امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (علیه السلام)
إِنَّ اَللَّهَ يُعَذِّبُ سِتَّةً بِسِتَّةٍ اَلْعَرَبَ بِالْعَصَبِيَّةِ وَ اَلدَّهَاقِينَ بِالْكِبْرِ وَ اَلْأُمَرَاءَ بِالْجَوْرِ وَ اَلْفُقَهَاءَ بِالْحَسَدِ وَ اَلتُّجَّارَ بِالْخِيَانَةِ وَ أَهْلَ اَلرُّسْتَاقِ بِالْجَهْلِ.
همانا خدا شش گروه را به خاطر شش صفت ناپسند عذاب کند: عربها را به تعصب داشتن، خان ها را به تکبر نمودن، فرمانروایان را به ستم کردن، فقیهان را به حسدورزیدن، بازرگانان را به خیانت نمودن و روستاییان را به جهل داشتن.
أَيُّهَا اَلنَّاسُ اِتَّقُوا اَللَّهَ فَإِنَّ اَلصَّبْرَ عَلَى اَلتَّقْوَى أَهْوَنُ مِنَ اَلصَّبْرِ عَلَى عَذَابِ اَللَّهِ.
ای مردم تقوای الهی را رعایت کنید؛ زیرا استقامت در تقوا، آسانتر است از تحمل عذاب خدا.
اَلزُّهْدُ فِي اَلدُّنْيَا قَصْرُ اَلْأَمَلِ وَ شُكْرُ كُلِّ نِعْمَةٍ وَ اَلْوَرَعُ عَنْ كُلِّ مَا حَرَّمَ اَللَّهُ.
زهد در دنیا، کاستن از دامنه آرزوهاست و سپاسگزاری در برابر نعمتها و خودداری از حرامهاست.
إِنَّ اَلْأَشْيَاءَ لَمَّا اِزْدَوَجَتْ اِزْدَوَجَ اَلْكَسَلُ وَ اَلْعَجْزُ فَنُتِجَ مِنْهُمَا اَلْفَقْرُ .
چون چیزها به همسری یک دیگر درآمدند، تنبلی و درماندگی با هم همسر گشتند و فقر از آنها متولد شد.
أَلاَ إِنَّ اَلْأَيَّامَ ثَلاَثَةٌ يَوْمٌ مَضَى لاَ تَرْجُوهُ وَ يَوْمٌ بَقِيَ لاَ بُدَّ مِنْهُ وَ يَوْمٌ يَأْتِي لاَ تَأْمَنُهُ فَالْأَمْسِ مَوْعِظَةٌ وَ اَلْيَوْمَ غَنِيمَةٌ وَ غَدٌ لاَ تَدْرِي مَنْ أَهْلُهُ أَمْسِ شَاهِدٌ مَقْبُولٌ وَ اَلْيَوْمَ أَمِينٌ مُؤَدٍّ وَ غَدٌ يُعَجِّلُ بِنَفْسِكَ سَرِيعَ اَلظَّعْنِ طَوِيلَ اَلْغَيْبَةِ أَتَاكَ وَ لَمْ تَأْتِهِ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ اَلْبَقَاءَ بَعْدَ اَلْفَنَاءِ وَ لَمْ تَكُنْ إِلاَّ وَ قَدْ وَرِثْنَا مَنْ كَانَ قَبْلَنَا وَ لَنَا وَارِثُونَ بَعْدَنَا فَاسْتَصْلِحُوا مَا تَقْدَمُونَ عَلَيْهِ بِمَا تَظْعَنُونَ عَنْهُ وَ اُسْلُكُوا سُبُلَ…
هان به راستی، روزها سه جورند: روزی که گذشت و دیگر امیدی به بازگشت آن نداری، روزی که اینک در آنی ناگزیری آن را سپری سازی و روزی که خواهد آمد و تو از آن خاطر جمع نیستی، دیروز پند است و امروز غنیمت و فردا معلوم نیست که از آن کیست. دیروز گواه دهنده ای است پذیرفتنی و امروز امینی است تحویل دهنده امانت و فردا که پیش توست روز کوچیدن است دارای غیبت طولانی است که تو به نزدش نرفته خود به سراغ تو خواهد آمد. ای مردم جاویدانگی پس پایان یافتن زندگی است. راستش این است که ما وارث گذشتگانیم و آیندگان وارثان ما خواهند بود؛ پس در سایه آنچه که از آن می کوچید به آباد سازی آخرت پردازید. راههای خیر را بپیمایید و از کمی رهروان آن به خود هراس راه ندهید و برخوردار بودن از همراهی خدای خود در آن راهپیمایی را به بوته…
