احادیث درباره کلمات قصار از امام علی (ع)

يَا مَالِكُ اِحْفَظْ عَنِّي هَذَا اَلْكَلاَمَ وَ عِهِ يَا مَالِكُ بَخَسَ مُرُوَّتَهُ مَنْ ضَعُفَ يَقِينُهُ وَ أَزْرَى بِنَفْسِهِ مَنِ اِسْتَشْعَرَ اَلطَّمَعَ وَ رَضِيَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ وَ هَانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَطْلَعَ عَلَى سِرِّهِ وَ أَهْلَكَهَا مَنْ أَمَّرَ عَلَيْهِ لِسَانَهُ اَلشَّرَهُ جَزَّارُ اَلْخَطَرِ مَنْ أَهْوَى إِلَى مُتَفَاوِتٍ خَذَلَتْهُ اَلرَّغْبَةُ اَلْبُخْلُ عَارٌ وَ اَلْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ وَ اَلْوَرَعُ جُنَّةٌ وَ اَلشُّكْرُ ثَرْوَةٌ وَ اَلصَّبْرُ شَجَاعَةٌ وَ اَلْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلَدِهِ وَ اَلْفَقْرُ يُخْرِسُ اَلْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ وَ نِعْمَ…

امیر المومنین علیه السلام به مالک اشتر، فرمود: ای مالک این سخن را از من بشنو و به خاطر بسپار. ای مالک، جوانمردی آن کس که یقینش آسیب پذیر است، کم ارزش است. و هر که طمع به خود راه دهد خویشتن را خوار گرداند. و هر که سختی حال مشکلات زندگی خود را به دیگران بازگو نماید تن به ذلت داده است. هر که دیگران را از راز خود آگاه ساخته، خود را نزد خویشتن پست نموده است. هر که اختیار خود را به دست زبانش بسپارد خود را هلاک ساخته است. حرص شدید کشتارگر قدر و مقام است. هر که به کارهای گوناگون پردازد از همه آنها محروم می ماند. تنگ نظری، ننگ است و ترس، نقص است. پارسایی، سپر نگهدارنده است. سپاسگزاری، ثروت است. شکیبایی، دلیری است. بی چیز، در دیار خود نیز غریب است. تنگدستی، زبان تیز هوش را از کار بیندازد تا جایی که از…

اَلصَّبْرُ مِنَ اَلْإِيمَانِ بِمَنْزِلَةِ اَلرَّأْسِ مِنَ اَلْجَسَدِ فَمَنْ لاَ صَبْرَ لَهُ لاَ إِيمَانَ لَهُ.

شکیبایی نسبت به ایمان چون سر است نسبت به تن؛ پس هر که شکیبایی ندارد، ایمان ندارد.

أَنْتُمْ فِي مَهَلٍ مِنْ وَرَائِهِ أَجَلٌ وَ مَعَكُمْ أَمَلٌ يَعْتَرِضُ دُونَ اَلْعَمَلِ فَاغْتَنِمُوا اَلْمَهَلَ وَ بَادِرُوا اَلْأَجَلَ وَ كَذِّبُوا اَلْأَمَلَ وَ تَزَوَّدُوا مِنَ اَلْعَمَلِ هَلْ مِنْ خَلاَصٍ أَوْ مَنَاصٍ أَوْ فِرَارٍ أَوْ مَجَازٍ أَوْ مَعَاذٍ أَوْ مَلاَذٍ أَوْ لاَ فَأَنّى تُؤْفَكُون

شما در مهلتی هستید که دنبال آن مرگ است و به همراه شما آرزویی است که مانع عمل است؛ پس فرصت را مغتنم شمارید و بر مرگ پیشی جویید و آرزو را دروغ دانید و کردار نیک را توشه آخرت سازید. آیا رهایی از مرگ یا پناه گیری یا فرار از آن امکان پذیر است؟ آیا گذرگاه و جای مطمین و پناهگاهی وجود دارد یا نه؟ پس تا کی دروغ پردازی نمایید؟

أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اَللَّهِ فَإِنَّهَا غِبْطَةٌ لِلطَّالِبِ اَلرَّاجِي وَ ثِقَةٌ لِلْهَارِبِ اَللاَّجِي اِسْتَشْعِرُوا اَلتَّقْوَى شِعَاراً بَاطِناً وَ اُذْكُرُوا اَللَّهَ ذِكْراً خَالِصاً تَحْيَوْا بِهِ أَفْضَلَ اَلْحَيَاةِ وَ تَسْلُكُوا بِهِ طُرُقَ اَلنَّجَاةِ وَ اُنْظُرُوا إِلَى اَلدُّنْيَا نَظَرَ اَلزَّاهِدِ اَلْمُفَارِقِ فَإِنَّهَا تُزِيلُ اَلثَّاوِيَ اَلسَّاكِنَ وَ تَفْجَعُ اَلْمُتْرَفَ اَلْآمِنَ لاَ يُرْجَى مِنْهَا مَا وَلَّى فَأَدْبَرَ وَ لاَ يُدْرَى مَا هُوَ آتٍ مِنْهَا فَيُسْتَنْظَرَ وَصَلَ اَلرَّخَاءُ مِنْهَا بِالْبَلاَءِ وَ اَلْبَقَاءُ مِنْهَا إِلَى اَلْفَنَاءِ سُرُورُهَا مَشُوبٌ…

