قَالَ اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قُرَّاءُ اَلْقُرْآنِ ثَلاَثَةٌ رَجُلٌ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ فَاتَّخَذَهُ بِضَاعَة وَ اِسْتَدَرَّ بِهِ اَلْمُلُوكَ وَ اِسْتَطَالَ بِهِ عَلَى اَلنَّاسِ وَ رَجُلٌ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ فَحَفِظَ حُرُوفَهُ وَ ضَيَّعَ حُدُودَهُ وَ رَجُلٌ قَرَأَ اَلْقُرْآنَ فَوَضَعَ دَوَاءَ اَلْقُرْآنِ عَلَى دَاءِ قَلْبِهِ وَ أَسْهَرَ بِهِ لَيْلَهُ وَ أَظْمَأَ بِهِ نَهَارَهُ وَ قَامَ بِهِ فِي مَسَاجِدِهِ وَ تَجَافَى بِهِ عَنْ فِرَاشِهِ فَبِأُولَئِكَ يَدْفَعُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اَلْبَلاَءَ وَ بِأُولَئِكَ يُدِيلُ اَللَّهُ مِنَ اَلْأَعْدَاءِ وَ بِأُولَئِكَ يُنَزِّلُ اَللَّهُ…
حضرت باقر علیه السّلام فرمود:قاریان قرآن سه گروهند:مردی قرآن می خواند و آن را سرمایۀ کسب خود قرار می دهد، و به وسیلۀ آن از پادشاهان طلب مستمری می کند، و به مردم بزرگی می فروشد، و دیگر مردی که قرآن را بخواند و حروف آن را حفظ کند ولی احکام و حدود آن را ضایع گرداند، و مردی که قرآن خواند و داروی قرآن را بر دل دردمندش نهد و با آن شب زنده داری کند، و روزش را به تشنگی بسر برد، و در هنگام نمازهایش و در مساجد بدان قیام کند، و از بستر خواب خود به احترام آن دوری کند، خداوند به وسیلۀ آنان بلا را بگرداند، و به برکت اینان خدای عزّ و جل شر دشمنان را باز دارد، و به برکت آنان خداوند از آسمان باران فرستد، بخدا سوگند اینان در میان قرآن خوانان از کبریت احمر کمیاب ترند.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اَلْعَالِمُ وَ اَلْمُتَعَلِّمَ شَرِيكَانِ فِي اَلْأَجْرِ إِلاَّ أَنَّ لِلْعَالِمِ أَجْرَيْنِ وَ لِلْمُتَعَلِّمِ أَجْرا وَ لاَ خَيْرَ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ.
امام باقر علیه السّلام از رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله نقل کند که فرمود:دانش آموز و معلّم در پاداش شریکند، بدانید که برای تعلیم دهنده و دانشمند دو پاداش و برای دانش آموز یک پاداش است، و خیری در غیر این نیست.
عَنِ اَلْبَاقِرِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ طَيْرَ اَلسَّمَاءِ وَ دَوَابَّ اَلْبَحْرِ وَ حِيتَانَهُ لَيَسْتَغْفِرُونَ لِطُلاَّبِ اَلْعِلْمِ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ .
امام باقر علیه السّلام فرمود:پرندگان آسمان و جنبندگان دریا و ماهیهایش، برای دانشجویان تا روز قیامت طلب مغفرت می کنند.
