ایها النّاسُ هذِهِ دارُ تَرَحٍ لا دارُ فَرَحٍ، دارُ التِواءٍ لا دارُ اسْتِواءٍ، فَمَن عَرَفَها لَم یفرَح لِرَجاءٍ وَ لَم یحزَن لِشَقاءٍ. الا وَ انَّ اللّهَ خَلَقَ الدُّنیا دارَ بَلوی وَالآخِرَةَ دارَ عُقبی، فَجَعَلَ بَلوَی الدُّنیا لِثَوابِ الآخِرَةِ سَبَباً.
ای مردم، دنیا خانه غم و اندوه است نه خانه شادی و خنده، منزلی است که با پیچیدگی و سختی آمیخته است. دنیا خانه ای نیست که همه چیزش هموار و صاف باشد.
پس کسی که ماهیت آن را شناخت نه با کامیابی ها و پیروزی هایش خوشحال می شود و نه با شکست هایش ناراحت و غمگین. بدانید خداوند دنیا را جای بلا و آزمایش آفریده است و آخرت را جای پایان کار، ازاین رو سختی و بلای دنیا را سبب ثواب و پاداش آخرت قرار داده است.
- بحارالانوار، ج 77، ص 187
عَن ابی سَعیدٍ الخُدرِی قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ لِرَجُلٍ یعِظُهُ: ارغَب فیما عِندَ اللّهِ یحِبَّک اللّهُ وَازهَد ما فی ایدی النّاسِ یحِبَّک النّاسُ. انَّ الزّاهِدَ فی الدُّنیا یریحُ وَ یریحُ قَلبَهُ وَ بَدَنَهُ فی الدُّنیا وَالآخِرَةِ وَالرّاغِبَ فیها یتعِبُ قَلبَهُ وَ بَدَنَهُ فی الدُّنیا وَالآخِرَة. لَیجیئَنَّ اقوامٌ یومَ القِیامَةِ لَهُم حَسَناتٌ کامثالِ الجِبالِ فَیؤمَرُ بِهِم الَی النّارِ. فَقیلَ: یا نَبِی اللّهِ أمُصَلّونَ کانوا؟ قالَ: نَعَم کانُوا یصَلُّونَ وَ یصومونَ وَ یأخُذونَ وَهناً مِنَ اللیلِ لکنَّهُم اذا لاحَ لَهُم شَی ءٌ مِن أمرِ الدُّنیا وَثَبُوا…
ابوسعید خدری می گوید شنیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله به مردی پند می داد فرمود:
آنچه را نزد خداست بطلب تا خدا تو را دوست بدارد و از آنچه نزد مردم است چشم بپوش تا مردم تو را دوست بدارند. زاهد و بی اعتنای به دنیا جسم و جانش در دنیا و آخرت در آسایش است. و خواهان دنیا، در دنیا و آخرت روح و بدنش در سختی است. روز قیامت اقوامی را می آورند که حسناتی بمانند کوه ها دارند، امّا امر می شود که به جهنّم درآیند.
گفته شد: ای پیامبر خدا، آیا اینان نمازگزار بودند؟
فرمود: آری، نماز می گزاردند و روزه می گرفتند و پاسی از شب را بیدار می ماندند (و نماز شب می خواندند)، ولی (گرفتاریشان این بود که) چون امری از امور دنیا پیش می آمد بر سر آن می پریدند (و ملاحظه حلال و حرام آن را نمی کردند).
