وَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ رَأَيْتُ رَجُلا مِنْ أُمَّتِي فِي اَلْمَنَامِ قَدْ أَخَذَتْهُ اَلزَّبَانِيَةُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَجَاءَهُ أَمْرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهْيُهُ عَنِ اَلْمُنْكَرِ فَخَلَّصَاهُ مِنْ بَيْنِهِمْ وَ جَعَلاَهُ مَعَ اَلْمَلاَئِكَةِ.
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:در خواب مردی از امتم را دیدم که از هر طرف گرفتار آتش جهنم بود، ناگهان امر به معروف و نهی از منکری را که در دنیا انجام داده بود به کمک او آمدند و او را از بین آتشها نجات دادند و او را همراه فرشتگان ساختند.
وَ قَالَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَيْضا جَاءَ رَجُلٌ مِنْ خَثْعَمٍ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَخْبِرْنِي مَا أَفْضَلُ اَلْإِسْلاَمِ قَالَ اَلْإِيمَانُ بِاللَّهِ قَالَ ثُمَّ مَا ذَا قَالَ صِلَةُ اَلرَّحِمِ قَالَ ثُمَّ مَا ذَا قَالَ اَلْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَلنَّهْيُ عَنِ اَلْمُنْكَرِ قَالَ فَقَالَ اَلرَّجُلُ أَيُّ اَلْأَعْمَالِ أَبْغَضُ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ اَلشِّرْكُ بِاللَّهِ قَالَ ثُمَّ مَا ذَا قَالَ قَطِيعَةُ اَلرَّحِمِ قَالَ ثُمَّ مَا ذَا قَالَ اَلْأَمْرُ بِالْمُنْكَرِ وَ اَلنَّهْيُ عَنِ اَلْمَعْرُوفِ .
و همچنین امام صادق علیه السّلام فرمود:مردی از قبیله خثعم نزد رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله آمد و گفت: ای رسول خدا به من بفرمائید که برترین اسلام چیست؟فرمود:ایمان به خدا، گفت:بعد از آن چه؟فرمود:صلۀ رحم، گفت:سپس چه چیز؟فرمود:امر به معروف و نهی از منکر. پرسید:کدام عمل نزد خداوند عزّ و جل مبغوضتر است؟امام فرمود:شرک ورزیدن به خدا، گفت:بعد از آن چه؟فرمود:قطع رحم، گفت:بعد از این چه چیز؟فرمود:امر به منکر و نهی از معروف.
وَ قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَيْفَ بِكُمْ إِذَا فَسَدَتْ نِسَاؤُكُمْ وَ فَسَقَ شَبَابُكُمْ وَ لَمْ تَأْمُرُوا بِمَعْرُوفٍ وَ لَمْ تَنْهَوْا عَنْ مُنْكَرٍ فَقِيلَ لَهُ وَ يَكُونُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ فَكَيْفَ بِكُمْ إِذَا أَمَرْتُمْ بِالْمُنْكَرِ وَ نَهَيْتُمْ عَنِ اَلْمَعْرُوفِ فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ يَكُونُ ذَلِكَ قَالَ نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ كَيْفَ بِكُمْ إِذَا رَأَيْتُمُ اَلْمَعْرُوفَ مُنْكَرا وَ اَلْمُنْكَرَ مَعْرُوفا .
رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:شما چه خواهید کرد اگر زنهای شما فاسد شوند و جوانهایتان فاسق شوند و امر به معروف و نهی از منکر نکنند؟از ایشان پرسیده شد:ای رسول خدا آیا چنین می شود؟فرمود:بلی، و بدتر از این هم می شود.چه خواهید کرد هنگامی که امر به منکر، و نهی از معروف شود؟سؤال شد:ای رسول خدا آیا چنین می شود؟فرمود: بلی، و بدتر از این هم می شود.بر شما چه خواهد گذشت زمانی که معروف را منکر و منکر را معروف ببینید؟
وَ رُوِيَ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّهُ قَالَ : لاَ يَزَالُ اَلنَّاسُ بِخَيْرٍ مَا أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ اَلْمُنْكَرِ وَ تَعَاوَنُوا عَلَى اَلْبِرِّ فَإِذَا لَمْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ نُزِعَتْ مِنْهُمُ اَلْبَرَكَاتُ وَ سُلِّطَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ نَاصِرٌ فِي اَلْأَرْضِ وَ لاَ فِي اَلسَّمَاءِ.
از نبی اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله روایت شده که فرمود:مادامی که مردم امر به معروف و نهی از منکر نمایند و بر اعمال نیک همکاری نمایند در خیر و خوشی بسر می برند؛ و هر گاه این کار را نکنند برکتها از آنها گرفته می شود و بعضی از آنها بر بعضی دیگر مسلّط می شوند.و یاوری برایشان در آسمان و زمین نخواهد بود.