شما را به تقوای الهی سفارش می کنم؛ زیرا آن آرمان هر جوینده امیدواری است و مورد اعتماد هر فراری پناه جویی است. تقوی را شعار دل سازید و خدا را با اخلاص یاد نمایید تا بهترین زندگی را دریابید و به وسیله آن راههای نجات را بپیمایید. به این دنیا، به همان چشم بنگرید که پارسایان رویگردان آن در آن می نگرند، زیرا به خدا سوگند، پس از اندک زمانی، کسانی را که در آن، جا خوش کرده اند، بیرون می راند و خوشگذران آسوده خاطر را به رنج و درد گرفتار می سازد. به آنچه از آن رفت و پشت کرد، امیدی به بازگشتن نیست و آنچه در راه آمدن است کس نمی داند چیست تا انتظار آن را کشید. آسایش آن به سختی گراید و بقایش به نابودی انجامد. شادی آن آمیخته به اندوه است و درنگ در آن به ضعف و سستی کشاند.

إِنَّ اَلْخُيَلاَءَ مِنَ اَلتَّجَبُّرِ وَ اَلتَّجَبُّرَ مِنَ اَلنَّخْوَةِ وَ اَلنَّخْوَةَ مِنَ اَلتَّكَبُّرِ وَ إِنَّ اَلشَّيْطَانَ عَدُوٌّ حَاضِرٌ يَعِدُكُمُ اَلْبَاطِلَ إِنَّ اَلْمُسْلِمَ أَخُ اَلْمُسْلِمِ فَلاَ تَخَاذَلُوا وَ لا تَنابَزُوا فَإِنَّ شَرَائِعَ اَلدِّينِ وَاحِدَةٌ وَ سُبُلَهُ قَاصِدَةٌ فَمَنْ أَخَذَ بِهَا لَحِقَ وَ مَنْ فَارَقَهَا مَحَقَ وَ مَنْ تَرَكَهَا مَرَقَ لَيْسَ اَلْمُسْلِمُ بِالْكَذُوبِ إِذَا نَطَقَ وَ لاَ بِالْمُخْلِفِ إِذَا وَعَدَ وَ لاَ بِالْخَائِنِ إِذَا اُؤْتُمِنَ.

خود بزرگ بینی از قدرت نمایی سرچشمه می گیرد و قدرت نمایی از نازفروشی و نازفروشی از تکبر، همانا شیطان دشمنی است آماده و حاضر که به شما وعده های بیهوده دهد. به راستی، مسلمان برادر مسلمان است؛ پس یک دیگر را وامگذارید و نام زشت بر هم ننهید؛ زیرا احکام دین یکی است و راههای آن هموار و مقصد رسان است؛ پس هر که به آن عمل نماید به مقصود رسد و هر که از آن کناره گیرد نابود شود و هر که آن را ترک نماید از دین خارج شود. مسلمان چون سخن گوید دروغ پردازی ننماید و چون وعده دهد تخلف نکند و اگر چیزی به او سپارند خیانت نورزد.

اَلْعَقْلُ خَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ وَ اَلْحِلْمُ وَزِيرُهُ وَ اَلرِّفْقُ وَالِدُهُ وَ اَللِّينُ أَخُوهُ وَ لاَ بُدَّ لِلْعَاقِلِ مِنْ ثَلاَثٍ أَنْ يَنْظُرَ فِي شَأْنِهِ وَ يَحْفَظَ لِسَانَهُ وَ يَعْرِفَ زَمَانَهُ أَلاَ وَ إِنَّ مِنَ اَلْبَلاَءِ اَلْفَاقَةَ وَ أَشَدُّ مِنَ اَلْفَاقَةِ مَرَضُ اَلْبَدَنِ وَ أَشَدُّ مِنْ مَرَضِ اَلْبَدَنِ مَرَضُ اَلْقَلْبِ أَلاَ وَ إِنَّ مِنَ اَلنِّعَمِ سَعَةَ اَلْمَالِ وَ أَفْضَلُ مِنْ سَعَةِ اَلْمَالِ صِحَّةُ اَلْبَدَنِ وَ أَفْضَلُ مِنْ صِحَّةِ اَلْبَدَنِ تَقْوَى اَلْقَلْبِ.

عقل دوست صمیمی مومن، بردباری وزیرش، نرم رفتاری پدرش و خوشخویی برادرش است. خردمند سه چیز را باید رعایت نماید: قدر خود را بداند، زبانش را نگهدارد و زمانش را بشناسد. هان به راستی، تنگدستی یک نوع بلاست و سخت تر از تنگدستی، بیماری تن است و سخت تر از بیماری تن، بیماری دل است. بدانید به راستی، گشایش در مال از نعمتهاست و برتر از گشایش در مال، تندرستی است و برتر از تندرستی، دل را پاک نگاه داشتن است.