عَنْ جَابِرٍ قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ فُقَهَاءَ اَلْكُوفِيِّينَ يَقُولُونَ إِنَّهُ إِذَا كَانَ يَوْمُ اَلْقِيَامَةِ جِيءَ بِعَبْدٍ مُلْجَمٍ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ فَيَقُولُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَا عَبْدِي مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ كَتَمْتَ عِلْما عَلَّمْتُكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ خِفْتُ عِبَادَكَ فَيَقُولُ أَنَا كُنْتُ أَحَقَّ أَنْ تَخَافَنِي فَيُؤْمَرُ بِهِ إِلَى اَلنَّارِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ كَذَبَ وَ اَللَّهِ فُقَهَاءُ اَلْكُوفِيِّينَ أَمَا وَ اَللَّهِ لَوْ كَانَ ذَلِكَ حَقّا مَا أَثْنَى اَللَّهُ عَلَى مُؤْمِنِ آلِ فِرْعَوْنَ فِي…
جابر گوید:به امام باقر علیه السّلام عرض کردم:فقیهان کوفه می گویند:زمانی که روز قیامت شود بنده ای را در حالی که لجامی از آتش به دهان دارد می آورند، خداوند عزّ و جل می فرماید:ای بندۀ من چه چیز تو را واداشت که دانشی را به تو آموختم کتمان نمودی؟ عرض می کند:پروردگارا از بندگانت ترسیدم، خداوند می فرماید:من سزاوارتر بودم که از من بترسی، سپس فرمان می دهد که او را در آتش اندازند. امام باقر علیه السّلام فرمود:بخدا قسم فقیهان کوفه دروغ گفته اند، بخدا قسم اگر این مطلب حقیقت داشت، خداوند مؤمن آل فرعون را در کتابش ستایش نمی نمود در حالی که ششصد سال ایمانش را پنهان داشت، زیرا او خزانه دار فرعون بود.
كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ ع وَ دَخَلَ عَلَيْهِ اَلْوَرْدُ أَخُو اَلْكُمَيْتِ فَقَالَ جَعَلَنِيَ اَللَّهُ فِدَاكَ اِخْتَرْتُ لَكَ سَبْعِينَ مَسْأَلَةً مَا تَحْضُرُنِي مِنْهَا مَسْأَلَةٌ وَاحِدَةٌ قَالَ وَ لاَ وَاحِدَةٌ يَا وَرْدُ قَالَ بَلَى قَدْ حَضَرَنِي مِنْهَا وَاحِدَةٌ قَالَ وَ مَا هِيَ قَالَ قَوْلُ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون َنْ هُمْ قَالَ نَحْنُ قَالَ قُلْتُ عَلَيْنَا أَنْ نَسْأَلَكُمْ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ عَلَيْكُمْ أَنْ تُجِيبُونَا قَالَ ذَاكَ إِلَيْنَا .
ابو بکر حضرمی گوید: خدمت امام باقر علیه السلام شرفیاب بودم که ورد برادر کمیت(که از شعرا معروف عرب و مداح اهل بیت است)وارد شد و عرضکرد: خدا مرا قربانت کند، هفتاد سوال حاضر کرده بودم که از شما بپرسم و اکنون یکی از آنها را هم بخاطر ندارم. (در اینجا این شعر با تصحیف مناسب است) گفته بودم چو بیایم غم دل با تو بگویم چه بگویم که غم از دل برود چون برت آیم حضرت فرمود: ای ورد یکی را هم بخاطر نداری؟ عرضکرد: چرا یکی از آنها بخاطرم آمد فرمود: آن چیست؟ عرضکرد، قول خدای تبارک و تعالی«اگر نمیدانید از اهل ذکر بپرسید»ایشان کیانند؟ فرمود: ما هستیم عرضکرد: بر ماست که از شما بپرسیم؟ فرمود: آری، عرضکردم: بر شماست که بما جواب گویید؟ فرمود: اختیار با ماست.
إِنَّ مَنْ عِنْدَنَا يَزْعُمُونَ أَنَّ قَوْلَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون َنَّهُمُ اَلْيَهُودُ وَ اَلنَّصَارَى قَالَ إِذاً يَدْعُونَكُمْ إِلَى دِينِهِمْ قَالَ قَالَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ نَحْنُ أَهْلُ اَلذِّكْرِ وَ نَحْنُ اَلْمَسْئُولُونَ .
محمد بن مسلم بامام باقر علیه السلام: عرضکرد: همشهریان ما گمان کنند، قول خدای عز و جل«اگر نمیدانید از اهل ذکر بپرسید»اهل ذکر یهود و نصاری هستند، فرمود: بنا بر این آنها شما را بدین خود دعوت کنند سپس با دست بسینه اش اشاره کرد و فرمود: ما هستیم اهل ذکر و ما هستیم سوال شوندگان.
