قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَعَثَ سَرِيَّة فَلَمَّا رَجَعُوا قَالَ مَرْحَبا بِقَوْمٍ قَضَوُا اَلْجِهَادَ اَلْأَصْغَرَ وَ بَقِيَ عَلَيْهِمُ اَلْجِهَادُ اَلْأَكْبَرُ قِيلَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ مَا اَلْجِهَادُ اَلْأَكْبَرُ قَالَ جِهَادُ اَلنَّفْسِ ثُمَّ قَالَ أَفْضَلُ اَلْجِهَادِ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ اَلَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْهِ .
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله گروهی را به جهاد با کفّار فرستاد، چون بازگشتند، فرمود:آفرین بر قومی که جهاد اصغر را انجام دادند، و جهاد اکبرشان باقی مانده، سؤال شد:ای رسول خدا جهاد اکبر چیست؟فرمود:مبارزه با نفس.
مِنْ كِتَابِ السَّيِّدِ نَاصِحِ اَلدِّينِ عَنْ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : اَلنَّفْسُ مَجْبُولَةٌ عَلَى سُوءِ اَلْأَدَبِ وَ اَلْعَبْدُ مَأْمُورٌ بِمُلاَزَمَةِ حُسْنِ اَلْأَدَبِ وَ اَلنَّفْسُ تَجْرِي فِي مَيْدَانِ اَلْمُخَالَفَةِ وَ اَلْعَبْدُ يَجْهَدُ بِرَدِّهَا عَنْ سُوءِ اَلْمُطَالَبَةِ فَمَتَى أَطْلَقَ عِنَانَهَا فَهُوَ شَرِيكٌ فِي فَسَادِهَا وَ مَنْ أَعَانَ نَفْسَهُ فِي هَوَى نَفْسِهِ فَقَدْ أَشْرَكَ نَفْسَهُ فِي قَتْلِ نَفْسِهِ.
امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:نفس همیشه به طرف بی ادبی کشیده می شود، و بنده مأمور به همراهی ادب نیکوست، و نفس طبیعتا سعی در مخالفت دارد، و بنده می کوشد تا آن را از انجام کار بد باز دارد، هر گاه افسار نفس را رها کند او نیز در فسادش شریک است، و هر کس نفسش را در پیروی هوا کمک کند در کشتن نفسش با او شریک است.
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ : صَعِدَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ اَلْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ أَوَّلَ وُقُوعِ اَلْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ يُعَظِّمُ عَلَيْهَا رِجَالٌ رِجَالا وَ لَوْ أَنَّ اَلْحَقَّ أُخْلِصَ فَيُعْمَلُ بِهِ لَمْ يَكُنِ اِخْتِلاَفٌ وَ لَوْ أَنَّ اَلْبَاطِلَ أُخْلِصَ وَ عُمِلَ بِهِ لَمْ يَخْفَ عَلَى ذِي حِج ى وَ لَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ ذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ ذَا ضِغْثٌ فَيُخْلَطُ فَيُعْمَلُ بِهِ فَعِنْدَ ذَلِكَ يَسْتَوْلِي اَلشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ يَنْجُو اَلَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ…
محمّد بن مسلم گوید:علی علیه السّلام بالای منبر رفت، و پس از حمد و ثنای خداوند فرمود: ای مردم نخستین فتنه از پیروی هواهای نفس و بدعتهایی که در دین گذارده شد؛ پدید آمد، رجال و شخصیتهائی از همگنان خود تعریف و تمجید می کنند و همدیگر را بزرگ می شمارند، و اگر حق خالص می شد و به آن عمل می گشت اختلافی پیش نمی آمد، و اگر باطل واضح و روشن گردد و به آن عمل شود هیچ خردمندی گمراه نمی شود، و لکن مقداری از حق و مقداری از باطل گرفته می شود و به هم آمیخته می شود و به آن عمل می شود، در آن هنگام است که شیطان بر اولیائش مسلط گشته، و آنان که از جانب خدا سابقۀ نیکی داشته اند، نجات می یابند.