- بحارالانوار، ج 77، ص 186
عَن انَسِ بنِ مالِک قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: یا مَعشَرَ المُسلِمینَ شَمّرُوا فَإنَّ الامرَ جِدٌّ وَ تَأهَّبوا فَإنَّ الرَّحیلَ قَریبٌ وَ تَزَوَّدُوا فَإنَّ السَّفَرَ بَعیدٌ وَخَفّفُوا اثقالَکم فَإنَّ وَراءَکم عَقَبَةً کؤُوداً وَ لا یقطَعُها الَّا المُخِفُّونَ. ایها النّاسُ انَّ بَینَ یدَی السّاعَةِ اموراً شِداداً وَاهوالًا عِظاماً وَزَماناً صَعباً یتَمَلَّک فیهِ الظَّلَمَةُ وَ یتَصَدَّرُ فیهِ الفَسَقَةُ وَ یضامُ فیهِ الآمِرونَ بِالمَعروفِ وَیضطَهَدُ فیهِ النّاهونَ عَن المُنکرِ فَاعِدُّوا لِذلِک الایمانَ وَعَضُّوا عَلَیهِ بِالنَّواجِذِ وَالْجَأُوا الَی العَمَلِ…
از انس بن مالک روایت شده است که گفت: شنیدم پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: ای مسلمانان، خودتان را آماده کنید (و آستین ها را بالا بزنید) که امر قیامت جدّی است و آماده مرگ شوید، چرا که کوچ کردن نزدیک است و توشه بردارید که سفر طولانی است و بارهای خود را سبک گردانید که در پیش روی شما گردنه های صعب العبوری است که جز سبکباران کسی نمی تواند از آن بگذرد.
(ای مردم،) نزدیک قیامت و آخر دنیا، امور سخت و هول ها و وحشت های بزرگ و روزگار سختی است که در آن حکمرانان جهان، ظالمانند و فاسقان در مصدر امور قرار می گیرند و امر به معروف کنندگان مظلومند و نهی از منکر کنندگان در فشار. پس (در این موقع) با ایمان، آماده و مهیای آن روز شوید و بر دندان ها بفشرید (و عزم را جزم کنید) و به دامن عمل صالح پناه ببرید و…
- بحارالانوار، ج 77، ص 186
یکونُ امَّتی فی الدُّنیا عَلی ثَلاثَةِ اطباقٍ. امَّا الطَّبَقُ الأوَّلُ فَلا یحِبّونَ جَمعَ المالِ وَادّخارِهِ وَلا یسعَونَ فی اقتِنائِهِ وَاحتِکارِهِ وَانَّما رِضاهُم مِن الدُّنیا سَدُّ جَوعَةٍ وَسَترُ عَورَةٍ وَغِناهُم فیها ما بَلَغَ بِهِمُ الآخِرَةَ فَاولئِک الآمِنونَ الَّذینَ لا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یحزَنونَ. وَامّا الطَّبَقُ الثّانی: فَإنَّهُم یحِبّونَ جَمعَ المالِ مِن اطیبِ وُجوهِهِ، وَ احسَنِ سَبیلِهِ یصِلونَ بِهِ ارحامَهُم وَیبِرُّونَ بِهِ اخوانَهُم وَ یواسونَ بِهِ فُقَراءَهُم وَلَعَضُّ احَدِهِم عَلَی الرَّضیفِ ایسَرُ عَلَیهِ مِن أن یکتَسِبَ دِرهَماً مِن غَیرِ حِلّهِ او یمنَعَهُ…
امّت من در دنیا بر سه دسته اند: دسته اوّل کسانی اند که جمع کردن مال را دوست ندارند و در گردآوری و احتکار مال نمی کوشند. آنان از دنیا به اندازه برطرف کردن گرسنگی و پوشاندن برهنگی ها (و زشتی ها) راضی اند و بی نیازی شان در چیزی است که آنان را به آخرت برساند. اینان در امنیت اند و ایشان نه ترسی دارند و نه اندوهی.
