قال الإمام عليّ عليه السلام:
أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اَلْمَكْرَ وَ اَلْخَدِيعَةَ فِي اَلنَّارِ فَكُونُوا مِنَ اَللَّهِ عَلَى وَجَلٍ وَ مِنْ صَوْلَتِهِ عَلَى حَذَرٍ إِنَّ اَللَّهَ لاَ يَرْضَى لِعِبَادِهِ بَعْدَ إِعْذَارِهِ وَ إِنْذَارِهِ اِسْتِطْرَاداً وَ اِسْتِدْرَاجاً مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ وَ لِهَذَا يَضِلُّ سَعْيُ اَلْعَبْدِ حَتَّى يَنْسَى اَلْوَفَاءَ بِالْعَهْدِ وَ يَظُنَّ أَنَّهُ قَدْ أَحْسَنَ صُنْعاً وَ لاَ يَزَالُ كَذَلِكَ فِي ظَنٍّ وَ رَجَاءٍ وَ غَفْلَةٍ عَمَّا جَاءَهُ مِنَ اَلنَّبَإِ يَعْقِدُ عَلَى نَفْسِهِ اَلْعُقَدَ وَ يُهْلِكُهُا بِكُلِّ جَهْدٍ وَ هُوَ فِي مُهْلَةٍ مِنَ اَللَّهِ عَلَى عَهْدٍ يَهْوِي مَعَ اَلْغَافِلِينَ وَ يَغْدُو مَعَ اَلْمُذْنِبِينَ وَ يُجَادِلُ فِي طَاعَةِ اَللَّهِ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ يَسْتَحْسِنُ تَمْوِيهَ اَلْمُتْرَفِينَ فَهَؤُلاَءِ قَوْمٌ شَرَحَتْ قُلُوبُهُمْ بِالشُّبْهَةِ وَ تَطَاوَلُوا عَلَى غَيْرِهِمْ بِالْفِرْيَةِ وَ حَسِبُوا أَنَّهَا لِلَّهِ قُرْبَةٌ وَ ذَلِكَ لِأَنَّهُمْ عَمِلُوا بِالْهَوَى وَ غَيَّرُوا كَلاَمَ اَلْحُكَمَاءِ وَ حَرَّفُوهُ بِجَهْلٍ وَ عَمًى وَ طَلَبُوا بِهِ اَلسُّمْعَةَ وَ اَلرِّيَاءَ بِلاَ سُبُلٍ قَاصِدَةٍ وَ لاَ أَعْلاَمٍ جَارِيَةٍ وَ لاَ مَنَارٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَمَدِهِمْ وَ إِلَى مَنْهَلٍ هُمْ وَارِدُوهُ حَتَّى إِذَا كَشَفَ اَللَّهُ لَهُمْ عَنْ ثَوَابِ سِيَاسَتِهِمْ وَ اِسْتَخْرَجَهُمْ مِنْ جَلاَبِيبِ غَفْلَتِهِمْ اِسْتَقْبَلُوا مُدْبِراً وَ اِسْتَدْبَرُوا مُقْبِلاً فَلَمْ يَنْتَفِعُوا بِمَا أَدْرَكُوا مِنْ أُمْنِيَّتِهِمْ وَ لاَ بِمَا نَالُوا مِنْ طَلِبَتِهِمْ وَ لاَ مَا قَضَوْا مِنْ وَطَرِهِمْ وَ صَارَ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ وَبَالاً فَصَارُوا يَهْرُبُونَ مِمَّا كَانُوا يَطْلُبُونَ وَ إِنِّي أُحَذِّرُكُمْ هَذِهِ اَلْمَزَلَّةَ وَ آمُرُكُمْ بِتَقْوَى اَللَّهِ اَلَّذِي لاَ يَنْفَعُ غَيْرُهُ فَلْيَنْتَفِعْ بِنَفْسِهِ إِنْ كَانَ صَادِقاً عَلَى مَا يَجُنُّ ضَمِيرُهُ فَإِنَّمَا اَلْبَصِيرُ مَنْ سَمِعَ وَ تَفَكَّرَ وَ نَظَرَ وَ أَبْصَرَ وَ اِنْتَفَعَ بِالْعِبَرِ وَ سَلَكَ جَدَداً وَاضِحاً يَتَجَنَّبُ فِيهِ اَلصَّرْعَةَ فِي اَلْمَهْوَى وَ يَتَنَكَّبُ طَرِيقَ اَلْعَمَى وَ لاَ يُعِينُ عَلَى فَسَادِ نَفْسِهِ اَلْغُوَاةَ بِتَعَسُّفٍ فِي حَقٍّ أَوْ تَحْرِيفٍ فِي نُطْقٍ أَوْ تَغْيِيرٍ فِي صِدْقٍ وَ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّهِ قُولُوا مَا قِيلَ لَكُمْ وَ سَلِّمُوا لِمَا رُوِيَ لَكُمْ وَ لاَ تَكَلَّفُوا مَا لَمْ تُكَلَّفُوا فَإِنَّمَا تَبِعَتُهُ عَلَيْكُمْ فِيمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ لَفَظَتْ أَلْسِنَتُكُمْ أَوْ سَبَقَتْ إِلَيْهِ غَايَتُكُمْ وَ اِحْذَرُوا اَلشُّبْهَةَ فَإِنَّهَا وُضِعَتْ لِلْفِتْنَةِ وَ اِقْصِدُوا اَلسُّهُولَةَ وَ اِعْمَلُوا فِيمَا بَيْنَكُمْ بِالْمَعْرُوفِ مِنَ اَلْقَوْلِ وَ اَلْفِعْلِ وَ اِسْتَعْمِلُوا اَلْخُضُوعَ وَ اِسْتَشْعِرُوا اَلْخَوْفَ وَ اَلاِسْتِكَانَةَ لِلَّهِ وَ اِعْمَلُوا فِيمَا بَيْنَكُمْ بِالتَّوَاضُعِ وَ اَلتَّنَاصُفِ وَ اَلتَّبَاذُلِ وَ كَظْمِ اَلْغَيْظِ فَإِنَّهَا وَصِيَّةُ اَللَّهِ وَ إِيَّاكُمْ وَ اَلتَّحَاسُدَ وَ اَلْأَحْقَادَ فَإِنَّهُمَا مِنْ فِعْلِ اَلْجَاهِلِيَّةِ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اِتَّقُوا اَللّهَ إِنَّ اَللّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ أَيُّهَا اَلنَّاسُ اِعْلَمُوا عِلْماً يَقِيناً أَنَّ اَللَّهَ لَمْ يَجْعَلْ لِلْعَبْدِ وَ إِنِ اِشْتَدَّ جَهْدُهُ وَ عَظُمَتْ حِيلَتُهُ وَ كَثُرَتْ نِكَايَتُهُ أَكْثَرَ مِمَّا قَدَّرَ لَهُ فِي اَلذِّكْرِ اَلْحَكِيمِ وَ لَمْ يَحُلْ بَيْنَ اَلْمَرْءِ عَلَى ضَعْفِهِ وَ قِلَّةِ حِيلَتِهِ وَ بَيْنَ مَا كُتِبَ لَهُ فِي اَلذِّكْرِ اَلْحَكِيمِ أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّهُ لَنْ يَزْدَادَ اِمْرُؤٌ نَقِيراً بِحِذْقِهِ وَ لَنْ يَنْتَقِصَ نَقِيراً بِحُمْقِهِ فَالْعَالِمُ بِهَذَا اَلْعَامِلُ بِهِ أَعْظَمُ اَلنَّاسِ رَاحَةً فِي مَنْفَعَةٍ وَ اَلتَّارِكُ لَهُ أَكْثَرُ اَلنَّاسِ شُغُلاً فِي مَضَرَّةٍ رُبَّ مُنْعَمٍ عَلَيْهِ فِي نَفْسِهِ مُسْتَدْرَجٌ بِالْإِحْسَانِ إِلَيْهِ وَ رُبَّ مُبْتَلًى عِنْدَ اَلنَّاسِ مَصْنُوعٌ لَهُ فَأَفِقْ أَيُّهَا اَلْمُسْتَمْتِعُ مِنْ سُكْرِكَ وَ اِنْتَبِهْ مِنْ غَفْلَتِكَ وَ قَصِّرْ مِنْ عَجَلَتِكَ وَ تَفَكَّرْ فِيمَا جَاءَ عَنِ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِيمَا لاَ خُلْفَ فِيهِ وَ لاَ مَحِيصَ عَنْهُ وَ لاَ بُدَّ مِنْهُ ثُمَّ ضَعْ فَخْرَكَ وَ دَعْ كِبْرَكَ وَ أَحْضِرْ ذِهْنَكَ وَ اُذْكُرْ قَبْرَكَ وَ مَنْزِلَكَ فَإِنَّ عَلَيْهِ مَمَرَّكَ وَ إِلَيْهِ مَصِيرَكَ وَ كَمَا تَدِينُ تُدَانُ وَ كَمَا تَزْرَعُ تَحْصُدُ وَ كَمَا تَصْنَعُ يُصْنَعُ بِكَ وَ مَا قَدَّمْتَ إِلَيْهِ تَقْدَمُ عَلَيْهِ غَداً لاَ مَحَالَةَ فَلْيَنْفَعْكَ اَلنَّظَرُ فِيمَا وُعِظْتَ بِهِ وَ عِ مَا سَمِعْتَ وَ وُعِدْتَ فَقَدِ اِكْتَنَفَكَ بِذَلِكَ خَصْلَتَانِ وَ لاَ بُدَّ أَنْ تَقُومَ بِأَحَدِهِمَا إِمَّا طَاعَةُ اَللَّهِ تَقُومُ لَهَا بِمَا سَمِعْتَ وَ إِمَّا حُجَّةُ اَللَّهِ تَقُومُ لَهَا بِمَا عَلِمْتَ فَالْحَذَرَ اَلْحَذَرَ وَ اَلْجِدَّ اَلْجِدَّ فَإِنَّهُ لا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ مِنْ عَزَائِمِ اَللَّهِ فِي اَلذِّكْرِ اَلْحَكِيمِ اَلَّتِي لَهَا يَرْضَى وَ لَهَا يَسْخَطُ وَ لَهَا يُثِيبُ وَ عَلَيْهَا يُعَاقِبُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُؤْمِنٍ وَ إِنْ حَسُنَ قَوْلُهُ وَ زَيَّنَ وَصْفَهُ وَ فَضْلَهُ غَيْرُهُ إِذَا خَرَجَ مِنَ اَلدُّنْيَا فَلَقِيَ اَللَّهَ بِخَصْلَةٍ مِنْ هَذِهِ اَلْخِصَالِ لَمْ يَتُبْ مِنْهَا اَلشِّرْكِ بِاللَّهِ فِيمَا اِفْتَرَضَ عَلَيْهِ مِنْ عِبَادَتِهِ أَوْ شِفَاءِ غَيْظٍ بِهَلاَكِ نَفْسِهِ أَوْ يُقِرَّ بِعَمَلٍ فَعَمِلَ بِغَيْرِهِ أَوْ يَسْتَنْجِحَ حَاجَةً إِلَى اَلنَّاسِ بِإِظْهَارِ بِدْعَةٍ فِي دِينِهِ أَوْ سَرَّهُ أَنْ يَحْمَدَهُ اَلنَّاسُ بِمَا لَمْ يَفْعَلْ مِنْ خَيْرٍ أَوْ مَشَى فِي اَلنَّاسِ بِوَجْهَيْنِ وَ لِسَانَيْنِ وَ اَلتَّجَبُّرِ وَ اَلْأُبَّهَةِ وَ اِعْلَمْ وَ اِعْقِلْ ذَلِكَ فَإِنَّ اَلْمِثْلَ دَلِيلٌ عَلَى شِبْهِهِ إِنَّ اَلْبَهَائِمَ هَمُّهَا بُطُونُهَا وَ إِنَّ اَلسِّبَاعَ هَمُّهَا اَلتَّعَدِّي وَ اَلظُّلْمُ وَ إِنَّ اَلنِّسَاءَ هَمُّهُنَّ زِينَةُ اَلدُّنْيَا وَ اَلْفَسَادُ فِيهَا وَ إِنَّ اَلْمُؤْمِنِينَ مُشْفِقُونَ مُسْتَكِينُونَ خَائِفُونَ.
از سخنان حکمت آمیز امیر المومنین علی علیه السلام و تشویق و بیم و پند دادن ایشان -اما بعد؛ همانا اهل نیرنگ و فریب در دوزخ اند؛ پس از خدا بترسید و از حمله پرقدرت او بر حذر باشید. به راستی، خدا پس از آن که بر بندگانش اتمام حجت کرده و بیم شان داده، دیگر از آنان نمی پسندد که نفهمیده خود را از درگاه الهی طرد نمایند و اندک اندک به هلاکت نزدیک شوند و غافلگیر گردند؛ از این رو، بنده به کوشش بیهوده دچار شود تا آنجا که وفای به عهد با خدا را از یاد ببرد و به خیال خود بپندارد که این کوشش ها خوب بوده و پیوسته در پندار و امید و بی اطلاعی از خبری که به او رسیده به سر می برد و بر کار خود گره ها می زند و با همه کوشش، خود را به هلاکت می اندازد و چند صباحی که خداوند مهلتش داده سو استفاده می نماید و با غفلت زدگان همنشین و همدل می شود و با گناهکاران شب را به روز می رساند. و به پندار خود در راه اطاعت خدا، با مومنان می ستیزد و خلافکاری های خوش گذران ها را تحسین می کند، اینان مردمی هستند که دلهاشان لبریز از شبهه است و به دروغ بر دیگران بزرگی می کنند و به حقوقشان تجاوز می نمایند و پندارند که این کارها سبب تقرب به خداست؟ و این از آن روست که تسلیم خواهش های نفسانی شده اند و سخن حکیمان را تغییر داده اند و از روی نادانی و کور دلی دست به تحریف آنها زده اند و در سایه این کارها می خواهند به آوازه و خودنمایی دست یابند در حالی که هیچ راه هدف دار و نشانه های راه گشا و علامت روشن -و چشمه های قابل استفاده در اختیار ندارند تا آنگاه که خداوند کیفر نافرمانی شان را برایشان آشکار سازد و از پرده های غفلتشان بیرون آورد، در این هنگام، روی به چیزی نمایند که به آن پشت کرده بودند یعنی آخرت و پشت به چیزی نمایند که به آن روی کرده بودند یعنی دنیا پس، از آرزوهایی که برآورده شده بود و کامیابی های زودگذری که داشتند، سودی نبردند و این همه، وبال آنان شد و از آنچه دنبالش می دویدند، گریزان شدند. به راستی من شما را از این لغزشگاه برحذر می دارم و به تقوای الهی-که هیچ چیز جز آن سودی ندارد-شما را فرمان می دهم که اگر راستگوست باید در سایه نیت خوب از عمل خود سود برد. اهل بصیرت کسی است که بشنود و بیندیشد و بنگرد و به دل بینا گردد و از آنچه مایه عبرت است سود گیرد و راه هموار و روشنی را بپیماید و از پرتگاه هواپرستی و سرنگونی در کوره راهها دوری گزیند و با اعمالی چون کج رفتاری در حق و ناهنجاری در گفتار و سخن راست را تغییر دادن گمراهان را بر زیان خویش یاری نکند. و لا قوه الا بالله. آنچه از طرف ما به شما گفته می شود به دیگران بازگو کنید و به هر چه از ما روایت می شود سر فرود آورید و آنچه را به شما تکلیف نکرده اند بر خود تکلیف نکنید؛ زیرا سزای هر چه به دست آورید و بگویید و به سوی آن رو کنید، به گردن خود شماست. از شبهه بر حذر باشید که برای فتنه، پی ریزی شده است. قصد هموار ساختن کارها را داشته باشید و میان خود در گفتار و کردار خوب باشید و برای خدا خضوع نمایید و احساس ترس و زبونی نسبت به او داشته باشید. و همچنین با یک دیگر با تواضع و انصاف و بخشش و فرو خوردن خشم رفتار نمایید که این سفارش خداوند است. مبادا به یک دیگر حسد ورزید و کینه توزید؛ زیرا این دو کار از دوران جاهلیت مانده است. «و هر کسی باید بنگرد که برای فردای خود از پیش چه فرستاده است و از خدا بترسید. در حقیقت، خدا به آنچه می کنید آگاه است». سوره حشر 59)، آیه 18 . ای مردم به طور یقین بدانید که خداوند برای هیچ بنده ای-هر چند آن بنده سخت کوشی و چاره جویی نماید و رنج فراوان برد-بیش از آنچه در ذکر حکیم لوح محفوظ برایش مقدر فرموده، نصیبی ندارد و انسان هر قدر هم ناتوان و بیچاره باشد به آنچه برایش در ذکر حکیم لوح محفوظ مقدر شده، دست خواهد یافت. -ای مردم هیچ کس به زبر دستی خود نتواند