مَنْ أَمَرَ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهَى عَنْ مُنْكَرٍ أَوْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ أَوْ أَشَارَ بِهِ فَهُوَ شَرِيكٌ وَ مَنْ أَمَرَ بِسُوءٍ أَوْ دَلَّ عَلَيْهِ أَوْ أَشَارَ بِهِ فَهُوَ شَرِيكٌ.
رسول خدا(ص)فرمود: کسی که امر بمعروف یا نهی از منکر کند یا راهنمایی به خیر کند یا در مقام مشورت رایش بطرف خیر باشد خود شریک آن کار خیر است و هر کس بکار بد دستور دهد یا راهنمایی کند و یا نظر مشورتی بد داشته باشد خودش شریک خواهد بود.
إِذَا لَمْ يَأْمُرُوا بِمَعْرُوفٍ وَ لَمْ يَنْهَوْا عَنْ مُنْكَرٍ وَ لَمْ يَتَّبِعُوا الْأَخْيَارَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ شِرَارَهُمْ فَيَدْعُو عِنْدَ ذَلِكَ خِيَارُهُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُم.
هرگاه (مردم) امر به معروف و نهی از منکر نکنند، و از نیکان خاندان من پیروی ننمایند، خداوند بدانشان را بر آنان مسلّط گرداند و نیکانشان دعا کنند امّا دعایشان مستجاب نشود.
من کان آمرا بمعروف فلیکن أمره ذلک بمعروف.
هر که امر بنیکی فرماید باید که فرموده نیکی بود.
وَ مِنْ سَائِرِ اَلْكُتُبِ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّهُ قَالَ : كَلاَمُ اِبْنِ آدَمَ كُلُّهُ عَلَيْهِ لاَ لَهُ إِلاَّ أَمْرا بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهْيا عَنْ مُنْكَرٍ أَوْ ذِكْرا لِلَّهِ تَعَالَى وَ قَالَ إِنَّ رَبِّي أَمَرَنِي أَنْ يَكُونَ نُطْقِي ذِكْرا وَ صَمْتِي فِكْرا وَ نَظَرِي عِبْرَة .
پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:تمام سخنان بنی آدم به ضررش است نه به نفعش، مگر اینکه امر به معروف یا نهی از منکر کرده باشد، یا ذکر خدا گفته باشد. و باز می فرماید:پروردگارم به من امر فرموده که سخنم ذکر و سکوتم فکر و نگاه کردنم از روی عبرت باشد.
كَيْفَ بِكُمْ إِذَا فَسَدَ نِسَاؤُكُمْ وَ فَسَقَ شُبَّانُكُمْ وَ لَمْ تَأْمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ لَمْ تَنْهَوْا عَنِ اَلْمُنْكَرِ قِيلَ لَهُ وَ يَكُونُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ وَ كَيْفَ بِكُمْ إِذَا أَمَرْتُمْ بِالْمُنْكَرِ وَ نَهَيْتُمْ عَنِ اَلْمَعْرُوفِ قِيلَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ يَكُونُ ذَلِكَ قَالَ نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ وَ كَيْفَ بِكُمْ إِذَا رَأَيْتُمُ اَلْمَعْرُوفَ مُنْكَراً وَ اَلْمُنْكَرَ مَعْرُوفاً .
