قال الإمام عليّ عليه السلام:
إِنَّ هَذِهِ اَلْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا اِحْفَظْ عَنِّي مَا أَقُولُ لَكَ اَلنَّاسُ ثَلاَثَةٌ عَالِمٌ رَبَّانِيٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ اَلنَّجَاةِ وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ أَتْبَاعُ كُلِّ نَاعِقٍ يَمِيلُونَ مَعَ كُلِّ رِيحٍ لَمْ يَسْتَضِيئُوا بِنُورِ اَلْعِلْمِ فَيَهْتَدُوا وَ لَمْ يَلْجَئُوا إِلَى رُكْنٍ وَثِيقٍ فَيَنْجُوا يَا كُمَيْلُ اَلْعِلْمُ خَيْرٌ مِنَ اَلْمَالِ اَلْعِلْمُ يَحْرُسُكَ وَ أَنْتَ تَحْرُسُ اَلْمَالَ وَ اَلْمَالُ تُفْنِيهِ اَلنَّفَقَةُ وَ اَلْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى اَلْإِنْفَاقِ اَلْعِلْمُ حَاكِمٌ وَ اَلْمَالُ مَحْكُومٌ عَلَيْهِ يَا كُمَيْلَ بْنَ زِيَادٍ مَحَبَّةُ اَلْعَالِمِ دِينٌ يُدَانُ بِهِ بِهِ يَكْسِبُ اَلْإِنْسَانُ اَلطَّاعَةَ فِي حَيَاتِهِ وَ جَمِيلَ اَلْأُحْدُوثَةِ بَعْدَ وَفَاتِهِ وَ مَنْفَعَةُ اَلْمَالِ تَزُولُ بِزَوَالِهِ مَاتَ خُزَّانُ اَلْأَمْوَالِ وَ هُمْ أَحْيَاءٌ وَ اَلْعُلَمَاءُ بَاقُونَ مَا بَقِيَ اَلدَّهْرُ أَعْيَانُهُمْ مَفْقُودَةٌ وَ أَمْثِلَتُهُمْ فِي اَلْقُلُوبِ مَوْجُودَةٌ هَا إِنَّ هَاهُنَا لَعِلْماً جَمّاً وَ أَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ لَمْ أُصِبْ لَهُ خَزَنَةً بَلَى أُصِيبُ لَقِناً غَيْرَ مَأْمُونٍ مُسْتَعْمِلاً آلَةَ اَلدِّينِ فِي طَلَبِ اَلدُّنْيَا يَسْتَظْهِرُ بِحُجَجِ اَللَّهِ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ بِنِعْمَةِ اَللَّهِ عَلَى مَعَاصِيهِ أَوْ مُنْقَاداً لِحَمَلَةِ اَلْحَقِّ لاَ بَصِيرَةَ لَهُ فِي أَحْنَائِهِ يَنْقَدِحُ اَلشَّكُّ فِي قَلْبِهِ بِأَوَّلِ عَارِضٍ مِنْ شُبْهَةٍ اَللَّهُمَّ لاَ ذَا وَ لاَ ذَاكَ أَوْ مَنْهُوماً بِاللَّذَّةِ سَلِسَ اَلْقِيَادِ لِلشَّهْوَةِ أَوْ مُغْرَماً بِالْجَمْعِ وَ اَلاِدِّخَارِ لَيْسَا مِنْ رُعَاةِ اَلدِّينِ وَ لاَ مِنَ ذَوِي اَلْبَصَائِرِ وَ اَلْيَقِينِ أَقْرَبُ شَبَهاً بِهِمَا اَلْأَنْعَامُ اَلسَّائِمَةُ كَذَلِكَ يَمُوتُ اَلْعِلْمُ بِمَوْتِ حَمَلَتِهِ اَللَّهُمَّ بَلَى لاَ يَخْلُو اَلْأَرْضُ مِنْ قَائِمٍ لِلَّهِ بِحُجَّةٍ إِمَّا ظَاهِراً مَشْهُوراً أَوْ خَائِفاً مَغْمُوراً لِئَلاَّ تَبْطُلَ حُجَجُ اَللَّهِ وَ بَيِّنَاتُهُ وَ رُوَاةُ كِتَابِهِ وَ أَيْنَ أُولَئِكَ هُمُ اَلْأَقَلُّونَ عَدَداً اَلْأَعْظَمُونَ قَدْراً بِهِمْ يَحْفَظُ اَللَّهُ حُجَجَهُ حَتَّى يُودِعَهُ نُظَرَاءَهُمْ وَ يَزْرَعَهَا فِي قُلُوبِ أَشْبَاهِهِمْ هَجَمَ بِهِمُ اَلْعِلْمُ عَلَى حَقَائِقِ اَلْإِيمَانِ فَبَاشَرُوا رُوحَ اَلْيَقِينِ وَ اِسْتَلاَنُوا مَا اِسْتَوْعَرَ مِنْهُ اَلْمُتْرَفُونَ وَ اِسْتَأْنَسُوا بِمَا اِسْتَوْحَشَ مِنْهُ اَلْجَاهِلُونَ صَحِبُوا اَلدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ اَلْأَعْلَى يَا كُمَيْلُ أُولَئِكَ أُمَنَاءُ اَللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ خُلَفَاؤُهُ فِي أَرْضِهِ وَ سُرُجُهُ فِي بِلاَدِهِ وَ اَلدُّعَاةُ إِلَى دِينِهِ وَا شَوْقَاهْ إِلَى رُؤْيَتِهِمْ أَسْتَغْفِرُ اَللَّهَ لِي وَ لَكَ .