ذره ای بر روزی خویش بیفزاید و در اثر نابخردی خویش نیز نتواند ذره ای از آن بکاهد؛ پس هر کس به این نکته پی برد و به کار بندد در سودیابی از آسوده ترین مردم است و هر کس آن را وانهد از همه مردم زیانمندتر است. چه بسا شخصی که به او نعمت ارزانی شده به وسیله همان نعمت ها غافلگیر شود و خدا را به فراموشی بسپارد و چه بسا گرفتاری، در نظر مردم، که در اثر همین گرفتاری ها، خدایش توفیق خودسازی دهد تا از اجر بیشتری برخوردار گردد پس ای شنونده از مستی خود به هوش آی و از خواب غفلت بیدار شو و از شتابت بکاه و در باره آنچه از جانب خداوند متعال به تو رسیده، نیک بیندیش سخنانی که نه در آنها خلافی است و نه از آنها گریزی و نه گزیری. دیگر ناز و تفاخر مکن و از خود خواهی دست بردار و خود را آماده ساز و به یاد قبر خویش باش که آنجا گذرگاه و آخرین منزل تو خواهد بود. آنسان که دهی، دریافت کنی و آن گونه که بکاری، درو نمایی و هر چه کنی همان با تو کنند و هر چه امروز پیشاپیش بفرستی، فردا ناگزیر بر آن درآیی؛ پس باید فکر تو از اندرزهای داده شده بهره مند گردد و آنچه را شنیدی و وعده داده شدی، حفظ نمایی و آویزه گوش خود سازی. به هر حال؛ بر سر دو راهی قرار گرفته ای: یا باید فرمانبردار خدا باشی و آنچه را شنیدی با جان و دل انجام دهی، یا به آنچه اطلاع یافتی، حجت خدا بر تو تمام شده است و روز قیامت هیچ بهانه ای نخواهی داشت . پس ای شنونده پرهیز، پرهیز کوشش، کوشش زیرا کسی«تو را چون خداوند آگاه، آگاه نمی سازد» سوره فاطر ، آیه 14 . همانا یکی از حکم های قطعی و تغییر ناپذیر خداوند در قرآن حکیم که انجام دادن آن خدا را خشنود سازد و ترک آن او را خشمگین نماید و ملاک پاداش و کیفر می باشد، این است که انسان هر چند خوش ظاهر و خوش گفتار و فاضل تر باشد، آنگاه که از دنیا بیرون رود و خدا را دیدار کند در حالی که یکی از این گناهان در او باشد و از آن توبه نکرده باشد، مومن به شمار نمی آید و آن گناهان عبارتند از: در عبادتی که خداوند بر او واجب کرده، کسی را شریک خدا گرداند یعنی ریا در واجبات نماید ، برای فرو نشاندن خشم خود، خویشتن را به هلاکت افکند، کاری را تعهد نماید ولی خلاف انجام دهد، نیازهای خود را با بدعت گذاری در دین، به دست مردم برآورده سازد، خوش دارد که مردم به کار نیکی که انجام نداده، تمجیدش نمایند، با مردم دورویی نماید یا دو زبانی، زورگویی و قدرت نمایی. این را بدان و نیک بیندیش که همانا هر نمونه ای نشانگر همانند خود است. به راستی، چهارپایان، فقط در بند شکم اند و درندگان، در پی تجاوز و ستم اند و همت زنان، آراستن زندگی دنیوی و تباهی در آن است. همانا مومنان مردمی دلسوز، خاکی و فروتن، و خدا ترس اند.