امّا دسته دوم: آنان دوست دارند که مال را از پاک ترین و بهترین راه های حلال جمع کنند، با آن صله رحم می کنند و به برادران ایمانی شان احسان و نیکی می کنند و با فقرا و بیچارگان مواسات می ورزند. از نظر آنان سنگ سخت را با دندان جویدن آسان تر است از اینکه درهمی حرام به دست آورند یا حقوق واجب آن را نپردازند و در مسیر حق و درست مصرف نکنند و تا هنگام مرگ، نگهبان مال باشند. پس اینان کسانی اند که…
- بحارالانوار، ج 77، ص 184
عَن عَبدِاللّهِ بنِ عَبّاسٍ قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: ایها النّاسُ، بَسطُ الأمَلِ مُتَقَدّمُ حُلُولِ الأجَلِ وَالمَعادُ مِضمارُ العَمَلِ فَمُغتَبِطٌ بِمَا احْتَقَبَ غانِمٌ وَمُتَیسّرٌ بِما فاتَهُ نادِمٌ. ایهَا النّاسُ، انَّ الطَّمَعَ فَقرٌ وَالیأسَ غِنی وَالقَناعَةَ راحَةٌ وَالعُزلَةَ عِبادَةٌ وَالعَمَلَ کنزٌ وَالدُّنیا مَعدِنٌ...، فَبادِروا العَمَلَ وَ انتُم فی مَهلِ الأنفاسِ وَ جِدَّةِ الأحلاسِ قَبلَ ان تُأخَذوا بِالکظمِ فَلا ینفَعُ النَّدَمُ.
ابن عبّاس می گوید از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: ای مردم، قبل از آنکه مرگ انسان فرا رسد، آرزوها جلوی او گسترده می شود و معاد، میدان عمل و مسابقه است. (مردم دو دسته اند:) آدم فقیری که غبطه می خورد و به همان اندازه که در راه خدا انفاق می کند پیروز و سرافراز است، و ثروتمند و دارایی که از اموالش بهره ای نبرده و انفاق نکرده لذا پشیمان است. ای مردم، طمع و فقر و بیچارگی و چشم نداشتن به مال مردم بی نیازی است، قناعت موجب آسایش، دوری از مردم عبادت، عمل صالح گنج و دنیا معدن است. پس در این فرصتی که دارید عمل کنید، هرچند این فرصت به اندازه فاصله بین دم و بازدم یا عوض کردن روکش زین باشد. پیش از آنکه گذرگاه نفس گرفته شود که دیگر در آن وقت، پشیمانی سودی نخواهد داشت.
- بحارالانوار، ج 77، ص 183
قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی خُطبَتِهِ: لا تَکونوا مِمَّن خَدَعَتهُ العاجِلَةُ وَ غَرَّتهُ الامنِیةُ فَاستَهوَتهُ الخُدعَةُ فَرَکنَ الی دارِ السُّوءِ سَریعَةِ الزَّوالِ وَشیکةِ الإنتِقالِ انَّهُ لَم یبقَ مِن دُنیاکم هذِهِ فی جَنبِ ما مَضی الّا کإناخَةِ راکبٍ او صَرّ حالِبٍ فَعَلی ما تَعرِجونَ وَ ماذا تَنتَظِرونَ؟
پیامبر صلی الله علیه و آله در خطبه ای فرمود: از کسانی نباشید که دنیا به آنان نیرنگ زده و آرزوها آنان را فریفته است، پس نیرنگ و فریب دنیا وی را سرگشته و بی خرد و مدهوش ساخت و لذا به دنیای پر از نکبت و بدی و زودگذر و ناپایدار دل بست و اعتماد کرد. بدانید از این دنیای شما در مقایسه با آنچه گذشته، فقط به اندازه خواباندن شتری یا بستن پستان حیوانی باقی مانده است. بنابراین بر چه چیزی بالا می روید (در کجا اقامت می کنید) و چه چیزی را انتظار می برید؟
- بحارالانوار، ج 77، ص 183
عَن ابی ایوبٍ الانصاری قالَ سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: حُلُّوا انفُسَکمُ الطّاعَةَ وَالبِسوها قِناعَ المُخالَفَةِ فَاجعَلوا آخِرَتَکم لِأنفُسِکم وَسَعیکم لِمُستَقَرّکم وَاعلَموا انَّکم عَن قَلیلٍ راحِلونَ وَالَی اللّهِ صائِرونَ وَ لا یغنی عَنکم هُنالِک الّا صالِحُ عَمَلٍ قَدَّمتُموهُ وَحُسنُ ثَوابٍ احرَزتُمُوهُ فَإنَّکم انَّما تَقدِمونَ عَلی ما قَدَّمتُم وَتُجازَوْنَ عَلی ما اسْلَفتُم.
