کلام نورانی پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) با متن عربی، ترجمه فارسی و منبع.
یا عَلی، سَیدُ الأعمالِ ثَلاثُ خِصالٍ عِظامٍ: انصافُک النّاسَ مِن نَفسِک وَ مُواساتُک الأخَ فِی اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَ ذِکرُک اللّهَ تَبارَک وَتَعالی عَلی کلّ حالٍ.
ای علی، برترین اعمال سه چیز است: با مردم به انصاف رفتار کنی، با برادران ایمانی به مواسات رفتار کنی، در همه حال به یاد خدا باشی. [i] [i] بحارالانوار، ج 77، ص 44.
یا علی، ثَلاثٌ لا تُطیقُها هذِهِ الامَّةِ: المواساةُ لِلأخِ فی مالِهِ وَ انصافُ النّاسِ مِن نَفسِهِ وَ ذِکرُ اللّهِ عَلی کلّ حالٍ وَلَیسَ هُوَ: «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُلِلّهِ وَلا إله إلَّااللّهُ وَاللّهُ اکبَرُ» وَلکن إذا وَرَدَ عَلی ما یحرُمُ عَلَیهِ خافَ اللّه عَزَّوَجَلَّ عِندَهُ وَ تَرکه.
ای علی، سه کار است که این امّت طاقت آن را ندارند (و از همه ساخته نیست): مواسات با برادران دینی در مال؛ حقّ مردم را از خویشتن دادن و یاد خدا در هر حال، ولی یاد خدا (تنها) « سبحان اللّه و الحمدللّه و لا إله إلّااللّه و اللّه اکبر » نیست، بلکه یاد خدا آن است که وقتی انسان در برابر حرامی قرار می گیرد از خدا بترسد و آن را ترک گوید.
یا عَلی، ثَلاثٌ مُجالَسَتُهُم تُمیتُ القَلبَ: مُجالَسَةُ الأنذال وَمُجالَسَةُ الاغنیاء وَالحَدیثُ مَعَ النّساءِ.
ای علی، همنشینی با سه چیز قلب را می میرانَد: همنشینی با انسان های پست، همنشینی با ثروتمندان، سخن گفتن با زنان.
یا عَلی، مَن لَم یقبَلِ العُذرَ مِن مُتِنَصّلٍ صادِقاً کانَ او کاذِباً لَم ینَل شَفاعَتی.
ای علی، کسی که عذرِ عذرخواه را نپذیرد چه در این عمل راستگو باشد و چه نباشد به شفاعتم نمی رسد.
یا عَلی، لِکلّ ذَنبٍ تَوبَةٌ الّا سوءُالخُلقِ فَإنَّ صاحِبَهُ کلَّما خَرَجَ مِن ذَنبٍ دَخَلَ فی ذَنبٍ.
ای علی، هر گناهی توبه ای دارد جز بداخلاقی، زیرا هرگاه انسان بداخلاق از گناهی خارج می شود (توبه می کند)، به گناه دیگری دچار می شود.
یا عَلی، مَن خافَ النّاسُ لِسانَهُ فَهُوَ مِن أهلِ النّارِ. یا عَلی، شَرُّ النّاسِ مَن أکرَمَهُ النّاسُ إتّقاءَ شَرّهِ. یا عَلی، شَرُّ النّاسِ مَن باعَ آخِرَتَهُ بِدُنیاهُ وَشَرٌّ مِن ذلِک مَن باعَ آخِرَتَهُ بِدُنیا غَیرِهِ.
ای علی، کسی که مردم از زبانش بترسند او اهل آتش است. ای علی، بدترین مردم کسی است که مردم برای حفظ از شرّش او را احترام کنند. ای علی، بدترین مردم کسی است که آخرتش را به دنیایش بفروشد و بدتر از او کسی است که آخرتش را به دنیای دیگران بفروشد.
یا علی، اوُصیک بِوَصیةٍ فَاحفَظها فَلا تَزالُ بِخَیرٍ ما حَفِظتَ وَصِیتی. یا عَلِی مَن کظَمَ غَیظاً وَهُوَ یقدِرُ عَلی امضائِهِ أعقَبَهُ اللّهُ یومَ القِیامَةِ أمناً وَایماناً یجِدُ طَعمَهُ.
ای علی، سفارشی به تو می کنم و آن را حفظ کن، زیرا اگر این سفارشم را حفظ کنی پیوسته در خیر و نیکی هستی. ای علی، کسی که خشمش را که بتواند آن را انجام دهد فرو ببرد، خداوند در روز قیامت امنیت و ایمانی به او می دهد که مزّه اش را می چشد.