إِنَّ لِلْمُؤْمِنِ ثَلاَثَ سَاعَاتٍ فَسَاعَةٌ يُنَاجِي فِيهَا رَبَّهُ وَ سَاعَةٌ يُحَاسِبُ فِيهَا نَفْسَهُ وَ سَاعَةٌ يُخَلِّي بَيْنَ نَفْسِهِ وَ بَيْنَ لَذَّاتِهَا فِيمَا يَحِلُّ وَ يَجْمُلُ وَ لَيْسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ شَاخِصاً إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ مَرَمَّةٍ لِمَعَاشِهِ وَ خُطْوَةٍ لِمَعَادِهِ أَوْ لَذَّةٍ فِي غَيْرِ مُحَرَّمٍ.

مومن را سه ساعت است: ساعتی که در آن با پروردگارش راز و نیاز نماید، ساعتی که به محاسبه نفس خود پردازد و ساعتی که به خوشیها و لذات حلال و زیبای زندگی دمساز شود. خردمند در پی سه کار باشد: بهسازی زندگی، یا گام برداشتن برای آخرت، یا کامجویی از لذتهای مشروع.

كَمْ مِنْ مُسْتَدْرَجٍ بِالْإِحْسَانِ إِلَيْهِ وَ كَمْ مِنْ مَغْرُورٍ بِالسَّتْرِ عَلَيْهِ وَ كَمْ مِنْ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ اَلْقَوْلِ فِيهِ وَ مَا اِبْتَلَى اَللَّهُ عَبْداً بِمِثْلِ اَلْإِمْلاَءِ لَهُ قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً

چه بسیار کسان که خداوند با استمرار احسان خود آنان را گرفتار سازد و چه بسیار کسان که چون خداوند گناهانشان را پوشیده دارد، مغرور گردند و چه بسیار کسان که خداوند نام نیکشان را بر زبانها اندازد و آنان فریفته شوند؛ خداوند بنده ای را همانند آن که در نافرمانی مهلتش داد، مورد آزمایش قرار نداده است. خدای عز و جل فرماید: «ما فقط به ایشان مهلت می دهیم تا بر گناه خود بیفزایند» سوره آل عمران ، آیه 178 .

لِيَجْتَمِعْ فِي قَلْبِكَ اَلاِفْتِقَارُ إِلَى اَلنَّاسِ وَ اَلاِسْتِغْنَاءُ عَنْهُمْ يَكُونُ اِفْتِقَارُكَ إِلَيْهِمْ فِي لِينِ كَلاَمِكَ وَ حُسْنِ بِشْرِكَ وَ يَكُونُ اِسْتِغْنَاؤُكَ عَنْهُمْ فِي نَزَاهَةِ عِرْضِكَ وَ بَقَاءِ عِزِّكَ.

باید نیاز به مردم و بی نیازی از آنها را در دل خود فراهم آوری: نیاز را از نظر نرم گفتاری و گشاده رویی و بی نیازی را از نظر آبرومندی و عزت دایمی.

لاَ تَغْضَبُوا وَ لاَ تُغْضِبُوا أَفْشُوا اَلسَّلاَمَ وَ أَطِيبُوا اَلْكَلاَمَ.

نه خشمگین شوید و نه خشمگین سازید، سلام را آشکار نمایید و سخن پاک بر زبان رانید.

اَلْكَرِيمُ يَلِينُ إِذَا اُسْتُعْطِفَ وَ اَللَّئِيمُ يَقْسُو إِذَا أُلْطِفَ.

شخص بزرگوار اگر مورد مهر قرار گیرد نرم شود و شخص فرومایه هر گاه مورد لطف واقع شود سخت دل گردد.

أَ لاَ أُخْبِرُكُمْ بِالْفَقِيهِ حَقِّ اَلْفَقِيهِ مَنْ لَمْ يُرَخِّصِ اَلنَّاسَ فِي مَعَاصِي اَللَّهِ وَ لَمْ يُقَنِّطْهُمْ مِنْ رَحْمَةِ اَللَّهِ وَ لَمْ يُؤْمِنْهُمْ مِنْ مَكْرِ اَللَّهِ وَ لَمْ يَدَعِ اَلْقُرْآنَ رَغْبَةً عَنْهُ إِلَى مَا سِوَاهُ وَ لاَ خَيْرَ فِي عِبَادَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَفَقُّهٌ وَ لاَ خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَيْسَ فِيهِ تَفَكُّرٌ وَ لاَ خَيْرَ فِي قِرَاءَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَدَبُّرٌ.

آیا برای شما دین شناس واقعی را معرفی نکنم؟ دین شناس واقعی کسی است که به مردم اجازه نافرمانی ندهد و از رحمت الهی نومیدشان ننماید و از کیفر ناگهانی خداوندی خاطرشان را آسوده نسازد. و از قرآن به خاطر امور دیگر دست برندارد. در عبادتی که با شناخت توام نباشد خیری ندارد و در دانشی که در آن تفکر نشود، خیری ندارد و قرایت قرآن که در آن تدبر صورت نگیرد، خیری ندارد.