ابوایوب انصاری روایت کرده است که شنیدم پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: لباس و حلّه اطاعت الهی بر تن کنید و جامه مخالفت با هوای نفس را بر جانتان بپوشانید. پس آخرت را از آنِ خویش کنید و سعی خود را برای جایگاه ابدی تان قرار دهید.
بدانید که شما به زودی می کوچید و به سوی خدا می روید. در آن روز چیزی جز عمل صالحی که از پیش فرستاده اید یا ثوابی که پس انداز کرده اید بی نیازتان نمی کند، چرا که شما بر آنچه از پیش فرستاده اید وارد می شوید و به اعمالی که مقدّم داشته اید جزا داده می شوید.
- بحارالانوار، ج 77، ص 182
انَّما هُوَ خَیرٌ یرجی او شَرٌّ یتَّقی او باطِلٌ عُرِفَ فَاجتُنِبَ او حَقٌّ یتَعَینُ فَطُلِبَ وَآخِرَةٌ اظَلَّ اقبالُها فَسُعِی لَها وَ دنیا عُرِفَ نَفادُها فَاعرِضَ عَنها... انَّ العَجَبَ کلَّ العَجَبِ لِمَن صَدَّقَ بِدارِ البَقاءِ وَ هُوَ یسعی لِدارِ الفَناءِ وَ عَرَفَ انَّ رِضَی اللّهِ فی طاعَتِهِ وَهُوَ یسعی فی مُخالَفَتِهِ.
آن خیری است که امید می رود، یا شرّی است که از آن پرهیز می شود، یا باطلی شناخته شده است که از آن پرهیز می شود، یا حقّی روشن و آشکار است که طلب می شود، یا آخرتی است که رو می آورد پس برای آن تلاش می شود. (بدانید) دنیا ناپایداریش شناخته شده است پس از آن دوری می شود. شگفتا و بس شگفتا که کسی قبول دارد خانه ای جاویدان هست، امّا برای سرای فانی می کوشد و می داند که رضای الهی در اطاعت اوست، امّا در مخالفت او گام برمی دارد.
- بحارالانوار، ج 77، ص 182
ایاکم وَ فُضولَ المَطعَمِ فَانَّهُ یسِمُ القَلبَ بِالقَسوَةِ وَ یبطِی ءُ بِالجَوارِحِ عَنِ الطّاعَةِ وَ یصِمُّ الهِمَمَ عَن سَماعِ المَوعِظَةِ وَایاکم وَ فُضولَ النَّظَرِ فَإنَّهُ یبدُرُ الهَوی وَ یولِدُ الغَفلَةَ وَایاکم وَاسْتِشعارَالطَّمَعِ فَإنَّهُ یشوبُ القَلبَ شِدَّةَالحِرصِ وَیختِمُ عَلَی القُلوبِ بِطابِعِ حُبّ الدُّنیا وَهُوَ مِفتاحُ کلّ سَیئَةٍ وَ رَأسُ کلّ خَطیئةٍ وَسَبَبُ احباطِ کلّ حَسَنَةٍ.
از پرخوری بپرهیزید، چرا که آدمی را سنگدل می گردانَد و اعضا (و جوارحش) را برای اجرای تکالیف الهی به سستی و تنبلی می کشانَد و گوش جان را از شنیدن موعظه بازمی دارد و کر می کند. از چشم چرانی بپرهیزید، زیرا هرزگی چشم، هوی و هوس را بیشتر می گردانَد و سرعت می بخشد و غفلت می زاید.
هشدار، مبادا طمع را در عمق جانتان قرار دهید، زیرا طمع باعث آلودگی قلب به حرص شدید می شود و بر دل ها مُهر حبّ دنیا می زند که محبّت دنیا خود کلید هر زشتی، سرچشمه همه گناهان وموجب از بین رفتن همه حسنات ونیکی هاست.