انَس ابن مالِک قالَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: ما مِن بَیتٍ الّا وَمَلَک المَوتِ یقِفُ عَلی بابِهِ کلَّ یومٍ خَمسَ مَرّاتٍ فَإذا وَجَدَ الإنسانَ قَد نَفَدَ اجَلُهُ وَانقَطَعَ اکلُهُ القی عَلَیهِ المَوتَ فَعَشِیتْهُ کرُباتُهُ وَغَمَرَتْهُ غَمَراتُهُ فَمِن اهلِ بَیتِهِ النّاشِرَةُ شَعرَها وَالضّارِبَةُ وَجهَها الصّارِخَةُ بِوَیلِها الباکیةُ بِشَجوِها فَیقولُ مَلَک المَوتِ: وَیلَکم مِمَّ الجَزَعُ؟ وَفیمَ الفَزَعُ؟ وَاللّهِ ما اذهَبتُ لِأحَدٍ مِنکم مالًا وَلا قَرَّبتُ لَهُ اجَلًا وَلا اتَیتُهُ حَتّی امِرتُ وَلا قَبَضتُ رُوحَهُ حَتّی اسْتَأمَرتُ. وَانَّ لی الَیکم عَودَةً ثُمَّ عَودَةً…
انس بن مالک روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هیچ خانه ای نیست مگر اینکه فرشته مرگ بر درِ آن خانه در شبانه روز پنج بار می آید نگاه می کند که ببیند آیا عمر صاحب این خانه و کسانی که در آن هستند تمام شده؟ اگر دید پیمانه سرآمده و روزی او تمام شده است، مرگ را بر او می اندازد و چون سکرات و سختی های مرگ تمام وجود او را می پوشاند؛ سر و صدای اهل خانه بلند می شود، موها پریشان می گردد، بر سر و صورت می زنند و گریه می کنند؛ ملک الموت می گوید: وای بر شما، از چه جزع و فزع می کنید؟ به خدا سوگند، مال کسی را نبرده ام، اجل او را نزدیک نساخته ام، من بدون دستور نزد شما نیامده ام، بلکه به امر دیگری قبض روح می کنم. من باز مکرّراً به سوی این خانواده برمی گردم تا کسی از این خانواده باقی…
الا انَّ الدُّنیا قَدِ ارْتَحَلَت مُدبِرَةً وَالآخِرَةَ قَدِ احْتَمَلَت مُقبِلَةً الا وَانَّکم فی یومِ عَمَلٍ لا حِسابَ فیهِ وَیوشَک ان تَکونوا فی یومِ حِسابٍ لَیسَ فیهِ عَمَلٌ. وَانَ اللّهَ یعطِی الدُّنیا مَن یحِبُ وَیبغِضُ وَلا یعطِی الآخِرَةَ الّا لِمَن یحِبُّ وَإنَّ لِلدُّنیا أبناءٌ وَلِلآخِرَةِ أبناءٌ فَکونُوا مِن أبناءِ الآخِرَةِ وَلا تَکونُوا مِن أبناءِ الدُّنیا، انَّ شَرَّ ما اتَخَوَّفُ عَلَیکم: اتّباعُ الهَوی وَطولُ الامَلِ فَاتّباعُ الهَوی یصرِفُ قُلوبَکم عَنِ الحَقّ وَطُولُ الأمَلِ یصرِفُ هِمَمَکم الَی الدُّنیا وَما بَعدَهُما لِأحَدٍ مِن خَیرٍ یرجاهُ فی دُنیا وَلا آخِرَة.
آگاه باشید که دنیا (بار سفر را بسته و) پشت کرده و رفته و آخرت (پربار) در حال آمدن است. بدانید شما در روزی هستید که روز عمل است و حسابی در کار نیست و به زودی روزی فرا می رسد که روز حساب است، نه عمل. خدا دنیا را به دوست و دشمن خود می دهد و آخرت را تنها به دوستان خود عطا می کند. هر یک از دنیا و آخرت فرزندانی دارند. پس (بکوشید) شما از فرزندان آخرت باشید نه از فرزندان دنیا. به درستی بدترین چیزی که برای شما از آن می ترسم دو چیز است. پیروی از هوای نفس و آرزوهای دور و دراز. پیروی هوی دل هایتان را از مسیر حق منحرف می گردانَد و درازی آرزو، تمام فکر شما را متوجّه دنیا می کند. هر که این دو صفت را داشت هیچ خیر و سعادتی، نه در دنیا و نه در آخرت نصیب او نخواهد شد.
عَن ابنِ عَبّاسٍ قالَ: سَمِعتُ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: انَّهُ ما سَکنَ حُبُّ الدُّنیا قَلبَ عَبدٍ الّا التاطَ فیها بِثَلاثٍ: شُغلٍ لا ینفَدُ عَناؤُهُ وَ فَقرٍ لا یدرَک غِناهُ وَامَلٍ لا ینالُ مُنتَهاهُ. الا انَّ الدُّنیا وَالآخِرَةَ طالِبَتانِ وَمَطلوبَتانِ فَطالِبُ الآخِرَةِ تَطلُبُهُ الدُّنیا حَتّی یستَکمِلَ رِزقَهُ وَطالِبُ الدُّنیا تَطلُبُهُ الآخِرَةُ حَتّی یأخُذَهُ المَوتُ بَغتَةً.