اَلصَّلاَةُ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِيٍّ وَ اَلْحَجُّ جِهَادُ كُلِّ ضَعِيفٍ وَ لِكُلِّ شَيْ ءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ اَلْبَدَنِ اَلصِّيَامُ وَ أَفْضَلُ عَمَلِ اَلْمَرْءِ اِنْتِظَارُهُ فَرَجَ اَللَّهِ وَ اَلدَّاعِي بِلاَ عَمَلٍ كَالرَّامِي بِلاَ وَتَرٍ وَ مَنْ أَيْقَنَ بِالْخَلَفِ جَادَ بِالْعَطِيَّةِ اِسْتَنْزِلُوا اَلرِّزْقَ بِالصَّدَقَةِ وَ حَصِّنُوا أَمْوَالَكُمْ بِالزَّكَاةِ وَ مَا عَالَ اِمْرُؤٌ اِقْتَصَدَ وَ اَلتَّقْدِيرُ نِصْفُ اَلْعَيْشِ وَ اَلتَّوَدُّدُ نِصْفُ اَلْعَقْلِ وَ اَلْهَمُّ نِصْفُ اَلْهَرَمِ وَ قِلَّةُ اَلْعِيَالِ أَحَدُ اَلْيَسَارَيْنِ وَ مَنْ أَحْزَنَ وَالِدَيْهِ عَقَّهُمَا وَ…
نماز وسیله تقرب هر متقی است و حج، جهاد هر ناتوانی است و هر چیزی را زکاتی است و زکات بدن، روزه است و بهترین عمل مرد انتظار فرج از خداست. دعاکننده بی عمل همچون تیرانداز بی زه است. هر که یقین پیدا نمود که پاداش خواهد گرفت، در بخشش جوانمردی کند. روزی را با دادن صدقه فرود آرید. دارایی های خود را با دادن زکات بیمه نمایید. مردی که میانه روی کند، تنگدست نشود. اندازه نگهداشتن نیمی از زندگی است و اظهار دوستی نیمی از عقل است و اندوه خوردن نیمی از پیری است. کم بودن نان خور یکی از دو توانگری است. هر که پدر و مادرش را غمگین سازد نسبت به آنان ناسپاسی کرده است. هر که به هنگام مصیبت بر زانو زند، پاداشش از بین می رود. احسان، احسان به شمار نیاید مگر احسان به خانواده دار یا دیندار باشد. خدا شکیبایی را به قدر…
مَتَاعُ اَلدُّنْيَا حُطَامٌ وَ تُرَاثُهَا كُبَابٌ بُلْغَتُهَا أَفْضَلُ مِنْ أَثَرَتِهَا وَ قُلْعَتُهَا أَرْكَنُ مِنْ طُمَأْنِينَتِهَا حُكِمَ بِالْفَاقَةِ عَلَى مُكْثِرِهَا وَ أُعِينَ بِالرَّاحَةِ مَنْ رَغِبَ عَنْهَا مَنْ رَاقَهُ رُوَاؤُهَا أَعْقَبَتْ نَاظِرَيْهِ كَمَهاً وَ مَنِ اِسْتَشْعَرَ شَغَفَهَا مَلَأَتْ قَلْبَهُ أَشْجَاناً لَهُنَّ رَقْصٌ عَلَى سُوَيْدَاءِ قَلْبِهِ كَرَقِيصِ اَلزُّبْدَةِ عَلَى أَعْرَاضِ اَلْمِدْرَجَةِ هَمٌّ يَحْزُنُهُ وَ هَمٌّ يَشْغَلُهُ كَذَلِكَ حَتَّى يُؤْخَذَ بِكَظَمِهِ وَ يُقْطَعَ أَبْهَرَاهُ وَ يَلْقَى هَاماً لِلْقَضَاءِ طَرِيحاً هَيِّناً عَلَى اَللَّهِ مَدَاهُ وَ…
متاع دنیا همانند گیاهی است خشک و میراث آن مشتی گوسفند و شتر است. به اندک روزی آن خرسند شدن بهتر است از مال اندوزی در آن. دل کندن از آن خوشتر است از دل دادن به آن. هر که مال فراوان اندوخته محکوم به تنگدستی است، هر که از دنیا بی نیازی جسته به آسودگی رسیده و هر که را ظاهر دلفریب آن خیره اش نماید به سزای آن، دیدگانش را ز پی، کوری رسد و هر که به آن دل بندد، دلش را از اندوه لبریز سازد و آن اندوه ها بر صحنه دلش چون کره ای که بر روی ظرف کره گیری بر قصد، به رقص پردازند. غمی مشغولش سازد و اندوهی غمگینش نماید، چنین بود تا آن گاه که راه نفسش بسته شود و شاهرگ حیاتش را ببرند و در گوشه ای افتاده شده که گرفتن جانش بر خداوند آسان بود و چال کردنش در گور بر نیکان سهل. همانا مومن پندگیرانه به دنیا نگرد و از آن…
تَعَلَّمُوا اَلْحِلْمَ فَإِنَّ اَلْحِلْمَ خَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ وَ وَزِيرُهُ وَ اَلْعِلْمَ دَلِيلُهُ وَ اَلرِّفْقَ أَخُوهُ وَ اَلْعَقْلَ رَفِيقُهُ وَ اَلصَّبْرَ أَمِيرُ جُنُودِهِ.
