امام جعفر صادق (علیه السلام)
الدُّنْیا بِمَنْزِلَةِ صُورَةٍ رَأْسُهَا الْکبْرُ وَ عَینُهَا الْحِرْصُ وَ أُذُنُهَا الطَّمَعُ وَ لِسَانُهَا الرِّئَاءُ وَ یدُهَا الشَّهْوَةُ وَ رِجْلُهَا الْعُجْبُ وَ قَلْبُهَا الْغَفْلَةُ وَ کوْنُهَا الْفَنَاءُ وَ حَاصِلُهَا الزَّوَال.
دنیا همچون پیکره ای است که سر آن تکبّر است، و چشم آن حرص، و گوش آن طمع، و زبان آن ریا، و دست آن شهوت، و پای آن خود پسندی، و دل آن غفلت، و بود آن نبود، و حاصل آن بیحاصلی.
حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ الکوفَةِ کتَبَ إِلَی الحُسَینِ بْنِ عَلِی علیهما السلام: یا سَیدِی أَخْبِرْنِی بِخَیرِ الدُّنْیا وَ الآخِرَةِ. فَکتَبَ علیه السلام: بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ مَنْ طَلَبَ رِضَی اللّهِ بِسَخَطِ النَّاسِ کفَاهُ اللّهُ أمُورَ النَّاسِ وَ مَنْ طَلَبَ رِضَی النَّاسِ بِسَخَطِ اللّهِ وَکلَهُ اللّهُ إِلَی النَّاسِ، وَ السَّلَام
پدرم از پدرش روایت کرد که مردی از اهل کوفه خدمت امام حسین علیه السلام نامه نوشته و عرض کرد: ای آقا و سرورم، برنامه ای به من بدهید که خیر دنیا و آخرت در آن جمع باشد. امام علیه السلام (جواب کوتاه و پرمعنایی) برای او نوشتند: به نام خداوند بخشنده بخشایشگر، کسی که رضایت خدا را بر ناراحتی مردم ترجیح دهد، خداوند قلب های مردم را به سوی او جلب خواهد کرد و کسی که رضایت مردم را بر خشنودی خدا ترجیح دهد، خداوند او را به مردم وا می گذارد.
اَلدُّنْيَا وَ مَا فِيهَا لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ لِرَسُولِهِ وَ لَنَا فَمَنْ غَلَبَ عَلَى شَيْ ءٍ مِنْهَا فَلْيَتَّقِ اَللَّهَ وَ لْيُؤَدِّ حَقَّ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ لْيَبَرَّ إِخْوَانَهُ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَاللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ نَحْنُ بُرَآءُ مِنْهُ .
احمد بن محمد بن عبد الله از یکی از ایمه علیهم السلام نقل می کند که فرمود: تمام دنیا و آنچه در آنست از آن خدای تبارک و تعالی و پیغمبرش و از آن ماست. پس هر که بر قسمتی از دنیا ظفر یابد، باید از خدا پروا کند و حق خدای تبارک و تعالی را(از زکاه و خمس و خراج)ادا کند و با برادرانش نیکی نماید و اگر چنین نکند، خدا و رسولش و ما از او بیزاریم.
قُلْتُ لَهُ أَ مَا عَلَى اَلْإِمَامِ زَكَاةٌ فَقَالَ أَحَلْتَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَ مَا عَلِمَتْ أَنَّ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةَ لِلْإِمَامِ يَضَعُهَا حَيْثُ يَشَاءُ وَ يَدْفَعُهَا إِلَى مَنْ يَشَاءُ جَائِزٌ لَهُ ذَلِكَ مِنَ اَللَّهِ إِنَّ اَلْإِمَامَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ لاَ يَبِيتُ لَيْلَةً أَبَداً وَ لِلَّهِ فِي عُنُقِهِ حَقٌّ يَسْأَلُهُ عَنْهُ .
ابو بصیر گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم: آیا بر امام زکاه نیست؟ فرمود: سخن محالی گفتی، ای ابا محمد مگر نمیدانی که دنیا و آخرت از آن امامست و او آن را هر کجا خواهد نهد و بهر که خواهد دهد، این حق برای او از جانب خدا روا گشته، ای ابا محمد همانا امام شبی نیست که بخوابد و برای خدا در گردن او حقی باشد که از آن مورد باز خواست گردد.
