قال الإمام عليّ عليه السلام:
أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ إِنَّ أُنَاساً يَزْعُمُونَ أَنَّ اَلْعَبْدَ لاَ يَزْنِي وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لاَ يَشْرَبُ اَلْخَمْرَ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لاَ يَأْكُلُ اَلرِّبَا وَ هُوَ مُؤْمِنٌ وَ لاَ يَسْفِكُ دَماً حَرَاماً وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَقَدْ كَبُرَ هَذَا عَلَيَّ وَ حَرِجَ مِنْهُ صَدْرِي حَتَّى أَزْعُمَ أَنَّ هَذَا اَلْعَبْدَ اَلَّذِي يُصَلِّي وَ يُوَارِينِي وَ أُوَارِيهِ أُخْرِجُهُ مِنَ اَلْإِيمَانِ مِنْ أَجْلِ ذَنْبٍ يَسِيرٍ أَصَابَهُ فَقَالَ ع صَدَقَكَ أَخُوكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ ص يَقُولُ خَلَقَ اَللَّهُ اَلْخَلْقَ عَلَى ثَلاَثِ طَبَقَاتٍ فَأَنْزَلَهُمْ ثَلاَثَ مَنَازِلَ فَذَلِكَ قَوْلُهُ فَأَصْحابُ اَلْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ اَلْمَيْمَنَةِ. وَ أَصْحابُ اَلْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ اَلْمَشْئَمَةِ. وَ اَلسّابِقُونَ اَلسّابِقُونَ أُولئِكَ اَلْمُقَرَّبُونَ فَأَمَّا مَا ذَكَرَهُ اَللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ مِنَ اَلسَّابِقِينَ اَلسَّابِقِينَ فَإِنَّهُمْ أَنْبِيَاءُ مُرْسَلُونَ وَ غَيْرُ مُرْسَلِينَ جَعَلَ اَللَّهُ فِيهِمْ خَمْسَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ اَلْقُدُسِ وَ رُوحَ اَلْإِيمَانِ وَ رُوحَ اَلْقُوَّةِ وَ رُوحَ اَلشَّهْوَةِ وَ رُوحَ اَلْبَدَنِ فَبِرُوحِ اَلْقُدُسِ بُعِثُوا أَنْبِيَاءَ مُرْسَلِينَ وَ بِرُوحِ اَلْإِيمَانِ عَبَدُوا اَللَّهَ وَ لَمْ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِرُوحِ اَلْقُوَّةِ جَاهَدُوا عَدُوَّهُمْ وَ عَالَجُوا مَعَايِشَهُمْ وَ بِرُوحِ اَلشَّهْوَةِ أَصَابُوا لَذِيذَ اَلْمَطْعَمِ وَ اَلْمَشْرَبِ وَ نَكَحُوا اَلْحَلاَلَ مِنَ اَلنِّسَاءِ وَ بِرُوحِ اَلْبَدَنِ دَبُّوا وَ دَرَجُوا فَهَؤُلاَءِ مَغْفُورٌ لَهُمْ مَصْفُوحٌ عَنْ ذَنْبِهِمْ ثُمَّ قَالَ تِلْكَ اَلرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اَللّهُ وَ رَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجاتٍ وَ آتَيْنا عِيسَى اِبْنَ مَرْيَمَ اَلْبَيِّناتِ وَ أَيَّدْناهُ بِرُوحِ اَلْقُدُسِ ثُمَّ قَالَ فِي جَمَاعَتِهِمْ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ يَقُولُ أَكْرَمَهُمْ بِهَا وَ فَضَّلَهُمْ عَلَى سِوَاهُمْ فَهَؤُلاَءِ مَغْفُورٌ لَهُمْ ثُمَّ ذَكَرَ أَصْحَابَ اَلْمَيْمَنَةِ وَ هُمُ اَلْمُؤْمِنُونَ حَقّاً بِأَعْيَانِهِمْ فَجَعَلَ فِيهِمْ أَرْبَعَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ اَلْإِيمَانِ وَ رُوحَ اَلْقُوَّةِ وَ رُوحَ اَلشَّهْوَةِ وَ رُوحَ اَلْبَدَنِ فَلاَ يَزَالُ اَلْعَبْدُ مُسْتَكْمِلاً هَذِهِ اَلْأَرْوَاحَ اَلْأَرْبَعَةَ حَتَّى تَأْتِيَ عَلَيْهِ حَالاَتٌ فَقَالَ وَ مَا هَذِهِ اَلْحَالاَتُ فَقَالَ عَلِيٌّ ع أَمَّا أَوَّلُهُنَّ فَمَا قَالَ اَللَّهُ وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ اَلْعُمُرِ لِكَيْلا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً فَهَذَا تَنْقُصُ مِنْهُ جَمِيعُ اَلْأَرْوَاحِ وَ لَيْسَ بِالَّذِي يَخْرُجُ مِنَ اَلْإِيمَانِ لِأَنَّ اَللَّهَ اَلْفَاعِلُ بِهِ ذَلِكَ وَ رَادُّهُ إِلَى أَرْذَلِ اَلْعُمُرِ فَهُوَ لاَ يَعْرِفُ لِلصَّلاَةِ وَقْتاً وَ لاَ يَسْتَطِيعُ اَلتَّهَجُّدَ بِاللَّيْلِ وَ لاَ اَلصِّيَامَ بِالنَّهَارِ فَهَذَا نُقْصَانٌ مِنْ رُوحِ اَلْإِيمَانِ وَ لَيْسَ بِضَارِّهِ شَيْئاً إِنْ شَاءَ اَللَّهُ وَ تَنْقُصُ مِنْهُ رُوحُ اَلشَّهْوَةِ فَلَوْ مَرَّتْ بِهِ أَصْبَحُ بَنَاتِ آدَمَ مَا حَنَّ إِلَيْهَا وَ تَبْقَى فِيهِ رُوحُ اَلْبَدَنِ فَهُوَ يَدِبُّ بِهَا وَ يَدْرُجُ حَتَّى يَأْتِيَهُ اَلْمَوْتُ فَهَذَا بِحَالِ خَيْرٍ اَللَّهُ اَلْفَاعِلُ بِهِ ذَلِكَ وَ قَدْ تَأْتِي عَلَيْهِ حَالاَتٌ فِي قُوَّتِهِ وَ شَبَابِهِ يَهُمُّ بِالْخَطِيئَةِ فَتُشَجِّعُهُ رُوحُ اَلْقُوَّةِ وَ تُزَيِّنُ لَهُ رُوحُ اَلشَّهْوَةِ وَ تَقُودُهُ رُوحُ اَلْبَدَنِ حَتَّى تُوقِعَهُ فِي اَلْخَطِيئَةِ فَإِذَا لاَمَسَهَا تَفَصَّى مِنَ اَلْإِيمَانِ وَ تَفَصَّى اَلْإِيمَانُ مِنْهُ فَلَيْسَ بِعَائِدٍ أَبَداً أَوْ يَتُوبَ فَإِنْ تَابَ وَ عَرَفَ اَلْوَلاَيَةَ تَابَ اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ إِنْ عَادَ فَهُوَ تَارِكٌ لِلْوَلاَيَةِ أَدْخَلَهُ اَللَّهُ نَارَ جَهَنَّمَ وَ أَمَّا أَصْحَابُ اَلْمَشْأَمَةِ فَهُمُ اَلْيَهُودُ وَ اَلنَّصَارَى يَقُولُ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ اَلَّذِينَ آتَيْناهُمُ اَلْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ يَعْنِي مُحَمَّداً وَ اَلْوَلاَيَةَ فِي اَلتَّوْرَاةِ وَ اَلْإِنْجِيلِ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ فِي مَنَازِلِهِمْ وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ اَلْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ. اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ فَلَمَّا جَحَدُوا مَا عَرَفُوا اِبْتَلاَهُمُ اَللَّهُ بِذَلِكَ فَسَلَبَهُمْ رُوحَ اَلْإِيمَانِ وَ أَسْكَنَ أَبْدَانَهُمْ ثَلاَثَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ اَلْقُوَّةِ وَ رُوحَ اَلشَّهْوَةِ وَ رُوحَ اَلْبَدَنِ ثُمَّ أَضَافَهُمْ إِلَى اَلْأَنْعَامِ فَقَالَ إِنْ هُمْ إِلاّ كَالْأَنْعامِ َلدَّابَّةَ تَحْمِلُ بِرُوحِ اَلْقُوَّةِ وَ تَعْتَلِفُ بِرُوحِ اَلشَّهْوَةِ وَ تَسِيرُ بِرُوحِ اَلْبَدَنِ قَالَ لَهُ اَلسَّائِلُ أَحْيَيْتَ قَلْبِي .
