احادیث درباره ویژگیها و نشانه های خردمند

إِنَّمَا اَلْبَصِيرُ مَنْ سَمِعَ فَفَكَّرَ وَ نَظَرَ فَأَبْصَرَ وَ اِنْتَفَعَ بِالْعِبَر

بینا کسی است که بشنود و سپس اندیشه کند و بنگرد و سپس بینا گردد و از عبرتها بهره برد.

ثَلاَثَةٌ تَدُلُّ عَلَى عُقُولِ أَرْبَابِهَا اَلرَّسُولُ وَ اَلْكِتَابُ وَ اَلْهَدِيَّة

سه چیز بر خرد دارندۀ آنها دلالت دارد: پیک، کتاب و هدیه.

حَقٌّ عَلَى اَلْعَاقِلِ أَنْ يَسْتَدِيمَ اَلاِسْتِرْشَادَ وَ يَتْرُكَ اَلاِسْتِبْدَاد

شایستۀ خردمند است که طلب راهنمایی را همیشگی نماید و خود رأیی را ترک کند.

رَغْبَةُ اَلْعَاقِلِ فِي اَلْحِكْمَةِ وَ هِمَّةُ اَلْجَاهِلِ فِي اَلْحَمَاقَة

میل خردمند در حکمت است و همّت نادان در ساده لوحی.

كُلُّ عَاقِلٍ مَغْمُوم

هر خردمندی غمگین است.

كُلُّ عَاقِلٍ مَحْزُون

هر خردمندی غصّه دار است.

لِلْعَاقِلِ فِي كُلِّ عَمَلٍ إِحْسَان

برای خردمند در هر کاری نیکویی است.

لِلْعَاقِلِ فِي كُلِّ كَلِمَةٍ نَبْل

در هر کلمۀ خردمند زیرکی است.

لِلْعَاقِلِ فِي كُلِّ عَمَلٍ اِرْتِيَاض

هر عملی برای خردمند ریاضت است.

لَيْسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ شَاخِصا إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ حَظْوَةٍ فِي مَعَادٍ أَوْ مَرَمَّةٍ لِمَعَاشٍ أَوْ لَذَّةٍ فِي غَيْرِ مُحَرَّم

شایستۀ خردمند نیست که جز در سه چیز تلاش نماید:بهره ای برای روز بازگشت، یا برای اصلاح زندگی، و یا برای لذّت در غیر حرام.

يَنْبَغِي لِلْعَاقِلِ أَنْ يُخَاطِبَ اَلْجَاهِلَ مُخَاطَبَةَ اَلطَّبِيبِ اَلْمَرِيض

سزاوار است خردمند با نادان چون پزشک در برابر مریض سخن بگوید.

سِتَّةٌ تُخْتَبَرُ بِهَا عُقُولُ اَلنَّاسِ اَلْحِلْمُ عِنْدَ اَلْغَضَبِ وَ اَلصَبْرُ عِنْدَ اَلرَّهَبِ وَ اَلْقَصْدُ عِنْدَ اَلرَّغَبِ وَ تَقْوَى اَللَّهِ فِي عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ حُسْنُ اَلْمُدَارَاةِ وَ قِلَّةُ اَلْمُمَارَاة

با شش چیز خرد مردم آزموده می شود: بردباری در هنگام خشم، تحمّل هنگام ترس، میانه روی هنگام میل شدید، پرهیز از خداوند در هر حال، سازش و مدارای نیکو، و کمی جدال و ستیزه.