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع مَا لَكُمْ مِنْ هَذِهِ اَلْأَرْضِ فَتَبَسَّمَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بَعَثَ جَبْرَئِيلَ ع وَ أَمَرَهُ أَنْ يَخْرِقَ بِإِبْهَامِهِ ثَمَانِيَةَ أَنْهَارٍ فِي اَلْأَرْضِ مِنْهَا سَيْحَانُ وَ جَيْحَانُ وَ هُوَ نَهَرُ بَلْخٍ وَ اَلْخشوع وَ هُوَ نَهَرُ اَلشَّاشِ وَ مِهْرَانُ وَ هُوَ نَهَرُ اَلْهِنْدِ وَ نِيلُ مِصْرَ وَ دِجْلَةُ وَ اَلْفُرَاتُ فَمَا سَقَتْ أَوِ اِسْتَقَتْ فَهُوَ لَنَا وَ مَا كَانَ لَنَا فَهُوَ لِشِيعَتِنَا وَ لَيْسَ لِعَدُوِّنَا مِنْهُ شَيْ ءٌ إِلاَّ مَا غَصَبَ عَلَيْهِ وَ إِنَّ وَلِيَّنَا لَفِي أَوْسَعَ فِيمَا بَيْنَ ذِهْ…
یونس بن ظبیان و یا معلی بن خنیس است که گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم: شما از این زمین چه دارید؟ حضرت لبخندی زد و فرمود: همانا خدای تبارک و تعالی جبرییل علیه السلام را فرستاد و باو دستور داد با انگشت ابهامش هشت نهر در زمین بکند: از جمله آنهاست، سیحان و جیحان جیحون که همان نهر بلخست و خشوع که نهر شاش شوش است و مهران که نهر هند است و نیل مصر و دجله و فرات، پس آنچه آب دهد و آب گیرد(از دریا و خشکی)از آن ماست، و آنچه از آن ماست متعلق بشیعیان ماست و دشمن ما را از آن بهره یی نیست، جز آنچه بزور و ناحق گیرند. ولی دوست ما در گشایشی است فراختر از میان این و آن-یعنی زمین و آسمان-(زیرا تمام خشکی و دریا از آن ماست و ما آن را برای شیعه خود مباح ساخته ایم)سپس این آیه را تلاوت فرمود: «بگو این چیزها در…
إِنَّ جَبْرَئِيلَ ع كَرَى بِرِجْلِهِ خَمْسَةَ أَنْهَارٍ وَ لِسَانُ اَلْمَاءِ يَتْبَعُهُ اَلْفُرَاتَ وَ دِجْلَةَ وَ نِيلَ مِصْرَ وَ مِهْرَانَ وَ نَهْرَ بَلْخٍ فَمَا سَقَتْ أَوْ سُقِيَ مِنْهَا فَلِلْإِمَامِ وَ اَلْبَحْرُ اَلْمُطِيفُ بِالدُّنْيَا لِلْإِمَامِ .
امام صادق علیه السلام فرمود: جبرییل علیه السلام با پای خویش پنج نهر حفر کرد که زبانه آب در پی آن می آمد(تا نهر کنده شد آب جاری گشت): فرات و دجله و نیل مصر و مهران و نهر بلخ، پس آنچه آب دهد، و از آنها آب خورد(ماده آب جهان و زمینهای آب گیر)از آن امام است و دریای فراگیرنده دنیا(آبهایی که خشکی را فرا گرفته است)از آن امامست.
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع قَوْلُهُ جَلَّ وَ عَزَّ بَلْ تُؤْثِرُونَ اَلْحَياةَ اَلدُّنْيا قَالَ وَلاَيَتَهُمْ وَ اَلْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى قَالَ وَلاَيَةُ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع إِنَّ هذا لَفِي اَلصُّحُفِ اَلْأُولى . صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى
مفضل بن عمر گوید: این قول خدای جل و عز را بامام صادق علیه السلام عرضکردم: «بلکه زندگی دنیا را برگزیدند»فرمود: یعنی ولایت آنها(پیشوایان باطل)را«ولی آخرت بهتر و پایدارتر است»فرمود: یعنی ولایت امیر المومنین علیه السلام«این در کتابهای نخستین، کتابهای ابراهیم و موسی هست-آخر سوره 87-».
