احادیث درباره ویژگیهای عقل

مِنْ كِتَابِ عِلَلِ اَلشَّرَائِعِ قَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ صَدِيقُ كُلِّ اِمْرِئٍ عَقْلُهُ وَ عَدُوُّهُ جَهْلُهُ.

امام رضا علیه السّلام فرمود:دوست هر مردی خرد او، و دشمنش نادانی اوست.

وَ قَالَ أَيْضا أَصْلُ اَلْإِنْسَانِ لُبُّهُ وَ عَقْلُهُ وَ دِينُهُ وَ مُرُوَّتُهُ حَيْثُ يَجْعَلُ نَفْسَهُ وَ اَلْأَيَّامُ دُوَلٌ وَ اَلنَّاسُ إِلَى آدَمَ شَرَعٌ سَوَاءٌ.

امیر مؤمنان علیه السّلام فرمود:اصل انسان خرد اوست، و عقلش دین اوست، و مردانگیش به چیزی که نفسش را در آن بکار می بندد شناخته می شود، و روزگار در حال تغییر و تحوّل است، و مردم همه در نسب تا آدم یکسانند.

وَ قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ لَيُبْغِضُ اَلْمُؤْمِنَ اَلضَّعِيفَ اَلَّذِي لاَ زَبْرَ لَهُ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند مؤمن ضعیفی را که قدرت مقاومت ندارد دوست ندارد.

وَ قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَسَمَ اَللَّهُ اَلْعَقْلَ عَلَى ثَلاَثَةِ أَجْزَاءٍ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ كَمَلَ عَقْلُهُ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلاَ عَقْلَ لَهُ حُسْنُ اَلْمَعْرِفَةِ بِاللَّهِ وَ حُسْنُ اَلطَّاعَةِ لَهُ وَ حُسْنُ اَلصَّبْرِ عَلَى أَمْرِهِ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند عقل را به سه بخش تقسیم کرد، هر کس این سه را داشته باشد عقلش کامل است، و هر کس نداشته باشد، عقل ندارد:شناخت خوب نسبت به خداوند، خوب انجام دادن طاعاتش و به خوبی صبر نمودن در فرمانش.

وَ قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَبْوَابِ اَلْبِرِّ ثَوَابٌ وَ أَفْضَلُ اَلثَّوَابِ اَلْعَقْلُ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:هر عمل نیکی ثوابی دارد، و بهترین ثواب عقل است.

وَ قَالَ : مَا قَسَمَ اَللَّهُ لِلْعِبَادِ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ اَلْعَقْلِ نَوْمُ اَلْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ سَهَرِ اَلْأَحْمَقِ وَ مَا بَعَثَ اَللَّهُ نَبِيّا وَ لاَ رَسُولا حَتَّى يَسْتَكْمِلَ اَلْعَقْلَ وَ كَانَ عَقْلُهُ أَفْضَلَ مِنْ عَقْلِ جَمِيعِ أُمَّتِهِ وَ عَسَى أَنْ يَكُونَ فِي أُمَّتِهِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ اِجْتِهَادا مِنْهُ.

رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:خداوند در بین بندگان چیزی را برتر از عقل قسمت نکرد، خوابیدن عاقل از بیداری احمق بهتر است، و خداوند هیچ پیامبر و رسولی را بر نیانگیخت مگر اینکه عقلش را کامل گرداند، و عقلش از عقل همۀ امّتش بیشتر بود، و چه بسا ممکن بود در بین امّتش کسی می بود که کوشش او در عبادت بیش از او باشد.