امام جعفر صادق (علیه السلام)
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ كُلُّ شَيْ ءٍ هالِكٌ إِلاّ وَجْهَهُ قَالَ مَنْ أَتَى اَللَّهَ بِمَا أُمِرَ بِهِ مِنْ طَاعَةِ مُحَمَّدٍ ص فَهُوَ اَلْوَجْهُ اَلَّذِي لاَ يَهْلِكُ وَ كَذَلِكَ قَالَ مَنْ يُطِعِ اَلرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اَللّهَ
امام صادق راجع بقول خدای عز و جل«همه چیز نابود است جز وجه خدا»فرمود: هر که از راه اطاعت محمد با انجام آنچه مامور شده است بسوی خدا رود، وجهی است که نابود نگردد چنان که فرماید، (79 سوره 4)هر که اطاعت پیغمبر کند اطاعت خدا کرده است.
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلّهِ اَلْأَسْماءُ اَلْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها َالَ نَحْنُ وَ اَللَّهِ اَلْأَسْمَاءُ اَلْحُسْنَى اَلَّتِي لاَ يَقْبَلُ اَللَّهُ مِنَ اَلْعِبَادِ عَمَلاً إِلاَّ بِمَعْرِفَتِنَا .
و آن حضرت راجع به قول خدای عز و جل«خدا را نامهای نیکوست او را بآنها بخوانید»فرمود: سوگند بخدا ماییم آن نامهای نیکو که خدا عملی را از بندگان نپذیرد مگر آنکه با معرفت ما باشد. (بدستور و راهنمایی ما باشد).
إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَنَا فَأَحْسَنَ خَلْقَنَا وَ صَوَّرَنَا فَأَحْسَنَ صُوَرَنَا وَ جَعَلَنَا عَيْنَهُ فِي عِبَادِهِ وَ لِسَانَهُ اَلنَّاطِقَ فِي خَلْقِهِ وَ يَدَهُ اَلْمَبْسُوطَةَ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّأْفَةِ وَ اَلرَّحْمَةِ وَ وَجْهَهُ اَلَّذِي يُؤْتَى مِنْهُ وَ بَابَهُ اَلَّذِي يَدُلُّ عَلَيْهِ وَ خُزَّانَهُ فِي سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ بِنَا أَثْمَرَتِ اَلْأَشْجَارُ وَ أَيْنَعَتِ اَلثِّمَارُ وَ جَرَتِ اَلْأَنْهَارُ وَ بِنَا يَنْزِلُ غَيْثُ اَلسَّمَاءِ وَ يَنْبُتُ عُشْبُ اَلْأَرْضِ وَ بِعِبَادَتِنَا عُبِدَ اَللَّهُ وَ لَوْ لاَ نَحْنُ مَا عُبِدَ اَللَّهُ .
امام صادق فرمود: خدا ما را آفرید و آفرینش ما را نیکو ساخت(زیرا طینت ما را از علیین قرار داد و استعداد کمالات را در ما فوق العاده ساخت)و ما را صورتگری کرد و نیکو صورتگری کرد (اخلاق حمیده و صفات فاضله را در سرشت ما گذاشت)و ما را در میان بندگان دیده خویش قرار داد (تا کردار آنها را بنگریم و نزد او گواهی دهیم)و در میان خلقش زبان گویا قرار داد(تا معارف و حلال و حرام او را برای آنها بیان کنیم)و دست مهر و رحمت گشوده بر سر بندگانش ساخت و وجه خود قرار داد که از آن سوی باو گرایند(به حدیث دوم رجوع شود)و ما را دری که او را نشان دهد قرار داد (پس هر که از این در وارد شود بمعرفت و اطاعت او رسد)و گنجینه دار میان آسمان و زمینش نمود(تا معارف و بلکه تمام خیرات او از برکت ما بمردم رسد)و از برکت وجود ما درختان…
فِي قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَمّا آسَفُونا اِنْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لاَ يَأْسَفُ كَأَسَفِنَا وَ لَكِنَّهُ خَلَقَ أَوْلِيَاءَ لِنَفْسِهِ يَأْسَفُونَ وَ يَرْضَوْنَ وَ هُمْ مَخْلُوقُونَ مَرْبُوبُونَ فَجَعَلَ رِضَاهُمْ رِضَا نَفْسِهِ وَ سَخَطَهُمْ سَخَطَ نَفْسِهِ لِأَنَّهُ جَعَلَهُمُ اَلدُّعَاةَ إِلَيْهِ وَ اَلْأَدِلاَّءَ عَلَيْهِ فَلِذَلِكَ صَارُوا كَذَلِكَ وَ لَيْسَ أَنَّ ذَلِكَ يَصِلُ إِلَى اَللَّهِ كَمَا يَصِلُ إِلَى خَلْقِهِ لَكِنْ هَذَا مَعْنَى مَا قَالَ مِنْ ذَلِكَ وَ قَدْ قَالَ مَنْ أَهَانَ لِي وَلِيّاً فَقَدْ بَارَزَنِي بِالْمُحَارَبَةِ وَ…
امام صادق(ع)راجع بقول خدای عز و جل(54 سوره 43)«چون ما را بافسوس آوردند از ایشان انتقام گرفتیم»فرمود: خدای عز و جل چون افسوس ما افسوس نخورد لیکن او دوستانی ای خود آفریده که آنها افسوس خورند و خشنود گردند. و ایشان مخلوقند و پروریدگان و خداوند خشنودی آنها را خشنودی خود و خشم آنها را خشم خود قرار داده زیرا ایشان را مبلغین خود و دلالت کنندگان بسوی خود مقرر داشته است و از این جهت است که آن مقامرا دارند، معنی آیه آن نیست که افسوس دامن خدای تعالی را گیرد چنان که دامنگیر مخلوق شود بلکه معنی آن چنانست که در این باره گفته است«هر که بیکی از دوستان من اهانت کند بپیکار من آمده و مرا بمبارزه خوانده است و فرموده(80 سوره 4)«هر که فرمان پیغمبر برد فرمان خدا برده است»و نیز فرموده است(10 سوره 48)«همانا کسانی که…
فِي هَذِهِ اَلْآيَةِ يَمْحُوا اَللّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ قَالَ فَقَالَ وَ هَلْ يُمْحَى إِلاَّ مَا كَانَ ثَابِتاً وَ هَلْ يُثْبَتُ إِلاَّ مَا لَمْ يَكُنْ .