فرمایش امیر المومنین علی علیه السلام در ذکر ایمان و ارواح و اختلاف آنها -مردی نزد علی علیه السلام آمد و عرض کرد: مردمی عقیده دارند که همانا بنده مومن تا ایمان در اوست زنا نکند، بنده مومن شراب ننوشد، بنده مومن ربا نخورد و بنده مومن خون به ناحق نریزد. قبول این سخن بر من گران است و سینه ام از این عقیده تنگ شده تا آنجا که پندارم این بنده خدا که نماز می خواند و مرا به خاک می سپارد و من نیز او را به خاک می سپارم چگونه به خاطر یک گناه کوچک که از او سر زده است او را در شمار بی ایمان ها بدانم؟ امیر المومنین علی علیه السلام فرمود: برادرت به تو راست گفته، همانا من خود از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود: خداوند مردم را سه طبقه آفرید و در سه جایگاه به آنها جا داد و این است تفسیر فرمایش خداوند در این خصوص: «اول گروه خوشبختان اصحاب یمین ، چه گروه خوشبختی و دیگر گروه تیره روزان اصحاب شمال ، چه گروه تیره روزی؛ پیشگامان پیشرو، اینانند مقربان» سوره واقعه ، آیه 8-10 . اما آنان که خدای عز و جل از ایشان به عنوان«پیشگامان پیشرو»یاد کرده است همانا آنان پیامبران مرسل و غیر مرسل اند و خدا در آنان پنج روح نهاده: روح القدس، روح ایمان، روح قوت، روح شهوت و روح بدن؛ پس به وسیله روح القدس، پیامبران مرسل مبعوث شدند و به وسیله روح ایمان، خدا را پرستیدند و چیزی را شریک او نساختند و با روح قوت، با دشمنان خود به نبرد پرداختند و زندگانی خودشان را سر و سامان دادند -و به روح شهوت، به لذت خوردن و نوشیدن دست یافتند و از نکاح حلال زنان برخوردار گشتند و به روح بدن، جنبیدند و رشد نمودند. آنان همان کسانی اند که مورد آمرزش قرار گرفته اند و از لغزششان چشم پوشی شده است. آنگاه فرمود: «برخی از آن پیامبران را بر برخی دیگر برتری بخشیدیم. از آنان کسی بود که خدا با او سخن گفت و درجات بعضی از آنان را بالا برد و به عیسی پسر مریم دلایل آشکار دادیم و او را به وسیله روح القدس تایید کردیم» سوره بقره ، آیه 253 . سپس در باره همه آنان فرمود: «و آنها را با روحی از جانب خود تایید کرده است» سوره مجادله ، آیه 22 . می فرماید: آنان را بدان گرامی داشت و بر دیگران برتری داد، پس آنانند که آمرزیده اند. سپس اصحاب یمین گروه خوشبختان را یاد کرد که ایشان خود مومنان راستین هستند و در آنان چهار روح نهاد: روح ایمان، روح قوت، روح شهوت و روح بدن، و بنده مومن این چهار روح را کاملا داراست تا هنگامی که حالاتی برای او رخ دهد. عرض کرد: این حالات چیستند؟ امیر المومنین علی علیه السلام فرمود: اما نخستین آنها همان است که خدا فرموده: «و برخی از شما به غایت پیری می رسد به گونه ای که پس از دانستن بسی چیزها چیزی نمی داند» سوره حج ، آیه 5 ، پس همه روح های او کاسته شود ولی از ایمان بیرون نرود، زیرا خدا با او چنین کرده و به پست ترین مرحله عمرش کشانده است به گونه ای که وقت نماز را نشناسد و نه توان نماز شب خواندن را دارد و نه تاب روزه گرفتن. این کاهشی است در«روح ایمان»ولی به خواست خدا زیانی هم به او ندارد. و روح شهوت او نیز رو به کاهش گذارد به طوری که اگر زیباترین دختران آدم بر او گذر نماید وی دل به آن دختر زیبا نبندد و روح بدن در او بماند و با آن بجنبد و افتان و خیزان برود تا مرگش فرا رسد و این هم به حال خوشی است، خداست که با او چنین کرده و گاهی در دوران نیرومندی و جوانی دستخوش حالاتی شود که قصد گناه نماید و«روح قوت»او را بر انجام آن گناه تحریک نماید و«روح شهوت» آن گناه را برای او آرایش دهد و«روح بدن»او را می کشاند تا در گناهش اندازد و چون مرتکب گناه گردد از ایمان جدا شود و ایمان از او فاصله گیرد و هرگز باز نگردد تا آن که توبه نماید و اگر توبه کند و به ولایت و ایمه علیهم السلام شناخت داشته باشد خدا توبه اش را قبول می کند و اگر به گناه باز گردد و اعتقاد به ولایت را از دست دهد، خدایش او را به دوزخ داخل سازد. اما مراد از«اصحاب شمال» گروه تیره ورزان ، همان یهود و نصارایند، خداوند سبحان می فرماید: «کسانی که به ایشان کتاب آسمانی داده ایم، همان گونه که پسران خود را می شناسند، او پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را می شناسند و مسلما گروهی از ایشان حقیقت را نهفته می دارند، و خودشان هم می دانند. حق از جانب پروردگار توست؛ پس مبادا از تردیدکنندگان باشی» سوره بقره ، آیه 146 و 147 ، چون این گروه آنچه را می شناختند انکار نمودند، خداوند آنان را بدان گرفتار ساخت و«روح ایمان»را از آنها ربود و در پیکرشان فقط سه روح جای داد: روح قوت، روح شهوت و روح بدن؛ آنگاه آنان را با چهار پایان مربوط ساخت و فرمود: «آنان جز مانند ستوران نیستند» سوره فرقان ، آیه 44 ، زیرا ستوران به روح قوت بار بردارد و به روح شهوت علف خورد و به روح بدن راه رود. سیوال کننده به حضرت علی علیه السلام، عرض کرد: با این توضیحات دلم را زنده کردی