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اَللّهُ وَ اَلرّاسِخُونَ فِي اَلْعِلْمِ فَرَسُولُ اَللَّهِ ص أَفْضَلُ اَلرَّاسِخِينَ فِي اَلْعِلْمِ قَدْ عَلَّمَهُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ جَمِيعَ مَا أَنْزَلَ عَلَيْهِ مِنَ اَلتَّنْزِيلِ وَ اَلتَّأْوِيلِ وَ مَا كَانَ اَللَّهُ لِيُنْزِلَ عَلَيْهِ شَيْئاً لَمْ يُعَلِّمْهُ تَأْوِيلَهُ وَ أَوْصِيَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ يَعْلَمُونَهُ كُلَّهُ وَ اَلَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ تَأْوِيلَهُ إِذَا قَالَ اَلْعَالِمُ فِيهِمْ بِعِلْمٍ فَأَجَابَهُمُ اَللَّهُ بِقَوْلِهِ يَقُولُونَ آمَنّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا اَلْقُرْآنُ خَاصٌّ وَ عَامٌّ…
یکی از دو امام باقر یا صادق علیهما السلام راجع بقول خدای عز و جل(6-سوره 3)«و جز خدا و راسخون در علم تاویل قرآن را نمیدانند»فرمود: پیغمبر صلی الله علیه و آله بهترین راسخ در علم است. خدای عز و جل همه آنچه را از تنزیل(معنی مطابقی)و تاویل(معنی التزامی)نازل فرمود باو آموخته است، چیزی را که خدا تاویلش را باو نیاموخت بر او نازل نفرمود و اوصیا پس از وی هم تمام آن را میدانند، و کسانی که تاویل آن را نمیدانند(شیعیان)هر گاه عالمشان چیزی از روی علم بفرماید(ایمان می آورند و میپذیرند)چنانچه خدا ایشان را پذیرفته و فرموده است«میگویند ایمان آوردیم، همه قرآن از جانب پروردگار ماست»و قرآن خاص و عام و محکم و متشابه و ناسخ و منسوخ دارد و راسخون در علم همه را میدانند.
فِي هَذِهِ اَلْآيَةِ بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ اَلَّذِينَ أُوتُوا اَلْعِلْمَ َأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ .
ابو بصیر گوید: از امام باقر علیه السلام شنیدم که این آیه را قرایت میفرمود(48-سوره 29) «بلکه قرآن آیه هاییست روشن، در سینه کسانی که بآنها علم داده اند»و با دست اشاره بسینه خود فرمود.
فِي هَذِهِ اَلْآيَةِ بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ اَلَّذِينَ أُوتُوا اَلْعِلْمَ ُمَّ قَالَ أَمَا وَ اَللَّهِ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا قَالَ بَيْنَ دَفَّتَيِ اَلْمُصْحَفِ قُلْتُ مَنْ هُمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ مَنْ عَسَى أَنْ يَكُونُوا غَيْرَنَا .