امام صادق علیه السلام راجع بآیه(41 سوره 13)«و خدا آنچه را خواهد محو میکند و ثبت میکند» فرمود: مگر نه اینست که محو شود چیزی که ثابت بوده و ثبت شود چیزی که نبوده(و بدا چیزی جز این نیست).
مَا بَعَثَ اَللَّهُ نَبِيّاً حَتَّى يَأْخُذَ عَلَيْهِ ثَلاَثَ خِصَالٍ اَلْإِقْرَارَ لَهُ بِالْعُبُودِيَّةِ وَ خَلْعَ اَلْأَنْدَادِ وَ أَنَّ اَللَّهَ يُقَدِّمُ مَا يَشَاءُ وَ يُؤَخِّرُ مَا يَشَاءُ .
امام صادق علیه السلام فرمود: خدا هیچ پیغمبری را مبعوث نفرمود جز اینکه سه خصلت را از او پیمان گرفت: 1-اقرار به بندگی خدا 2-کنار زدن شریکها و مانندها برای خدا 3-اقرار باینکه خدا هر چه را خواهد مقدم دارد و هر چه را خواهد بتاخیر اندازد(و همین است معنی بدا و از این روایت اهمیت موضوع«بدا»معلوم می شود، زیرا که در ردیف خداپرستی و توحید قرار گرفته است).
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ تَعَالَى أَ وَ لَمْ يَرَ اَلْإِنْسانُ أَنّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً قَالَ فَقَالَ لاَ مُقَدَّراً وَ لاَ مُكَوَّناً قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ هَلْ أَتى عَلَى اَلْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ اَلدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً قَالَ كَانَ مُقَدَّراً غَيْرَ مَذْكُورٍ .
مالک جهنی گوید: امام صادق علیه السلام راجع بقول خدای تعالی(68 سوره 19)«مگر انسان بیاد ندارد که ما او را آفریدیم و هیچ نبود»پرسیدم: فرمود: نه اندازه گیری و نه هست شده بود و راجع بقول خدا(اول سوره 77)«آیا بر انسان زمانی از روزگار گذشت که چیز قابل ذکری نبود»پرسیدم فرمود: اندازه گیری شده بود ولی قابل ذکر نبود.
إِنَّ لِلَّهِ عِلْمَيْنِ عِلْمٌ مَكْنُونٌ مَخْزُونٌ لاَ يَعْلَمُهُ إِلاَّ هُوَ مِنْ ذَلِكَ يَكُونُ اَلْبَدَاءُ وَ عِلْمٌ عَلَّمَهُ مَلاَئِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِيَاءَهُ فَنَحْنُ نَعْلَمُهُ .
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا: خدا را دو علم است: 1-علم نهفته و در خزانه که جز او کسی نداند و بدا از این علم باشد 2 علمی که بملایکه و رسولان و پیغمبرانش تعلیم داده که ما آن را میدانیم.
مَا بَدَا لِلَّهِ فِي شَيْ ءٍ إِلاَّ كَانَ فِي عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ يَبْدُوَ لَهُ .
برای خدا نسبت بچیزی بدا حاصل نشد جز اینکه پیش از اینکه بدا حاصل شود خدا آن را میدانست.
إِنَّ اَللَّهَ لَمْ يَبْدُ لَهُ مِنْ جَهْلٍ .
بدا نسبت بخدا ناشی از جهل نیست(چنانچه نسبت بمخلوق است).
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ ع هَلْ يَكُونُ اَلْيَوْمَ شَيْ ءٌ لَمْ يَكُنْ فِي عِلْمِ اَللَّهِ بِالْأَمْسِ قَالَ لاَ مَنْ قَالَ هَذَا فَأَخْزَاهُ اَللَّهُ قُلْتُ أَ رَأَيْتَ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ أَ لَيْسَ فِي عِلْمِ اَللَّهِ قَالَ بَلَى قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ اَلْخَلْقَ .
منصور بن حازم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم که: آیا ممکن است امروز چیزی واقع شود که دیروز در علم خدا نبوده باشد(یعنی خدا آن را نداند مگر وقتی که واقع شود)فرمود: نه، هر که چنین گوید خدایش رسوا کند. عرضکردم بفرمایید مگر نه اینست که آنچه واقع شده و آنچه تا روز قیامت واقع می شود در علم خدا هست فرمود: چرا، پیش از آنکه خلق را بیافریند(همه چیز را میدانست).
لَوْ عَلِمَ اَلنَّاسُ مَا فِي اَلْقَوْلِ بِالْبَدَاءِ مِنَ اَلْأَجْرِ مَا فَتَرُوا عَنِ اَلْكَلاَمِ فِيهِ .
و فرمود اگر میدانستند چه پاداشی در اعتقاد ببدا هست از سخن در آن سستی نمیورزیدند.