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ يَا مَعْشَرَ اَلْمُكَذِّبِينَ حَيْثُ أَنْبَأْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي فِي وَلاَيَةِ عَلِيٍّ ع وَ اَلْأَئِمَّةِ ع مِنْ بَعْدِهِ مَنْ هُوَ فِي ضَلاَلٍ مُبِينٍ كَذَا أُنْزِلَتْ وَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَقَالَ إِنْ تَلْوُوا اَلْأَمْرَ وَ تُعْرِضُوا عَمَّا أُمِرْتُمْ بِهِ فَإِنَّ اَللّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً وَ فِي قَوْلِهِ فَلَنُذِيقَنَّ اَلَّذِينَ كَفَرُوا بِتَرْكِهِمْ وَلاَيَةَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع عَذاباً شَدِيداً فِي اَلدُّنْيَا وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ اَلَّذِي…
امام صادق علیه السلام راجع باین قول خدای عز و جل فرمود: «و خواهید دانست کی در گمراهی نمایانست-29 سوره 67-»ای گروه تکذیب کنندگان، زیرا من پیغام پروردگارم را در باره ولایت علی علیه السلام و امامان بعد از او بشما رسانیدم، کی در گمراهی نمایانست، این چنین نازل شده است. و راجع بقول خدای تعالی: «اگر کج کنید یا رو بگردانید 135 سوره 4-»فرمود: امر امامت را (از صاحبش)کج کنید و از آنچه مامور شده اید، روبگردانید«خدا بآنچه میکنید آگاهست». و در باره این قول خدای تعالی فرمود: «هر آینه بچشانیم کسانی را که کافر شدند(بسبب ترک گفتن ولایت امیر المومنین علیه السلام)عذاب سختی(در دنیا)و هر آینه ببدترین کرداری که انجام داده اند مجازاتشان کنیم-27 سوره 41-»
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع عَنْ قَوْلِهِ فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ فَقَالَ عَرَفَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِيمَانَهُمْ بِمُوَالاَتِنَا وَ كُفْرَهُمْ بِهَا يَوْمَ أَخَذَ عَلَيْهِمُ اَلْمِيثَاقَ وَ هُمْ ذَرٌّ فِي صُلْبِ آدَمَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَطِيعُوا اَللّهَ وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّما عَلى رَسُولِنَا اَلْبَلاغُ اَلْمُبِينُ فَقَالَ أَمَا وَ اَللَّهِ مَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَ مَا هَلَكَ مَنْ هَلَكَ حَتَّى يَقُومَ قَائِمُنَا ع إِلاَّ فِي تَرْكِ وَلاَيَتِنَا وَ جُحُودِ حَقِّنَا وَ مَا خَرَجَ رَسُولُ اَللَّهِ ص مِنَ…
نعیم صحاف گوید: از امام صادق علیه السلام آیه: «بعضی از شما کافر و بعضی مومنند -2 سوره 64-»را پرسیدم. فرمود: خدای عز و جل ایمان و کفر مردم را با ولایت ما شناخت، روزی که از ایشان پیمان گرفت و آنها بصورت مور در صلب آدم علیه السلام بودند، و نیز از آن حضرت این قول خدای عز و جل را پرسیدم «خدا را اطاعت کنید و پیغمبر را اطاعت کنید، و اگر روی بگردانید، بر رسول ما تنها ابلاغ نمایانست-2-سوره 64-»فرمود: هان بخدا سوگند، پیشینیان شما هلاک نشدند و هیچ کس هم تا زمان قیام قایم ما علیه السلام هلاک نشود، جز بسبب ترک نمودن ولایت ما و انکار حق ما، و رسول خدا صلی الله علیه و آله از دنیا نرفت، تا حق ما را بگردن این امت ثابت و لازم ساخت، و خدا هر که را بخواهد براه راست هدایت کند.
قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَوْلُهُ فَلاَ اِقْتَحَمَ اَلْعَقَبَةَ فَقَالَ مَنْ أَكْرَمَهُ اَللَّهُ بِوَلاَيَتِنَا فَقَدْ جَازَ اَلْعَقَبَةَ وَ نَحْنُ تِلْكَ اَلْعَقَبَةُ اَلَّتِي مَنِ اِقْتَحَمَهَا نَجَا قَالَ فَسَكَتَ فَقَالَ لِي فَهَلاَّ أُفِيدُكَ حَرْفاً خَيْرٌ لَكَ مِنَ اَلدُّنْيَا وَ مَا فِيهَا قُلْتُ بَلَى جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ قَوْلُهُ فَكُّ رَقَبَةٍ مَّ قَالَ اَلنَّاسُ كُلُّهُمْ عَبِيدُ اَلنَّارِ غَيْرَكَ وَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّ اَللَّهَ فَكَّ رِقَابَكُمْ مِنَ اَلنَّارِ بِوَلاَيَتِنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ .
ابان بن تغلب گوید: بامام صادق علیه السلام عرضکردم: قربانت، خدای تعالی فرماید: «خود را بگردنه نینداخته-11 سوره 90-»حضرت فرمود: کسی را که خدا ببرکت ولایت ما گرامیش داشته از گردنه گذشته است و ما هستیم آن گردنه یی که هر کس وارد شود نجات یابد. راوی گوید: من خاموش بودم، باز حضرت فرمود: نمیخواهی بتو حرفی آموزم و افاده کنم که از دنیا و آنچه در آنست برایت بهتر باشد؟ عرضکردم: چرا قربانت، فرمود: آن قول خداست: «آزاد کردن بنده-13 سوره 90-»آنگاه فرمود: مردم همگی برده دوزخند، مگر تو و اصحابت، زیرا خدا ببرکت ولایت ما خانواده گردن شما را از آتش دوزخ رهایی بخشیده(بحدیث 1128 رجوع شود).
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ اَلْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقاماً وَ أَحْسَنُ نَدِيًّا قَالَ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ ص دَعَا قُرَيْشاً إِلَى وَلاَيَتِنَا فَنَفَرُوا وَ أَنْكَرُوا فَقَالَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قُرَيْشٍ لِلَّذِينَ آمَنُوا اَلَّذِينَ أَقَرُّوا لِأَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ لَنَا أَهْلَ اَلْبَيْتِ أَيُّ اَلْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقاماً وَ أَحْسَنُ نَدِيًّا تَعْيِيراً مِنْهُمْ فَقَالَ اَللَّهُ رَدّاً عَلَيْهِمْ وَ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ مِنَ اَلْأُمَمِ اَلسَّالِفَةِ هُمْ…
ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام راجع بقول خدای عز و جل: «و چون آیه های روشن ما را بر آنها بخوانند، کسانی که کافرند بکسانی که مومنند گویند: کدام یک از دو دسته مقام بهتر و مجلس آراسته تری دارند-73 سوره 19-»فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله قریش را بولایت ما دعوت کرد، آنها دوری گزیدند و انکار کردند، پس کفار قریش باهل ایمانی که بامیر المومنین و ما خانواده اقرار کرده بودند از راه سرزنش گفتند: «کدام یک از این دو دسته مقام بهتر و مجلس آراسته تری دارند» خدا برای رد ایشان فرمود: «پیش از ایشان چه نسلهایی را(از امتهای گذشته)هلاک کرده ایم که اثاث و جلوه زندگی بهتری داشتند-74 سوره 19-». عرضکردم: خدا فرماید: «هر که در گمراهی باشد، خدای رحمانش همی کشاند»فرمود: همه آنها در گمراهی بودند -نه بولایت…
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً قَالَ يَعْنِي بِهِ وَلاَيَةَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع قُلْتُ وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ اَلْقِيامَةِ أَعْمى قَالَ يَعْنِي أَعْمَى اَلْبَصَرِ فِي اَلْآخِرَةِ أَعْمَى اَلْقَلْبِ فِي اَلدُّنْيَا عَنْ وَلاَيَةِ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع قَالَ وَ هُوَ مُتَحَيِّرٌ فِي اَلْقِيَامَةِ يَقُولُ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها قَالَ اَلْآيَاتُ اَلْأَئِمَّةُ ع فَنَسِيتَها وَ كَذلِكَ اَلْيَوْمَ تُنْسى يَعْنِي تَرَكْتَهَا وَ كَذَلِكَ اَلْيَوْمَ تُتْرَكُ فِي…
ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام راجع بقول خدای عز و جل: «هر که از یاد من رو بگرداند زندگیش تنگ است-124 سوره 20-»فرمود: مقصود از آن(یاد من)امیر المومنین علیه السلام است. عرضکردم: «او را روز قیامت کور محشور کنیم»فرمود: یعنی کور دیده در آخرت، کور دل در دنیا از ولایت امیر المومنین علیه السلام و او در قیامت سرگردانست و میگوید: «چرا مرا که بینا بودم، کور محشور کردی؟ گوید آنچنان که آیات ما سوی تو آمد و آنها را فراموش کردی-122-»فرمود: آیات ایمه علیهم السلام اند«که تو آنها را فراموش کردی، همچنان امروز فراموش میشوی»یعنی همچنان که آنها را رها کردی، امروز در آتش رها می شوی، چنان که ایمه علیهم السلام را رها کردی و امرشان را اطاعت نکردی و گفتارشان را نشنیدی. عرضکردم: «و این چنین جزا میدهیم هر کس را…
