَنْهُ قَالَ : أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَمَلَ إِسْلاَمُهُ وَ إِنْ كَانَ مَا بَيْنَ قَرْنِهِ إِلَى قَدَمِهِ ذُنُوبٌ لَمْ يَنْتَقِصْهُ ذَلِكَ اَلصِّدْقُ وَ أَدَاءُ اَلْأَمَانَةِ وَ اَلْحَيَاءُ وَ حُسْنُ اَلْخُلُقِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:چهار خصلت اگر در کسی باشد اسلامش کامل است، اگر چه همۀ مدت عمرش آلوده به گناه باشد:راستی و امانتداری و حیا و خوش اخلاقی.
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَدَخَلَ رَجُلٌ فَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ كَيْفَ مَنْ خَلَّفْتَ مِنْ إِخْوَانِكَ قَالَ فَأَحْسَنَ اَلثَّنَاءَ وَ زَكَّى وَ أَطْرَى فَقَالَ كَيْفَ عِيَادَةُ أَغْنِيَائِهِمْ لِفُقَرَائِهِمْ قَالَ قَلِيلَةٌ قَالَ فَكَيْفَ مُوَاصَلَةُ أَغْنِيَائِهِمْ لِفُقَرَائِهِمْ فِي ذَاتِ أَيْدِيهِمْ فَقَالَ إِنَّكَ لَتَذْكُرُ أَخْلاَقا قَلَّ مَا هِيَ فِيمَنْ عِنْدَنَا قَالَ كَيْفَ يَزْعُمُ هَؤُلاَءِ أَنَّهُمْ لَنَا شِيعَةٌ .
محمّد بن عجلان گوید:خدمت حضرت صادق علیه السّلام بودم، مردی وارد شد و سلام کرد، حضرت از او پرسید:برادرانت که از نزدشان آمدی چگونه بودند؟آن مرد از آنها تعریف و تمجید کرد و کارهایشان را ستود. امام علیه السّلام پرسید:دلجوئی ثروتمندانشان از فقیرانشان چگونه است؟گفت:کم است، فرمود:دیدار و احوال پرسی ثروتمندانشان از فقرا چگونه است؟گفت:کم است، فرمود:دستگیری و کمک ثروتمندانشان از فقیران چگونه است؟گفت:شما از اخلاقی صحبت می کنید که در بین ما کمیاب است، فرمود:پس چگونه اینها گمان می کنند شیعۀ ما هستند؟
عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : أَنْفَعُ اَلْأَشْيَاءِ لِلْمَرْءِ سَبْقُهُ اَلنَّاسَ إِلَى عَيْبِ نَفْسِهِ وَ أَشَدُّ شَيْءٍ مَئُونَة إِخْفَاءُ اَلْفَاقَةِ وَ أَقَلُّ اَلْأَشْيَاءِ غَنَاء اَلنَّصِيحَةُ لِمَنْ لاَ يَقْبَلُهَا وَ مُجَاوَرَةُ اَلْحَرِيصِ وَ أَرْوَحُ اَلرَّوْحِ اَلْيَأْسُ عَنِ اَلنَّاسِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:سودمندترین چیزها برای انسان این است که عیب خود را قبل از عیب مردم بفهمد، و سخت ترین کارها پنهان کردن فقر است، و کمترین بی نیازی خیر اندیشی کسی است که قبول آن ننماید، و همسایه بودن با طمّاع است، راحت ترین استراحت ناامیدی از مردم است.
وَ قَالَ : لاَ تَكُنْ ضَجِرا وَ لاَ غَلِقا وَ ذَلِّلْ نَفْسَكَ بِاحْتِمَالِ مَنْ خَالَفَكَ مِمَّنْ هُوَ فَوْقَكَ وَ مِمَّنْ لَهُ اَلْفَضْلُ عَلَيْكَ فَإِنَّمَا أَقْرَرْتُ لَهُ بِفَضْلِهِ لِئَلاَّ تُخَالِفَهُ وَ مَنْ لاَ يَعْرِفُ لِأَحَدٍ اَلْفَضْلَ فَهُوَ اَلْمُعْجَبُ بِرَأْيِهِ وَ قَالَ لِرَجُلٍ أَحْكِمْ دِينَكَ كَمَا أَحْكَمَ أَهْلُ اَلدُّنْيَا أَمْرَ دُنْيَاهُمْ فَإِنَّمَا جُعِلَتِ اَلدُّنْيَا شَاهِدا تَعْرِفُ بِهَا مَا غَابَ عَنْهَا مِنَ اَلْآخِرَةِ فَاعْرِفِ اَلْآخِرَةَ بِهَا وَ لاَ تَنْظُرْ إِلَى اَلدُّنْيَا إِلاَّ بِاعْتِبَارٍ وَ قَالَ لِرَجُلٍ اِعْلَمْ أَنَّهُ لاَ عِزَّ إِلاَّ لِمَنْ…
امام صادق علیه السّلام فرمود:دلگیر و مضطرب مباش، و نفس خود را در برابر مخالفینت که بالا دست تو هستند و بر تو برتری دارند مهار کن، زیرا اقرار تو به برتری او برای مخالفت نکردن با اوست، و هر که برای احدی برتری قائل نباشد او خودپسند است. و به مردی فرمود:دینت را محکم و استوار کن همان طور که اهل دنیا دنیایشان را محکم می کنند، زیرا دنیا شاهدی است که به وسیلۀ آن نهان آخرت شناخته می شود، همیشه به وسیله نعم دنیا آخرت را بشناس و با نظر عبرت به آن توجّه کن. و به مردی فرمود:عزّتی نیست مگر برای کسی که خود را برای خدا ذلیل کند، و علوّ مرتبه ای نیست مگر برای کسی که در برابر خدا تواضع نماید.