ابن عبّاس می گوید شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هرکه گرفتار دوستی دنیا گردد سه بلا دامنگیرش می شود: اشتغال فکری ای که بر اثر آن خستگی اش تمام نمی شود، فقری که بی نیازی با آن نیست و آرزوهای طولانی که پایان ندارد. آگاه باشید که دنیا و آخرت هم طالبند و هم مطلوب، پس هرکه سراغ آخرت رفت دنیا خودش به سراغ او می آید تا از روزی خود به طور کامل بهره برداری کند. و خواهان دنیا، آخرت به سراغش می آید تا اینکه مرگ ناگهانی او را دریابد و به کام خود فرو کشد.
عَن ابی ذَرٍّ (رَضِی اللّهُ عَنهُ) قالَ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِرَجُلٍ وَ هُوَ یوصیهِ: اقلِل مِنَ الشَّهَواتِ یسهُل عَلَیک الفَقرُ وَ اقلِل مِنَ الذُّنوبِ یسهُل عَلَیک المَوتُ وَ قَدّمَ ما لَک امامَک یسُرَّک اللّحاقُ بِهِ وَاقْنَع بِما اوتیتَهُ یخِفَّ عَلَیک الحِسابُ وَ لا تَتَشاغَل عَمّا فُرِضَ عَلَیک بِما قَد ضُمِنَ لَک فَإنَّهُ لَیسَ بِفائِتِک ما قَد قُسِمَ لَک وَ لَستَ بِلاحِقٍ ما قَد زُوِی عَنک. فَلا تَک جاهِداً فیما انصَحَ نافِداً وَاسِعَ لِمُلک لا زَوالَ لَهُ فی مَنزِلٍ لا انتِقالَ عَنهُ.
از ابوذر غفاری روایت شده است که پیامبر صلی الله علیه و آله به مردی سفارش کرد و فرمود: شهوات (و خواست های نفسانی) را کم کن تا فقر بر تو آسان شود و بتوانی آن را تحمّل کنی. از گناهانت بکاه تا مرگ بر تو آسان شود. و (چیزی از) مال خود را پیش فرست تا دیدار آن تو را (در قیامت) شاد گردانَد، به آنچه به تو می رسد و به سوی تو می آید قانع باش تا حساب بر تو آسان شود. خود را به طلب روزی که برای تو ضمانت شده مشغول نکن (و برای طلب آن حرص مزن) تا واجبات از تو ترک شود، زیرا آنچه برای تو تقسیم شده است از دستت نخواهد رفت و به آنچه از کف تو رفته نمی توانی برسی، بنابراین برای آنچه ناخالصی و فنا شدن آن روشن است مکوش. در مورد چیزهای فانی مکوش، بلکه برای کسب آخرت که باقی و جاودان است بکوش.
عَن انَسِ بنِ مالِک قالَ: سَمِعتُ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: ایهَا النّاسُ، اتَّقُوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَاسْعَوْا فی مَرضاتِهِ وَ أَیقِنوا مِنَ الدُّنیا بِالفَناءِ وَ مِنَ الآخِرَةِ بِالبَقاءِ وَاعْمَلُوا لِما بَعدَ الْمَوتِ فَکأنَّکم بِالدُّنیا لَم تَکن وَ بِالآخِرَةِ لَم تَزَل. ایهَا النّاسُ، انَّ مَن فِی الدُّنیا ضَیفٌ وَ ما فی ایدیهِم عارِیةٌ وَ انَّ الضَّیفَ مُرتَحِلٌ وَالعارِیةَ مَردودَةٌ. الا وَ انَّ الدُّنیا عَرَضٌ حاضِرٌ یأکلُ مِنهُ البَرُّ وَالفاجِرُ وَالآخِرَةُ وَعدٌ صادِقٌ، یحکمُ فیها مَلِک عادِلٌ قادِرٌ فَرَحِمَ اللّهُ امرَءاً نَظَرَ لِنَفسِهِ وَ مَهَّدَ…
از انس بن مالک روایت شده است که گفت شنیدم رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ای مردم، تقوای الهی را چنانکه حقّش هست پیشه خود سازید و در کسب خشنودی خداوند بکوشید. مطمئن باشید که دنیا ناپایدار است و آخرت پایدار و لذا برای آخرت کار کنید گویی که اصلًا در دنیا نبوده اید و پیوسته در آخرت بوده اید. ای مردم، تمام مردم دنیا میهمانند و آنچه دارند امانت است و این میهمان می رود و امانت نیز به صاحبش برمی گردد. بدانید دنیا متاعی نقد است که خوب و بد از آن بهره می برند و آخرت وعده (و نسیه) صادق و درست و ثابت است که در آن حاکمی قدرتمند و عادل حکم می رانَد. پس خدا رحمت کند مردی را که به نفْسش بنگرد و مادام که مهلت دارد و اختیارش در دست خود اوست برای قبرش توشه مهیا کند پیش از آنکه اجلش فرا رسد و کاری از دستش…
