وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِنَّمَا يَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَى عَنِ اَلْمُنْكَرِ مَنْ كَانَتْ فِيهِ ثَلاَثُ خِصَالٍ عَامِلٌ لِمَا يَأْمُرُ بِهِ وَ تَارِكٌ لِمَا يَنْهَى عَنْهُ عَادِلٌ فِيمَا يَأْمُرُ عَادِلٌ فِيمَا يَنْهَى رَفِيقٌ فِيمَا يَأْمُرُ رَفِيقٌ فِيمَا يَنْهَى.
امام صادق علیه السّلام هر کس در او سه خصلت باشد امر به معروف و نهی از منکر می نماید: کسی که عالم به معروف است، و ترک منکر می کند، در آنچه امر به آن و یا نهی از آن می نماید عدالت را رعایت می نماید، در آنچه امر یا نهی می کند با مدارا رفتار می نماید.
وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ وَيْلٌ لِقَوْمٍ لاَ يَدِينُونَ اَللَّهَ بِالْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَلنَّهْيِ عَنِ اَلْمُنْكَرِ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:وای بر قومی که به وسیلۀ امر به معروف و نهی از منکر کردن قرض خود را به خدا ادا نمی کنند.
وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ اَلْآيَةُ يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ نٰارا : جَلَسَ رَجُلٌ مِنَ اَلْمُسْلِمِينَ يَبْكِي وَ قَالَ أَنَا قَدْ عَجَزْتُ عَنْ نَفْسِي كُلِّفْتُ أَهْلِي فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حَسْبُكَ أَنْ تَأْمُرَهُمْ بِمَا تَأْمُرُ بِهِ نَفْسَكَ وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا تَنْهَى عَنْهُ نَفْسَكَ.
امام صادق علیه السّلام می فرماید:هنگامی که این آیه نازل شد: ای کسانی که ایمان آورده اید خود و خانواده تان را از آتش جهنم حفظ کنید مردی از مسلمانان نشست و شروع به گریه کرد؛ و گفت:من نسبت به خودم عاجزم حال نسبت به خانواده ام هم تکلیف شده ام؟ رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:همین مقدار تو را کفایت می کند که آنها را امر کنی به آنچه خودت را به آن امر می نمایی و نهیشان کنی از آنچه خودت را از آن نهی می نمایی.
وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ حَسْبُ اَلْمُؤْمِنِ غيرا عِزّا إِنْ رَأَى مُنْكَرا أَنْ يَعْلَمَ اَللَّهُ مِنْ نِيَّتِهِ أَنَّهُ لَهُ كَارِهٌ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:برای مؤمن غیرتمند همین بس اگر منکری را دید که بداند خداوند از ناخشنودی او در نیّتش آگاه است.
وَ عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ : كَانَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ إِذَا مَرَّ بِجَمَاعَةٍ يَخْتَصِمُونَ لاَ يَجُوزُهُمْ حَتَّى يَقُولَ ثَلاَثا اِتَّقُوا اَللَّهَ يَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ .
غیاث بن ابراهیم گوید:هر گاه امام صادق علیه السّلام از کنار گروهی می گذشت که با هم در حال مخاصمه و دعوی بودند؛ از آنجا عبور نمی کرد مگر اینکه سه بار با صدای بلند می فرمود: از خدا بترسید.
وَ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : قَالَ يَا مُفَضَّلُ مَنْ تَعَرَّضَ لِسُلْطَانٍ جَائِرٍ فَأَصَابَتْهُ بَلِيَّةٌ لَمْ يُؤْجَرْ عَلَيْهَا وَ لَمْ يُرْزَقِ اَلصَّبْرَ عَلَيْهَا.
مفضل گوید:امام صادق علیه السّلام به من فرمود:ای مفضّل هر کس متعرّض حاکم ظالمی شود و از ناحیه حاکم به او صدمه ای برسد؛ بر این کارش پاداش نمی برد و برای این عملش صبر را روزی او نمی کنند.
وَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّمَا يُؤْمَرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ يُنْهَى عَنِ اَلْمُنْكَرِ مُؤْمِنٌ فَيَتَّعِظُ أَوْ جَاهِلٌ فَيَتَعَلَّمُ فَأَمَّا صَاحِبُ سَوْطٍ أَوْ سَيْفٍ فَلاَ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:امر به معروف و نهی از منکر در مؤمنی که از آن پند می گیرد، و یا جاهلی که از آن درس می آموزد تأثیر می کند، و اما کسی که تازیانه و شمشیر دارد؛ نه.
وَ عَنْهُ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ : إِنَّ اَللَّهَ فَوَّضَ إِلَى اَلْمُؤْمِنِ أَمْرَهُ كُلَّهُ وَ لَمْ يُفَوِّضْ إِلَيْهِ أَنْ يَكُونَ ذَلِيلا أَ مَا تَسْمَعُ اَللَّهَ يَقُولُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلّٰهِ اَلْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ : فَالْمُؤْمِنُ يَكُونُ عَزِيزا وَ لاَ يَكُونُ ذَلِيلا ثُمَّ قَالَ إِنَّ اَلْمُؤْمِنَ أَعَزُّ مِنَ اَلْجَبَلِ إِنَّ اَلْجَبَلَ يُسْتَقَلُّ مِنْهُ بِالْمَعَاوِلِ وَ اَلْمُؤْمِنُ لاَ يُسْتَقَلُّ مِنْ دِينِهِ بِشَيْءٍ.
امام صادق علیه السّلام فرمود:خداوند متعال تمام کارهای مؤمن را به خودش واگذار نموده ولی او را وانگذاشته تا اینکه ذلیل شود، آیا کلام خداوند را نشنیده ای که می فرماید: عزّت برای خدا و رسولش و مؤمنین است پس مؤمن عزیز است و ذلیل نیست. سپس فرمود:مؤمن از کوه نیز عزیزتر است، زیرا کوه را می توان با کلنگ کم کرد، ولی از دین مؤمن چیزی کم نمی شود.
عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ قُلْتُ بِمَا يُذِلُّ نَفْسَهُ قَالَ يَدْخُلُ فِيمَا يَعْتَذِرُ مِنْهُ .
امام صادق علیه السّلام فرمود:سزاوار نیست که مؤمن خود را خوار سازد، گفتم:به چه چیز خود را خوار می کند؟فرمود:کاری را انجام دهد که بعد مجبور به عذر خواهی شود.
وَ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ قَالَ : سُئِلَ عَنِ اَلْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَلنَّهْيِ عَنِ اَلْمُنْكَرِ أَ وَاجِبٌ هُوَ عَلَى هَذِهِ اَلْأُمَّةِ جَمِيعا قَالَ لاَ فَقِيلَ وَ لِمَ قَالَ إِنَّمَا هُوَ عَلَى اَلْقَوِيِّ اَلْمُطَاعِ اَلْعَالِمِ بِالْمَعْرُوفِ مِنَ اَلْمُنْكَرِ لاَ عَلَى اَلضَّعَفَةِ اَلَّذِينَ لاٰ يَهْتَدُونَ سَبِيلا : إِلَى أَيٍّ مِنْ أَيٍّ يَقُولُ مِنَ اَلْحَقِّ إِلَى اَلْبَاطِلِ وَ اَلدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ كِتَابُ اَللَّهِ قَوْلُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى اَلْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ…
مسعدة بن صدقه گوید:از امام صادق علیه السّلام از امر به معروف و نهی از منکر سؤال شد که آیا بر تمام این امت واجب است یا نه؟ فرمود:نه، سؤال شد:چرا؟فرمود:فقط بر کسانی واجب است که نیرومند باشند و مردم از آنها اطاعت کنند و عالم به معروف از منکر باشند، نه بر ضعفائی که راه را نمی دانند که به چه راهی و از چه راهی بگویند، لذا از حق به باطل می گویند، و دلیل بر این مطلب سخن خداوند است که می فرماید: باید دسته ای از شما امت مردم را به طرف خیر و نیکی دعوت نمایند و امر به معروف و نهی از منکر نماید . این خاص است نه عام، همان طور که خداوند متعال می فرماید: بعضی از قوم موسی به سوی حق هدایت می کنند و به آن عدالت می کنند و نفرموده بر امّت موسی و نه بر همه قومش، در حالی که آنها در آن هنگام گروههای مختلفی بودند، و…
قَالَ مَسْعَدَةُ وَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ يَقُولُ وَ سُئِلَ عَنِ اَلْحَدِيثِ اَلَّذِي جَاءَ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِنَّ أَفْضَلَ اَلْجِهَادِ كَلِمَةُ عَدْلٍ عِنْدَ إِمَامٍ جَائِرٍ مَا مَعْنَاهُ قَالَ هَذَا أَنْ يَأْمُرَهُ بَعْدَ مَعْرِفَتِهِ وَ هُوَ مَعَ ذَلِكَ يَقْبَلُ مِنْهُ وَ إِلاَّ فَلاَ .
مسعدة بن صدقه گوید:از امام صادق علیه السّلام سؤال شد در مورد این سخن پیغمبر اکرم صلّی اللّٰه علیه و آله که فرمود:«بهترین جهاد؛ گفتن کلمۀ عدل نزد سلطان ظالم است»فرمود:آن زمانی است که امر به معروف کردن شخص از روی شناخت باشد، در این صورت از او پذیرفته است و الاّ نه.
