حدیث امام علی (ع) درباره زهد و مذمت دنیا

قال الإمام عليّ عليه السلام:

إِنِّي أُحَذِّرُكُمُ اَلدُّنْيَا فَإِنَّهَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ حُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ وَ تَحَبَّبَتْ بِالْعَاجِلَةِ وَ عُمِّرَتْ بِالْآمَالِ وَ تَزَيَّنَتْ بِالْغُرُورِ لاَ تَدُومُ حَبْرَتُهَا وَ لاَ تُؤْمَنُ فَجْعَتُهَا غَرَّارَةٌ ضَرَّارَةٌ زَائِلَةٌ نَافِدَةٌ أَكَّالَةٌ غَوَّالَةٌ لاَ تَعْدُو إِذَا هِيَ تَنَاهَتْ إِلَى أُمْنِيَّةِ أَهْلِ اَلرَّغْبَةِ فِيهَا وَ اَلرِّضَا بِهَا أَنْ تَكُونَ كَمَا قَالَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ اَلسَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ اَلْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيماً تَذْرُوهُ اَلرِّياحُ وَ كانَ اَللّهُ عَلى كُلِّ شَيْ ءٍ مُقْتَدِراً مَعَ أَنَّ اِمْرَأً لَمْ يَكُنْ مِنْهَا أي تحمّل المشاق و الشدائد في طريق الوصول إلى الحق. فِي حَبْرَةٍ إِلاَّ أَعْقَبَتْهُ عَبْرَةً وَ لَمْ يَلْقَ مِنْ سَرَّائِهَا بَطْناً إِلاَّ مَنَحَتْهُ مِنْ ضَرَّائِهَا ظَهْراً وَ لَمْ تَطُلَّهُ فِيهَا دِيمَةُ رَخَاءٍ إِلاَّ هَتَفَتْ عَلَيْهِ مُزْنَةُ بَلاَءٍ إِذَا هِيَ أَصْبَحَتْ مُنْتَصِرَةً أَنْ تُمْسِيَ لَهُ مُنْكِرَةً وَ إِنْ جَانِبٌ مِنْهَا اِعْذَوْذَبَ لاِمْرِئٍ وَ اِحْلَوْلَى أَمَرَّ عَلَيْهِ جَانِبٌ مِنْهَا فَأَوْبَى وَ إِنْ لَبِسَ اِمْرُؤٌ مِنْهَا فِي جَنَاحِ أَمْنٍ إِلاَّ أَصْبَحَ فِي أَخْوَفِ خَوْفٍ غَرَّارَةٌ غُرُورٌ مَا فِيهَا فَانِيَةٌ فَانٍ مَنْ عَلَيْهَا لاَ خَيْرَ فِي شَيْ ءٍ مِنْ زَادِهَا إِلاَّ اَلتَّقْوَى مَنْ أَقَلَّ مِنْهَا اِسْتَكْثَرَ مِمَّا يُؤْمِنُهُ وَ مَنِ اِسْتَكْثَرَ مِنْهَا لَمْ يَدُمْ لَهُ وَ زَالَ عَمَّا قَلِيلٍ عَنْهُ كَمْ مِنْ وَاثِقٍ بِهَا قَدْ فَجَعَتْهُ وَ ذِي طُمَأْنِينَةٍ إِلَيْهَا قَدْ صَرَعَتْهُ وَ ذِي حَذَرٍ قَدْ خَدَعَتْهُ وَ كَمْ ذِي أُبَّهَةٍ فِيهَا قَدْ صَيَّرَتْهُ حَقِيراً وَ ذِي نَخْوَةٍ قَدْ رَدَّتْهُ جَائِعاً فَقِيراً وَ كَمْ ذِي تَاجٍ قَدْ أَكَبَّتْهُ لِلْيَدَيْنِ وَ اَلْفَمِ سُلْطَانُهَا ذُلٌّ وَ عَيْشُهَا رَنِقٌ وَ عَذْبُهَا أُجَاجٌ وَ حُلْوُهَا صَبِرٌ حَيُّهَا بِعَرَضِ مَوْتٍ وَ صَحِيحُهَا بِعَرَضِ سُقْمٍ وَ مَنِيعُهَا بِعَرَضِ اِهْتِضَامٍ وَ مُلْكُهَا مَسْلُوبٌ وَ عَزِيزُهَا مَغْلُوبٌ وَ أَمْنُهَا مَنْكُوبٌ وَ جَارُهَا مَحْرُوبٌ وَ مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ سَكَرَاتُ اَلْمَوْتِ وَ زَفَرَاتُهُ وَ هَوْلُ اَلْمُطَّلَعِ وَ اَلْوُقُوفُ بَيْنَ يَدَيِ اَلْحَاكِمِ اَلْعَدْلِ لِيَجْزِيَ اَلَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَ يَجْزِيَ اَلَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى أَ لَسْتُمْ فِي مَسَاكِنِ مَنْ كَانَ أَطْوَلَ مِنْكُمْ أَعْمَاراً وَ أَبْيَنَ آثَاراً وَ أَعَدَّ مِنْكُمْ عَدِيداً وَ أَكْثَفَ مِنْكُمْ جُنُوداً وَ أَشَدَّ مِنْكُمْ عُنُوداً تَعَبَّدُوا لِلدُّنْيَا أَيَّ تَعَبُّدٍ وَ آثَرُوهَا أَيَّ إِيْثَارٍ ثُمَّ ظَعَنُوا عَنْهَا بِالصَّغَارِ أَ فَهَذِهِ تُؤْثِرُونَ أَمْ عَلَى هَذِهِ تَحْرِصُونَ أَمْ إِلَيْهَا تَطْمَئِنُّونَ يَقُولُ اَللَّهُ مَنْ كانَ يُرِيدُ اَلْحَياةَ اَلدُّنْيا وَ زِينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِيها وَ هُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ. أُولئِكَ اَلَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي اَلْآخِرَةِ إِلاَّ اَلنّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ فَبِئْسَتِ اَلدَّارُ لِمَنْ لَمْ يَتَهَيَّبْهَا وَ لَمْ يَكُنْ فِيهَا عَلَى وَجَلٍ وَ اِعْلَمُوا وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّكُمْ تَارِكُوهَا لاَ بُدَّ وَ إِنَّمَا هِيَ كَمَا نَعَتَ اَللَّهُ لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي اَلْأَمْوالِ وَ اَلْأَوْلادِ فَاتَّعِظُوا فِيهَا بِالَّذِينَ كَانُوا يَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً يَعْبَثُونَ وَ يَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّهُمْ يَخْلُدُونَ وَ بِالَّذِينَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنّا قُوَّةً وَ اِتَّعِظُوا بِمَنْ رَأَيْتُمْ مِنْ إِخْوَانِكُمْ كَيْفَ حُمِلُوا إِلَى قُبُورِهِمْ وَ لاَ يُدْعَوْنَ رُكْبَاناً وَ أُنْزِلُوا وَ لاَ يُدْعَوْنَ ضِيفَاناً وَ جُعِلَ لَهُمْ مِنَ اَلضَّرِيحِ أَكْنَانٌ وَ مِنَ اَلتُّرَابِ أَكْفَانٌ وَ مِنَ اَلرُّفَاتِ جِيرَانٌ فَهُمْ جِيرَةٌ لاَ يُجِيبُونَ دَاعِياً وَ لاَ يَمْنَعُونَ ضَيْماً لاَ يَزُورُونَ وَ لاَ يُزَارُونَ حُلَمَاءُ قَدْ بَارَتْ أَضْغَانُهُمْ جُهَلاَءُ قَدْ ذَهَبَتْ أَحْقَادُهُمْ لاَ تُخْشَى فَجْعَتُهُمْ وَ لاَ يُرْجَى دَفْعُهُمْ وَ هُمْ كَمَنْ لَمْ يَكُنْ وَ كَمَا قَالَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلاّ قَلِيلاً وَ كُنّا نَحْنُ اَلْوارِثِينَ اِسْتَبْدَلُوا بِظَهْرِ اَلْأَرْضِ بَطْناً وَ بِالسَّعَةِ ضِيقاً وَ بِالْأَهْلِ غُرْبَةً وَ بِالنُّورِ ظُلْمَةً جَاءُوهَا كَمَا فَارَقُوهَا حُفَاةً عُرَاةً قَدْ ظَعَنُوا مِنْهَا بِأَعْمَالِهِمْ إِلَى اَلْحَيَاةِ اَلدَّائِمَةِ وَ إِلَى خُلُودِ أَبَدٍ يَقُولُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنا إِنّا كُنّا فاعِلِين دَلُوا بِظَهْرِ اَلْأَرْضِ بَطْناً وَ بِالسَّعَةِ ضِيقاً وَ بِالْأَهْلِ غُرْبَةً وَ بِالنُّورِ ظُلْمَةً جَاءُوهَا كَمَا فَارَقُوهَا حُفَاةً عُرَاةً قَدْ ظَعَنُوا مِنْهَا بِأَعْمَالِهِمْ إِلَى اَلْحَيَاةِ اَلدَّائِمَةِ وَ إِلَى خُلُودِ أَبَدٍ يَقُولُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى .

از فرمایشات امیر المومنین علی علیه السلام در باره زهد و نکوهش دنیا و زودگذر بودن آن -من شما را از دنیا بر حذر می دارم؛ زیرا در کام شیرین است و در دیده سبز و خرم و در هاله ای از خواهش های نفسانی قرار گرفته و به جهت نقد بودنش دلپذیر و چشم نواز است و پر از آرزوهای دراز و دارای آرایش فریباست؛ ولی شادی آن نپاید و از آسیبش امانی نباشد. بسیار فریبنده، زیان رساننده، زوال یابنده، پایان پذیر، شکمباره و مرگبار است. اگر شیفتگان و خشنودان خود را به آرزویی برساند، فراتر از آن نرفته اند که خداوند سبحان فرموده است: «و برای آنان زندگی دنیا را مثل بزن که مانند آبی است که آن را از آسمان فرو فرستادیم؛ سپس گل و گیاه زمین با آن درآمیخت و چنان خشک گردید که باد آن را از این سو به آن سو گردانید و خدا بر هر کاری تواناست». سوره کهف ، آیه 45 . هیچ کس از خوشی و شادمانی دنیا بهره مند نشد مگر آن که پس از آن سرشکی در پی داشت. به کسی با خوشیهایش روی نیاورد جز آن که با سختی و بدیهایش بر او پشت نمود. و باران نرم آسایشش بر کسی نبارید مگر آن که غرش ابر بلایش بر او نهیب زد. اگر بامدادان در انجام گناه به کسی روی یاری نشان دهد شامگاهان خود را بر او ناآشنا جلوه دهد. اگر یک سویش گوارا و شیرین است سوی دیگرش تلخ و مرگبار است. اگر کسی در سایه بال امن و آسایش او خسبد بامدادان او را در سخت ترین هراس افکند. دنیا سخت فریبنده است و هر چه در اوست فریبی بیش نیست. فانی است و هر که در آن است جام فنا را سر خواهد کشید. در هیچ توشه آن خیری نیست جز در توشه تقوی. هر که از دنیا کمتر بهره بردارد از آنچه موجب ایمنی اوست بهره بیشتری یافته است و هر که از دنیا بهره بیشتری گیرد از آنچه موجب هلاکت اوست سهم بیشتر برداشته و به زودی زوال پذیرد. چه بسیار خوش باور به آن، که ناگهان مزه تلخ درد و مصیبت را به او چشانید و چه بسا صاحب اطمینان به آن که بر زمینش کوبید بسا شخصی را که در برخورد با آن احتیاط می کرد فریبش داد. بسا صاحب هیبت و عظمتی را که خرد و ناچیزش ساخت و چه گردن فرازی که گرسنه و بینوایش نمود و چه بسیار تاجداری که دست و زبان بسته سرنگونش کرد. سلطنتش خواری است و زندگیش تیرگی و گوارای آن شور است و شیرین آن تلخ زنده اش در معرض مرگ و تندرستش دستخوش بیماری است و سرافرازش در گذر سرنگونی. ملک آن از دست ربودنی است و عزیز آن شکست خورده. آسودگیش نکبت زده و پناهنده اش غارت شده است. به دنبال همه اینها، سختی های جان دادن و ناله های آن و هراس ورود به عالم دیگر و ایستادن در پیشگاه حاکم دادگستر است که -«تا کسانی را که بد کرده اند، به سزای آنچه انجام داده اند کیفر دهد و آنان را که نیکی کرده اند، به نیکی پاداش دهد» سوره نجم ، آیه 31 . آیا نه چنین است که شما اکنون در خانه های کسانی به سر می برید که عمرشان از شما درازتر بود و آثارشان روشن تر و افرادشان از شما افزون تر و لشکرهایشان فراگیرتر و در عناد سخت تر؟ دنیا را پرستیدند آن هم چه پرستیدنی و برگزیدنش چه گزیدنی سپس با خواری از آن رخت بربستند. آیا گزینش شما نیز همین است؟ یا بر این آزمندید؟ یا بر آن دل بسته و آرام شده اید؟ خداوند می فرماید: «کسانی که زندگی دنیا و زیور آن را بخواهند جزای کارهایشان را در آنجا به طور کامل به آنان می دهیم و به آنان در آنجا کم داده نخواهد شد. اینان کسانی هستند که در آخرت جز آتش بر ایشان نخواهد بود و آنچه در آنجا کرده اند به هدر رفته و آنچه انجام می داده اند باطل گردیده است». سوره هود ، آیه 15 و 16 . پس این دنیا بد خانه ای است برای کسی که از آن نهراسد یا در آن خود را از بیم وی ایمان شمارد. پس بدانید-هر چند خود می دانید-که شما ناگزیر دنیا را ترک خواهید کرد و به راستی دنیا همچنان است که خداوندش وصف فرموده: «بازیچه و سرگرمی، تجمل و تفاخر در میان خودتان و افزون طلبی در اموال و فرزندان است». سوره حدید ، آیه 20 . در آن پند گیرید از آنان که در هر تپه ای نشانه ای برپا داشتند و کارگاه هایی به وجود آوردند که شاید جاودانه بمانند. و نیز از آنان پند گیرید که گفتند: «از ما نیرومندتر کیست؟ » سوره فصلت ، آیه 15 . و عبرت گیرید از برادران خود که دیدید چگونه به گورهاشان بردند، بی آنکه سواره خوانده شوند و در قبرها فرود آوردند بی آن که مهمانانشان شمارند. به گورشان جا دادند و از خاک کفن ها ساختند و از استخوان های پوسیده همسایگان. همسایگانی بی زبان؛ نه به ندای همسایه خود پاسخ دهند و نه ستمی را باز دارند و نه دید و بازدیدی نمایند. مردمی بردبارند، کینه هایشان از میان رفته و نادانانی که دشمنی هایشان مرده. نه از آزار و آسیب آنان ترسی است و نه به دفاع آنان امیدی. چنانند که گویی هرگز وجود نداشته اند چنان که خداوند سبحان می فرماید: «این خانه های آنهاست که پس از آنها جز اندکی در آن سکونت نکردند و ما وارث آنها بودیم». سوره حدید ، آیه 58 . به جای زیستن بر روی زمین در دل زمین جای گرفته اند و به جای فراخی در تنگنای خفتند. به جای زندگی با خانواده و خویشان غربت را گزیدند و روشنایی را با تاریکی عوض کردند. چنان که عریان و برهنه پا به دنیا آمدند آنسان هم از آن بیرون رفتند. تنها با کردار خود به زندگی جاوید و سرای باقی کوچیدند. خداوند متعال می فرماید: «همان گونه که آفرینش را آغاز کردیم آن را بازگردانیم، این وعده ای است که ما داده ایم و قطعا به آن وفا خواهیم کرد» سوره انبیا ، آیه 104 .