ظَنُّ اَلرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ عَقْلِه
گمان مرد، به اندازۀ خرد اوست.
امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام)
ظَنُّ اَلرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ عَقْلِه
گمان مرد، به اندازۀ خرد اوست.
ظَنُّ اَلْإِنْسَانِ مِيزَانُ عَقْلِهِ وَ فِعْلُهُ أَصْدَقُ شَاهِدٍ عَلَى أَصْلِه
گمان بشر، ترازوی خرد اوست و عملش، راست ترین گواه بر ریشۀ او.
إِنَّ اَلزُّهْدَ فِي اَلْجَهْلِ بِقَدْرِ اَلرَّغْبَةِ فِي اَلْعَقْل
بی رغبتی در نادانی، به اندازۀ رغبت در خرد است.
وَيْلٌ لِمَنْ تَمَادَى فِي جَهْلِهِ وَ طُوبَى لِمَنْ عَقَلَ وَ اِهْتَدَى
وای بر کسی که در نادانی خود به نهایت رسد و خوشا بر کسی که دریافت کند و راه راست یابد.
أَبْغَضُ اَلْخَلاَئِقِ إِلَى اَللَّهِ تَعَالَى اَلْجَاهِلُ لِأَنَّهُ حَرَمَهُ أَفْضَلَ مَا مَنَّ بِهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ هُوَ اَلْعَقْل
بدترین مردم نزد خداوند، نادان است، چون او را از برترین چیزی که به خلق خود ارزانی داشته منع نموده و آن خرد است.
مَنِ اِسْتَطَارَهُ مَنِ اِسْتَظْهَرَهُ اَلْجَهْلُ فَقَدْ عَصَى اَلْعَقْل
کسی که او را نادانی به پرواز درآورد، خرد را نافرمانی کرده است.
مَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ وَ حِلْمُهُ غَضَبَهُ كَانَ جَدِيرا بِحُسْنِ اَلسِّيرَة
هر که خرد بر شهوتش و بردباری بر خشمش چیره شود، شایستۀ اخلاق نیکو است.
غَرَّ عَقْلَهُ مَنْ أَتْبَعَهُ اَلْخُدَع
خودش فریب خورده، آن که از خدعه پیروی کند.
من ذكر اللّه سبحانه أحيى اللّه قلبه و نوّر عقله و لبّه
کسی که خدا را یاد کند، خداوند دل او را زنده و خرد و اندیشه اش را روشن گرداند.
مَنْ عَقَلَ قَنِع
هر که خرد ورزی کند، قناعت کند.
اَلسَّخَاءُ ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ وَ اَلْقَنَاعَةُ بُرْهَانُ اَلنُّبْل
سخاوت، ثمرۀ خرد است و قناعت، نشانۀ زیرکی.
عَلَيْكَ بِالسَّخَاءِ فَإِنَّهُ ثَمَرَةُ اَلْعَقْل
بر تو باد به سخاوت، پس همانا سخاوت، میوۀ خرد است.