- بحارالانوار، ج 77، ص 182
عَن ابی سَعیدٍ الخُدری قالَ: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ عِندَ مُنصَرَفِهِ مِن احُدٍ وَالنّاسُ یحدِقونَ بِهِ وَ قَد اسنَدَ ظَهرَهُ الی طَلحَةَ: ایها النّاسُ اقبِلوا عَلی ما کلّفتُموهُ مِن اصلاحِ آخِرَتِکم وَ اعرِضوا عَمّا ضُمِنَ لَکم مِن دُنیاکم وَ لا تَستَعمِلوا جَوارِحاً غُذّیت بِنِعمَتِهِ فِی التَّعَرُّضِ لِسَخَطِهِ بِنِقمَتِهِ وَاجعَلُوا شُغلَکم فِی التِماسِ مَغفِرَتِهِ.
ابوسعید خُدری روایت می کند که شنیدم رسول خدا صلی الله علیه و آله هنگام بازگشت از احد، در حالی که به طلحه تکیه داده بود و مردم دورش حلقه زده بودند فرمود: ای مردم، به وظیفه اصلی خود یعنی اصلاح آخرت رو آورید و از دنیایی که برای شما تضمین شده است روی گردانید و اعضایی را که از نعمت پروردگار رشد کرده اند برای جلب ناخشنودی و غضب الهی به کار نبرید. هدف و وظیفه اصلی تان را آمرزش خواهی از خدا قرار دهید.
- بحارالانوار، ج 77، ص 182
عَن ابنِ عَبّاسٍ قالَ قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی بَعضِ خُطَبِهِ او مَواعِظِهِ: ایها النّاسُ لا یشغَلَنَّکم دُنیاکم عَن آخِرَتِکم فَلا تُؤثِروا هَواکم عَلی طاعَةِ رَبّکم وَلا تَجعَلوا ایمانَکم ذَریعَةً الی مَعاصیکم وَ حاسِبوا انفُسَکم قَبلَ ان تُحاسَبوا وَ مَهّدوا لَها قَبلَ ان تُعَذَّبوا وَتَزَوَّدوا لِلرَّحیلِ قَبلَ ان تُزعَجُوا.
ابن عبّاس از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله در برخی خطبه ها یا مواعظش فرمود: ای مردم، دنیا شما را از آخرت باز ندارد پس هوی و هوس خودتان را بر طاعت الهی مقدّم ندارید و ایمانتان را وسیله ای برای ارتکاب گناهان قرار ندهید. به محاسبه نفس خویش بپردازید پیش از آنکه حسابرسی شوید و (وسایل سعادت را) برای قیامت آماده کنید پیش از آنکه عذاب شوید و برای کوچ کردن توشه بیندوزید پیش از آنکه به اجبار حرکت داده شوید.
- بحارالانوار، ج 77، ص 181
عَن سالِمِ بنِ عَبدِاللّهِ عَن ابنِ عُمَرَ قالَ قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: کن فی الدُّنیا کأنَّک غَریبٌ وَ عابِرُ سَبیلٍ وَاعدُد نَفسَک فِی المَوتی وَاذا اصبَحتَ لا تُحَدّث نَفسَک بِالمَساءِ وَاذا امسَیتَ فَلا تُحَدّث نَفسَک بِالصَّباحِ وَخُذ مِن صِحَّتِک لِسُقمِک وَمِن شَبابِک لِهَرَمِک وَمِن حَیاتِک لِوَفاتِک فَانَّک لا تَدری ما إسمُک غَداً.
سالم بن عبداللّه از ابن عمر روایت کرده که پیامبر صلی الله علیه و آله به من فرمود: در دنیا مانند غریبان و رهگذران زندگی کن (و دنیا را منزلگاه موقّت بدان) و خودت را در شمار مردگان بشمار. صبح که می شود به زنده بودن تا غروب امید مبند و شب نیز به زنده بودن تا صبح و از زمان سلامتی برای وقت بیماری ات، از دوران جوانی برای پیری ات و از زندگانی برای مرگت بهره برداری کن، چرا که نمی دانی فردای قیامت جزءِ کدام گروه خواهی بود.
- بحارالانوار، ج 77، ص 181