چگونه باشید آنگاه که زنانتان فاسد و جوانانتان فاسق گردند و شما هم امر به معروف و نهی از منکر ننمایید؟ گفتند: ای پیامبر خدا، چنین چیزی امکان دارد؟ فرمود: آری، بدتر از این هم ممکن است، چگونه باشید آنگاه که امر به منکر و نهی از معروف کنید؟ گفتند: ای پیامبر خدا، مگر چنین چیزی می شود؟ فرمود: آری، از این بدتر نیز می شود زمانی که معروف را منکر و منکر را معروف بپندارید؟
إِذَا كَثُرَ اَلزِّنَا بَعْدِي كَثُرَ مَوْتُ اَلْفَجْأَةِ وَ إِذَا طُفِّفَ اَلْمِكْيَالُ أَخَذَهُمُ اَللَّهُ بِالسِّنِينَ وَ اَلنَّقْصِ وَ إِذَا مَنَعُوا اَلزَّكَاةَ مَنَعَتِ اَلْأَرْضُ بَرَكَاتِهَا مِنَ اَلزَّرْعِ وَ اَلثِّمَارِ وَ اَلْمَعَادِنِ وَ إِذَا جَارُوا فِي اَلْحُكْمِ تَعَاوَنُوا عَلَى اَلظُّلْمِ وَ اَلْعُدْوَانِ وَ إِذَا نَقَضُوا اَلْعُهُودَ سَلَّطَ اَللَّهُ عَلَيْهِمْ عَدُوَّهُمْ وَ إِذَا قَطَعُوا اَلْأَرْحَامَ جُعِلَتِ اَلْأَمْوَالُ فِي أَيْدِي اَلْأَشْرَارِ وَ إِذَا لَمْ يَأْمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ لَمْ يَنْهَوْا عَنِ اَلْمُنْكَرِ وَ لَمْ يَتَّبِعُوا اَلْأَخْيَارَ مِنْ أَهْلِ…
چون پس از من زنا فراوان شود، مرگ ناگهانی زیاد می گردد و چون کم فروشی رواج پیدا کند، خداوند به قحط و کمبود دچارشان سازد و چون زکات ندهند، زمین برکتهای خود را از زراعت و میوه ها و معدن ها دریغ نماید و چون در قضاوت حکم ظالمانه دهند، با ظلم و تجاوز همکار شوند و چون پیمان شکنی نمایند، خداوند دشمنانشان را بر آنان مسلط گرداند و چون قطع رابطه با خویشان نمایند، ثروتشان به دست تبهکاران افتد و چون امر به معروف و نهی از منکر را تعطیل کنند و پیرو نیکان اهل بیت من نباشند، خداوند اشرارشان را بر آنان مسلط نماید و در این هنگام نیکان آنان دعا کنند ولی مستجاب نشود.
لا یَزالُ النّاسُ بِخَیرٍ مَا أمَروا بِالمَعروفِ وَ نَهَوا عَنِ المُنکَرِ وَ تَعاوَنوا عَلَی البِرِّ وَ التَّقوی. فَإِذا لَم یَفعَلوا ذلِکَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَکاتُ، وَ سُلِّطَ بَعضُهُم عَلی بَعضٍ، وَ لَم یَکُن لَهُم ناصِرٌ فِی الأَرضِ وَ لَا فِی السَّماءِ.
مردم پیوسته در آسایش به سر می برند، تا وقتی که امر به معروف و نهی از منکر کنند و یکدیگر را بر نیکی و تقوا یاور باشند. هرگاه چنین نباشند، برکت ها از آنان گرفته می شود و برخی بر برخی چیره می شوند. آن گاه نه در زمین و نه در آسمان، یاوری نخواهند داشت.
عَن انَسِ بنِ مالِک قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: یا مَعشَرَ المُسلِمینَ شَمّرُوا فَإنَّ الامرَ جِدٌّ وَ تَأهَّبوا فَإنَّ الرَّحیلَ قَریبٌ وَ تَزَوَّدُوا فَإنَّ السَّفَرَ بَعیدٌ وَخَفّفُوا اثقالَکم فَإنَّ وَراءَکم عَقَبَةً کؤُوداً وَ لا یقطَعُها الَّا المُخِفُّونَ. ایها النّاسُ انَّ بَینَ یدَی السّاعَةِ اموراً شِداداً وَاهوالًا عِظاماً وَزَماناً صَعباً یتَمَلَّک فیهِ الظَّلَمَةُ وَ یتَصَدَّرُ فیهِ الفَسَقَةُ وَ یضامُ فیهِ الآمِرونَ بِالمَعروفِ وَیضطَهَدُ فیهِ النّاهونَ عَن المُنکرِ فَاعِدُّوا لِذلِک الایمانَ وَعَضُّوا عَلَیهِ بِالنَّواجِذِ وَالْجَأُوا الَی العَمَلِ…
از انس بن مالک روایت شده است که گفت: شنیدم پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: ای مسلمانان، خودتان را آماده کنید (و آستین ها را بالا بزنید) که امر قیامت جدّی است و آماده مرگ شوید، چرا که کوچ کردن نزدیک است و توشه بردارید که سفر طولانی است و بارهای خود را سبک گردانید که در پیش روی شما گردنه های صعب العبوری است که جز سبکباران کسی نمی تواند از آن بگذرد.
(ای مردم،) نزدیک قیامت و آخر دنیا، امور سخت و هول ها و وحشت های بزرگ و روزگار سختی است که در آن حکمرانان جهان، ظالمانند و فاسقان در مصدر امور قرار می گیرند و امر به معروف کنندگان مظلومند و نهی از منکر کنندگان در فشار. پس (در این موقع) با ایمان، آماده و مهیای آن روز شوید و بر دندان ها بفشرید (و عزم را جزم کنید) و به دامن عمل صالح پناه ببرید و…
- بحارالانوار، ج 77، ص 186
