فِي قَوْلِهِ لا تُدْرِكُهُ اَلْأَبْصارُ قَالَ إِحَاطَةُ اَلْوَهْمِ أَ لاَ تَرَى إِلَى قَوْلِهِ قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ لَيْسَ يَعْنِي بَصَرَ اَلْعُيُونِ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ لَيْسَ يَعْنِي مِنَ اَلْبَصَرِ بِعَيْنِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها سَ يَعْنِي عَمَى اَلْعُيُونِ إِنَّمَا عَنَى إِحَاطَةَ اَلْوَهْمِ كَمَا يُقَالُ فُلاَنٌ بَصِيرٌ بِالشِّعْرِ وَ فُلاَنٌ بَصِيرٌ بِالْفِقْهِ وَ فُلاَنٌ بَصِيرٌ بِالدَّرَاهِمِ وَ فُلاَنٌ بَصِيرٌ بِالثِّيَابِ اَللَّهُ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ يُرَى بِالْعَيْنِ .
ابن سنان گوید: امام صادق(ع)راجع به آیه(104 سوره 6)دیدگان او را درنیابند، فرمود: مقصود احاطه وهم است(یعنی معنی مقصود از آیه شریفه اینست که خدا در خاطرها نگنجد و چشم دل باو دست نیابد)مگر نمی بینی خدا چه میفرماید(آیه 104 سوره انعام)از پروردگارتان بصیرتها سوی شما آمده، که مقصود بینایی بچشم نیست(و نیز در آیه 104 سوره 6)فرماید هر که بینا شد بسود خودش باشد که مقصود بینایی بچشم نیست، (سپس فرماید)و هر که کور گشت بزیان خودش باشد، که مقصود کوری چشم نیست، همانا مقصود احاطه و هم است چنان که میگویند فلانی بشعر بیناست و فلانی بفقه بیناست و فلانی بسکه پول بیناست و فلانی بلباس بیناست، خدا بزرگوارتر از اینست که بچشم دیده شود. (خلاصه اینکه چون دیدن خدا بچشم محالست و هیچ کس خیال آن را نمیکند آیه شریفه آن را نفی…
سَأَلْتُهُ عَنِ اَللَّهِ هَلْ يُوصَفُ فَقَالَ أَ مَا تَقْرَأُ اَلْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَ أَ مَا تَقْرَأُ قَوْلَهُ تَعَالَى لا تُدْرِكُهُ اَلْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ اَلْأَبْصار ُلْتُ بَلَى قَالَ فَتَعْرِفُونَ اَلْأَبْصَارَ قُلْتُ بَلَى قَالَ مَا هِيَ قُلْتُ أَبْصَارُ اَلْعُيُونِ فَقَالَ إِنَّ أَوْهَامَ اَلْقُلُوبِ أَكْبَرُ مِنْ أَبْصَارِ اَلْعُيُونِ فَهُوَ لاَ تُدْرِكُهُ اَلْأَوْهَامُ وَ هُوَ يُدْرِكُ اَلْأَوْهَامَ .
ابو هاشم گوید: بامام رضا(ع)عرض کردم: میتوان خدا را توصیف نمود؟ فرمود: مگر قرآن نمیخوانی؟ عرض کردم: چرا فرمود: مگر نخوانده یی گفته خدای تعالی را«ابصار درکش نکنند و او ابصار را درک کند»گفتم: چرا، فرمود: میدانید ابصار چیست؟ گفتم دیدن بچشمها، فرمود: خاطرات دلها از بینایی چشمها قویتر است، خاطرات او را درک نکنند و او خاطرات را درک کند.
قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع لا تُدْرِكُهُ اَلْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ اَلْأَبْصارَ َقَالَ يَا أَبَا هَاشِمٍ أَوْهَامُ اَلْقُلُوبِ أَدَقُّ مِنْ أَبْصَارِ اَلْعُيُونِ أَنْتَ قَدْ تُدْرِكُ بِوَهْمِكَ اَلسِّنْدَ وَ اَلْهِنْدَ وَ اَلْبُلْدَانَ اَلَّتِي لَمْ تَدْخُلْهَا وَ لاَ تُدْرِكُهَا بِبَصَرِكَ وَ أَوْهَامُ اَلْقُلُوبِ لاَ تُدْرِكُهُ فَكَيْفَ أَبْصَارُ اَلْعُيُونِ .
ابو هاشم گوید: بحضرت جواد(ع)آیه« / لا تدرکه الابصار و هو یدرک الابصار / »را عرض کردم، فرمود: ای ابا هاشم خاطره دلها دقیقتر از بینایی چشمهاست، زیرا تو گاهی با خاطره دلت سند و هند و شهرهایی که بآنها نرفته ای درک میکنی ولی با چشمت درک نمیکنی، خاطره دلها خدا را درک نکنند تا چه رسد ببینایی چشمها.