ابو بصیر گوید: امام باقر علیه السلام این آیه(48 سوره 29)را قرایت نمود و سپس فرمود: بخدا ای ابا محمد خدا نفرمود: قرآن آیه هاییست میان دو جلد قرآن(تا مردمی گویند قرآن که 134 - 2 حجت خداست بر ما، همین آیات میان دو جلد یعنی از صفحه اول تا صفحه آخر است و محتاج به امامی که آن را تفسیر کند نمیباشیم)عرض کردم: قربانت گردم کیانند ایشان؟ (دانشمندانی که حقایق قرآن در سینه آنهاست)فرمود: توقع میرود که جز ما چه اشخاصی باشند؟
سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَعْيَنَ يَسْأَلُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بَدِيعُ اَلسَّماواتِ وَ اَلْأَرْضِ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اِبْتَدَعَ اَلْأَشْيَاءَ كُلَّهَا بِعِلْمِهِ عَلَى غَيْرِ مِثَالٍ كَانَ قَبْلَهُ فَابْتَدَعَ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرَضِينَ وَ لَمْ يَكُنْ قَبْلَهُنَّ سَمَاوَاتٌ وَ لاَ أَرَضُونَ أَ مَا تَسْمَعُ لِقَوْلِهِ تَعَالَى وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى اَلْماءِ فَقَالَ لَهُ حُمْرَانُ أَ رَأَيْتَ قَوْلَهُ جَلَّ ذِكْرُهُ عالِمُ اَلْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِلاّ مَنِ اِرْتَضى مِنْ…
سدیر صیرفی گوید: شنیدم که حمران بن اعین از امام باقر علیه السلام راجع بقول خدای عز و جل(101 سوره 6)«خدا ایجادکننده آسمانها و زمین است»میپرسید: امام فرمود: خدای عز و جل همه چیز را با علمش ایجاد کرد، بدون آنکه نمونه قبلی داشته باشد، آسمانها و زمینها را آفرید در صورتی که پیش از آن آسمان و زمینی نبود، مگر نمیشنوی گفتار خودش را(7 سوره 11)«و عرش خدا روی آب بود»(پس اگر آسمان و زمین میبود، عرش خدا روی آنها قرار میگرفت)حمران عرضکرد: بفرمایید معنی گفتار خدای جل ذکره را(27 سوره 72)«خدا غیب میداند و کسی را بر علم غیب خود آگاه نکند»امام علیه السلام(دنبال آیه را)فرمود: «مگر پیغمبری که مورد پسند او باشد»بخدا که محمد از پسندیدگان او بود و اما اینکه فرماید: «خدا غیب می داند»همانا خدای عز و جل عالم است بآنچه…
إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ ص عَلَّمَ عَلِيّاً ع أَلْفَ بَابٍ يَفْتَحُ كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ فَانْطَلَقَ أَصْحَابُنَا فَسَأَلُوا أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ ذَلِكَ فَإِذَا سَالِمٌ قَدْ صَدَقَ قَالَ بُكَيْرٌ وَ حَدَّثَنِي مَنْ سَمِعَ أَبَا جَعْفَرٍ ع يُحَدِّثُ بِهَذَا اَلْحَدِيثِ ثُمَّ قَالَ وَ لَمْ يَخْرُجْ إِلَى اَلنَّاسِ مِنْ تِلْكَ اَلْأَبْوَابِ غَيْرُ بَابٍ أَوِ اِثْنَيْنِ وَ أَكْثَرُ عِلْمِي أَنَّهُ قَالَ بَابٌ وَاحِدٌ .
بکیر بن ایمن گوید سالم بن ابی حفصه گفت: شنیدم امام باقر علیه السلام میفرمود: همانا رسول خدا(ص)بعلی هزار باب بیاموخت که هر بابی هزار باب میگشود بگیر گوید اصحاب ما که این شنیدند رفتند و از امام باقر این موضوع را پرسیدند دیدند سالم راست گفته است و راوی گوید کسی که این حدیث را از امام باقر شنیده بود برای من حدیث کرد و سپس گفت از آن بابها بجز یک باب و یا دو باب بدست مردم نرسیده است و آنچه بیشتر یادم است گفت یک باب.
لَوْ لاَ أَنَّا نَزْدَادُ لَأَنْفَدْنَا قَالَ قُلْتُ تَزْدَادُونَ شَيْئاً لاَ يَعْلَمُهُ رَسُولُ اَللَّهِ ص قَالَ أَمَا إِنَّهُ إِذَا كَانَ ذَلِكَ عُرِضَ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ ص ثُمَّ عَلَى اَلْأَئِمَّةِ ثُمَّ اِنْتَهَى اَلْأَمْرُ إِلَيْنَا .
زراره گوید: شنیدم: امام باقر علیه السلام میفرمود: اگر افزایش علمی پیدا نکنیم بی علم بمانیم. عرضکردم آیا بعلم شما چیزی زیاد می شود که پیغمبر صلی الله علیه و آله آن را نمیدانست؟ فرمود هر گاه بنای افزایش علم باشد، اول آن را بپیغمبر صلی الله علیه و آله عرضه کنند، سپس بر امامان تا برسد بما.