از سخنان امیر المومنین علی علیه السلام به کمیل بن زیاد -پس از ذکر پاره ای از مطالب، فرمود: همانا این دلها ظرفهایی هستند که بهترین آنها نگهدارترین شان است. پس هر چه می گویم از من به خاطر سپار مردم سه گونه اند: دانشمند ربانی، دانشجوی راه رستگاری و فرومایگانی که مگس وار از پی هر بانگی می روند و با وزش هر بادی تغییر جهت می دهند، از فروغ دانش بهره ور نشده اند تا راه به جایی برند و به ستونی استوار پناه نیاورده اند تا نجات یابند. ای کمیل علم بهتر است از ثروت؛ علم تو را پاسداری کند و تو باید ثروت را پاسداری نمایی. مال و ثروت در اثر خرج و هزینه کردن نابود می شود و حال آن که، علم با پخش و بخشش رو به افزایش می گذارد. علم حاکم است و مال محکوم. ای کمیل بن زیاد محبت دانشمند کیش مردم است که باید بدان گردن نهاد و در سایه علم، آدمی در زندگیش بندگی را و پس از مرگش یاد نیک را به دست آورد. سود مال با نابودی اصل مال از بین می رود. مال اندوزان با آن که به ظاهر زنده اند ولی مرده اند، دانش ورزان چندان که روزگار پاید، ماندگارند. وجود جسمانی آنها از بین می رود ولی آثار علمی و معنوی آنان در دلها می ماند. هان به راستی در اینجا-اشاره به سینه خود فرمود-دانش سرشاری است که دانش اندوزانی برای آن نیافتم. بلی، یکی را یافتم که نیکو در می یافت ولی قابل اعتماد نبود؛ زیرا ابزار دین را وسیله دست یافتن به دنیا قرار می دهد و از حجتهای خدا به ضرر دوستان او کمک می گیرد و از نعمت های خدا برای نافرمانی او یاری می جوید یا کسی که سر سپرده حق مداران است اما بینش و تیزهوشی لازم را ندارد تا رمز و راز علم را دریابد، نخستین شبهه ای که به دل او راه یابد، شک و تردید در دل او شعله ور گردد. بار خدایا نه این سزاوار است نه آن یا کسی که شیفته لذت و اسیر شهوت است و یا آن که آزمند 19 - 1 و فریفته انباشتن و اندوختن است. اینان هیچ یک پاسدار دین نیستند و بینایی و یقین ندارند و بیشتر به چهارپایان چرنده مانند. این چنین است که علم با مرگ دارندگانش می میرد آری زمین هیچ گاه از امامی که قایم خداست خالی نمی ماند. خواه آشکار مشهور باشد یا ترسان و پنهان از دیده ها؛ تا حجت های خدا باطل نشود و نشانه هایش از میان نرود و راویان قرآنش تباه نگردند. و کجایند آنان؟ آنان در شمار اندک و در نزد خدا قدر و منزلتشان بس بزرگ است. خداوند به وسیله اینان، حجت های خود را حفظ کند تا به همتایانشان سپارد و این بذر را در دلهای همانندهای ایشان بکارد. علم آنان برای درک حقایق ایمان یورش آورده و با روح یقین درآمیخته اند و آنچه را ناز پروردگان، دشوار شمارند بر خود آسان ساخته اند و بر آنچه نادانان از آن در وحشت اند، انس گرفته اند. به تن همنشین دنیایند ولی جانشان به ملا اعلی پیوسته است. ای کمیل آنان امینان خدا در میان خلقش و جانشینان او در زمینش و چراغهای تابان او در شهرهایش و دعوت کنندگان به دین اویند. وه چه مشتاق دیدارشان هستم. از خداوند برای خودم و تو آمرزش طلبم.