فِكْرُ اَلْعَاقِلِ هِدَايَة
فکر خردمند، راهنماست.
امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام)
فِكْرُ اَلْعَاقِلِ هِدَايَة
فکر خردمند، راهنماست.
اَلْعَقْلُ يَهْدِي وَ يُنْجِي وَ اَلْجَهْلُ يُغْوِي وَ يُرْدِي
خرد، راهنمایی کند و نجات دهد و نادانی، گمراه و پست سازد.
أَيْنَ اَلْعُقُولُ اَلْمُسْتَصْبِحَةُ لِمَصَابِيحِ اَلْهُدَى
کجایند خردهایی که چراغهای هدایت را افروخته اند.
اَلْعَقْلُ اَلْعَاقِلُ لاَ يَنْخَدِع
خرد خردمند فریب نمی خورد.
مَنِ اِسْتَرْفَدَ اَلْعَقْلَ أَرْفَدَه
هر کس از خرد یاری خواهد، او را یاری کند.
كُنْ لِعَقْلِكَ مُسْعِفا وَ لِهَوَاكَ مُسَوِّفا موفا
برای خرد خود اجابت کننده، و برای خواهش خود پس اندازنده باش.
اِسْتَرْشِدِ اَلْعَقْلَ وَ خَالِفِ اَلْهَوَى تَنْجَح
از خرد راهنمایی خواه و با خواهش خویش مخالفت کن تا پیروز شوی.
اِتَّهِمُوا عُقُولَكُمْ فَإِنَّهُ مِنَ اَلثِّقَةِ بِهَا يَكُونُ اَلْخَطَأ
خرد خویش را متّهم کنید، چون اطمینان به آن اشتباه است.
إِذَا شَابَّ اَلْعَاقِلُ شَبَّ عَقْلُه
هنگامی که خردمند پیر شود، خرد او جوان می گردد.
رَسُولُكَ تَرْجُمَانُ عَقْلِكَ وَ اِحْتِمَالُكَ دَلِيلُ حِلْمِك
پیک تو، سخنگوی خرد توست و شکیبایی، نشانۀ بردباری تو.
اَلْحِلْمُ تَمَامُ اَلْعَقْل
بردباری، تمام خرد است.
هَبَطَ جَبْرَئِيلُ ع عَلَى آدَمَ ع فَقَالَ يَا آدَمُ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أُخَيِّرَكَ وَاحِدَةً مِنْ ثَلاَثٍ فَاخْتَرْ وَاحِدَةً وَ دَعِ اِثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ آدَمُ وَ مَا اَلثَّلاَثُ يَا جَبْرَئِيلُ قَالَ اَلْعَقْلُ وَ اَلْحَيَاءُ وَ اَلدِّينُ قَالَ آدَمُ فَإِنِّي قَدِ اِخْتَرْتُ اَلْعَقْلَ فَقَالَ جَبْرَئِيلُ لِلْحَيَاءِ وَ اَلدِّينِ اِنْصَرِفَا فَقَالاَ يَا جَبْرَئِيلُ إِنَّا أُمِرْنَا أَنْ نَكُونَ مَعَ اَلْعَقْلِ حَيْثُمَا كَانَ قَالَ جَبْرَئِيلُ فَشَأْنَكُمَا وَ عَرَجَ .
امیر المومنین(ع)فرمود: جبرییل بر آدم فرود آمد و گفت: ای آدم من مامورم که انتخاب یکی از سه چیز را باختیار تو بگذارم هر یک را خواهی برگزین و آن دو دیگر را رها کن آدم او را گفت: ای جبرییل آن سه چیز چیست؟ گفت عقل و حیا و دین. آدم گفت: من عقل را برگزیدم جبرییل بحیا و دین گفت: شما باز گردید گفتند: ای جبرییل ما ماموریت داریم هر کجا که عقل باشد ما نیز همان جا باشیم جبرییل گفت: پس بکار خود باشید و بالا رفت.