بردباری فرا گیرید؛ زیرا بردباری دوست و وزیر مومن است و دانش راهنما و مدارا برادر و عقل یار و صبر فرمانده لشکر اوست.
وَ قَالَ ع لِرَجُلٍ تَجَاوَزَ اَلْحَدَّ فِي اَلتَّقَشُّفِ يَا هَذَا أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اَللَّهِ وَ أَمّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ َوَ اَللَّهِ لاَبْتِذَالُكَ نِعَمَ اَللَّهِ بِالْفَعَالِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنِ اِبْتِذَالِكَهَا بِالْمَقَالِ .
به مردی که در ژنده پوشی و ریاضت افراط کرده بود فرمود: ای فلان آیا فرمایش خدا را نشنیده ای که فرمود: «و اما نعمت پروردگار خویش را بازگو» سوره ضحی ، آیه 11 به خدا سوگند نعمت الهی را به عمل خود منتشر کنی نزد خدا بهتر از آن است که به زبان خود منتشر نمایی.
وَ قَالَ لاِبْنِهِ اَلْحَسَنِ ع أُوصِيكَ بِتَقْوَى اَللَّهِ وَ إِقَامِ اَلصَّلاَةِ لِوَقْتِهَا وَ إِيتَاءِ اَلزَّكَاةِ عِنْدَ مَحَلِّهَا وَ أُوصِيكَ بِمَغْفِرَةِ اَلذَّنْبِ وَ كَظْمِ اَلْغَيْظِ وَ صِلَةِ اَلرَّحِمِ وَ اَلْحِلْمِ عِنْدَ اَلْجَاهِلِ وَ اَلتَّفَقُّهِ فِي اَلدِّينِ وَ اَلتَّثَبُّتِ فِي اَلْأَمْرِ وَ اَلتَّعَهُّدِ لِلْقُرْآنِ وَ حُسْنِ اَلْجِوَارِ وَ اَلْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ اَلنَّهْيِ عَنِ اَلْمُنْكَرِ وَ اِجْتِنَابِ اَلْفَوَاحِشِ كُلِّهَا فِي كُلِّ مَا عُصِيَ اَللَّهُ فِيهِ.
امیر المومنین علی علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود: تو را سفارش می کنم به تقوای الهی و بر پا داشتن نماز به وقت آن و دادن زکات در جای مناسب خود. و همچنین سفارش می کنم به گذشت از گناه و فرو خوردن خشم و به جای آوردن صله رحم، بردبار بودن در برابر نادان و آموختن علم دین و بررسی در کار و مواظبت بر قرآن و خوش همسایگی و امر به معروف و نهی از منکر و کناره جویی از تمام هرزگیها و از هر چیز که در آن نافرمانی از خدا باشد.
قِوَامُ اَلدُّنْيَا بِأَرْبَعَةٍ بِعَالِمٍ مُسْتَعْمِلٍ لِعِلْمِهِ وَ بِغَنِيٍّ بَاذِلٍ لِمَعْرُوفِهِ وَ بِجَاهِلٍ لاَ يَتَكَبَّرُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ بِفَقِيرٍ لاَ يَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ وَ إِذَا عَطَّلَ اَلْعَالِمُ عِلْمَهُ وَ أَمْسَكَ اَلْغَنِيُّ مَعْرُوفَهُ وَ تَكَبَّرَ اَلْجَاهِلُ أَنْ يَتَعَلَّمَ وَ بَاعَ اَلْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ فَعَلَيْهِمُ اَلثُّبُورُ.
استواری دنیا بر چهار کس است: دانایی که دانش خود را به کار بندد، توانگری که در حد توان احسان نماید، نادانی که از فرا گرفتن دانش سر بر نتابد و ناداری که آخرتش را به دنیایش نفروشد، هر گاه، دانا دانش خود را به کار ندارد و توانگر از احسان دریغ ورزد و نادان از فرا گرفتن دانش سر بر تابد و نادار آخرتش را به دنیایش فروشد، آنگاه وای بر همه آنان.
وَ قَالَ ع مَنِ اِسْتَطَاعَ أَنْ يَمْنَعَ نَفْسَهُ مِنْ أَرْبَعَةِ أَشْيَاءَ فَهُوَ خَلِيقٌ بِأَنْ لاَ يَنْزِلَ بِهِ مَكْرُوهٌ أَبَداً قِيلَ وَ مَا هُنَّ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ قَالَ اَلْعَجَلَةُ وَ اَللَّجَاجَةُ وَ اَلْعُجْبُ وَ اَلتَّوَانِي .
امیر المومنین علی علیه السلام فرمود: هر که تواند خود را از چهار چیز باز دارد، سزاوار آن است که هرگز ناخوشایندی نبیند. عرض شد: یا امیر المومنین، آن چهار کدامند؟ فرمود: شتاب، لجاجت، خود بزرگ بینی و سستی.
