امام جعفر صادق (علیه السلام)
فِي هَذِهِ اَلْآيَةِ يَمْحُوا اَللّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ قَالَ فَقَالَ وَ هَلْ يُمْحَى إِلاَّ مَا كَانَ ثَابِتاً وَ هَلْ يُثْبَتُ إِلاَّ مَا لَمْ يَكُنْ .
امام صادق علیه السلام راجع بآیه(41 سوره 13)«و خدا آنچه را خواهد محو میکند و ثبت میکند» فرمود: مگر نه اینست که محو شود چیزی که ثابت بوده و ثبت شود چیزی که نبوده(و بدا چیزی جز این نیست).
مَا بَعَثَ اَللَّهُ نَبِيّاً حَتَّى يَأْخُذَ عَلَيْهِ ثَلاَثَ خِصَالٍ اَلْإِقْرَارَ لَهُ بِالْعُبُودِيَّةِ وَ خَلْعَ اَلْأَنْدَادِ وَ أَنَّ اَللَّهَ يُقَدِّمُ مَا يَشَاءُ وَ يُؤَخِّرُ مَا يَشَاءُ .
امام صادق علیه السلام فرمود: خدا هیچ پیغمبری را مبعوث نفرمود جز اینکه سه خصلت را از او پیمان گرفت: 1-اقرار به بندگی خدا 2-کنار زدن شریکها و مانندها برای خدا 3-اقرار باینکه خدا هر چه را خواهد مقدم دارد و هر چه را خواهد بتاخیر اندازد(و همین است معنی بدا و از این روایت اهمیت موضوع«بدا»معلوم می شود، زیرا که در ردیف خداپرستی و توحید قرار گرفته است).
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ تَعَالَى أَ وَ لَمْ يَرَ اَلْإِنْسانُ أَنّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً قَالَ فَقَالَ لاَ مُقَدَّراً وَ لاَ مُكَوَّناً قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ هَلْ أَتى عَلَى اَلْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ اَلدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً قَالَ كَانَ مُقَدَّراً غَيْرَ مَذْكُورٍ .
مالک جهنی گوید: امام صادق علیه السلام راجع بقول خدای تعالی(68 سوره 19)«مگر انسان بیاد ندارد که ما او را آفریدیم و هیچ نبود»پرسیدم: فرمود: نه اندازه گیری و نه هست شده بود و راجع بقول خدا(اول سوره 77)«آیا بر انسان زمانی از روزگار گذشت که چیز قابل ذکری نبود»پرسیدم فرمود: اندازه گیری شده بود ولی قابل ذکر نبود.
إِنَّ لِلَّهِ عِلْمَيْنِ عِلْمٌ مَكْنُونٌ مَخْزُونٌ لاَ يَعْلَمُهُ إِلاَّ هُوَ مِنْ ذَلِكَ يَكُونُ اَلْبَدَاءُ وَ عِلْمٌ عَلَّمَهُ مَلاَئِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِيَاءَهُ فَنَحْنُ نَعْلَمُهُ .
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا: خدا را دو علم است: 1-علم نهفته و در خزانه که جز او کسی نداند و بدا از این علم باشد 2 علمی که بملایکه و رسولان و پیغمبرانش تعلیم داده که ما آن را میدانیم.
مَا بَدَا لِلَّهِ فِي شَيْ ءٍ إِلاَّ كَانَ فِي عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ يَبْدُوَ لَهُ .
برای خدا نسبت بچیزی بدا حاصل نشد جز اینکه پیش از اینکه بدا حاصل شود خدا آن را میدانست.
إِنَّ اَللَّهَ لَمْ يَبْدُ لَهُ مِنْ جَهْلٍ .
بدا نسبت بخدا ناشی از جهل نیست(چنانچه نسبت بمخلوق است).
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع هَلْ يَكُونُ اَلْيَوْمَ شَيْ ءٌ لَمْ يَكُنْ فِي عِلْمِ اَللَّهِ بِالْأَمْسِ قَالَ لاَ مَنْ قَالَ هَذَا فَأَخْزَاهُ اَللَّهُ قُلْتُ أَ رَأَيْتَ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ أَ لَيْسَ فِي عِلْمِ اَللَّهِ قَالَ بَلَى قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ اَلْخَلْقَ .
منصور بن حازم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم که: آیا ممکن است امروز چیزی واقع شود که دیروز در علم خدا نبوده باشد(یعنی خدا آن را نداند مگر وقتی که واقع شود)فرمود: نه، هر که چنین گوید خدایش رسوا کند. عرضکردم بفرمایید مگر نه اینست که آنچه واقع شده و آنچه تا روز قیامت واقع می شود در علم خدا هست فرمود: چرا، پیش از آنکه خلق را بیافریند(همه چیز را میدانست).
لَوْ عَلِمَ اَلنَّاسُ مَا فِي اَلْقَوْلِ بِالْبَدَاءِ مِنَ اَلْأَجْرِ مَا فَتَرُوا عَنِ اَلْكَلاَمِ فِيهِ .
و فرمود اگر میدانستند چه پاداشی در اعتقاد ببدا هست از سخن در آن سستی نمیورزیدند.
مَا تَنَبَّأَ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يُقِرَّ لِلَّهِ بِخَمْسِ خِصَالٍ بِالْبَدَاءِ وَ اَلْمَشِيئَةِ وَ اَلسُّجُودِ وَ اَلْعُبُودِيَّةِ وَ اَلطَّاعَةِ .
و فرمود: هرگز هیچ کس پیغمبر نشد تا به پنج خصلت برای خدا اقرار کرد: بدا، مشیت سجود، بندگی، اطاعت.
إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخْبَرَ مُحَمَّداً ص بِمَا كَانَ مُنْذُ كَانَتِ اَلدُّنْيَا وَ بِمَا يَكُونُ إِلَى اِنْقِضَاءِ اَلدُّنْيَا وَ أَخْبَرَهُ بِالْمَحْتُومِ مِنْ ذَلِكَ وَ اِسْتَثْنَى عَلَيْهِ فِيمَا سِوَاهُ .
و فرمود: خدای عز و جل محمد(ص)را بآنچه از اول دنیا واقع شده و بآنچه تا پایان دنیا واقع می شود خبر داد، آنچه از این وقایع حتمی است باو خبر داد(و نسبت بغیر آن که حتمی نیست و بمشیت او مربوطست)استثنا قایل شد. (و باو خبر نداد).
