حدیث امام رضا (ع) درباره عرش و کرسی

قال الإمام الرضاء عليه السلام:

سَأَلَنِي أَبُو قُرَّةَ اَلْمُحَدِّثُ أَنْ أُدْخِلَهُ عَلَى أَبِي اَلْحَسَنِ اَلرِّضَا ع فَاسْتَأْذَنْتُهُ فَأَذِنَ لِي فَدَخَلَ فَسَأَلَهُ عَنِ اَلْحَلاَلِ وَ اَلْحَرَامِ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَ فَتُقِرُّ أَنَّ اَللَّهَ مَحْمُولٌ فَقَالَ أَبُو اَلْحَسَنِ ع كُلُّ مَحْمُولٍ مَفْعُولٌ بِهِ مُضَافٌ إِلَى غَيْرِهِ مُحْتَاجٌ وَ اَلْمَحْمُولُ اِسْمُ نَقْصٍ فِي اَللَّفْظِ وَ اَلْحَامِلُ فَاعِلٌ وَ هُوَ فِي اَللَّفْظِ مِدْحَةٌ وَ كَذَلِكَ قَوْلُ اَلْقَائِلِ فَوْقَ وَ تَحْتَ وَ أَعْلَى وَ أَسْفَلَ وَ قَدْ قَالَ اَللَّهُ وَ لِلّهِ اَلْأَسْماءُ اَلْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها وَ لَمْ يَقُلْ فِي كُتُبِهِ إِنَّهُ اَلْمَحْمُولُ بَلْ قَالَ إِنَّهُ اَلْحَامِلُ فِي اَلْبَرِّ وَ اَلْبَحْرِ وَ اَلْمُمْسِكُ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضَ أَنْ تَزُولاَ وَ اَلْمَحْمُولُ مَا سِوَى اَللَّهِ وَ لَمْ يُسْمَعْ أَحَدٌ آمَنَ بِاللَّهِ وَ عَظَمَتِهِ قَطُّ قَالَ فِي دُعَائِهِ يَا مَحْمُولُ قَالَ أَبُو قُرَّةَ فَإِنَّهُ قَالَ وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ وَ قَالَ اَلَّذِينَ يَحْمِلُونَ اَلْعَرْشَ فَقَالَ أَبُو اَلْحَسَنِ ع اَلْعَرْشُ لَيْسَ هُوَ اَللَّهَ وَ اَلْعَرْشُ اِسْمُ عِلْمٍ وَ قُدْرَةٍ وَ عَرْشٍ فِيهِ كُلُّ شَيْ ءٍ ثُمَّ أَضَافَ اَلْحَمْلَ إِلَى غَيْرِهِ خَلْقٍ مِنْ خَلْقِهِ لِأَنَّهُ اِسْتَعْبَدَ خَلْقَهُ بِحَمْلِ عَرْشِهِ وَ هُمْ حَمَلَةُ عِلْمِهِ وَ خَلْقاً يُسَبِّحُونَ حَوْلَ عَرْشِهِ وَ هُمْ يَعْمَلُونَ بِعِلْمِهِ وَ مَلاَئِكَةً يَكْتُبُونَ أَعْمَالَ عِبَادِهِ وَ اِسْتَعْبَدَ أَهْلَ اَلْأَرْضِ بِالطَّوَافِ حَوْلَ بَيْتِهِ وَ اَللَّهُ عَلَى اَلْعَرْشِ اِسْتَوى ا قَالَ وَ اَلْعَرْشُ وَ مَنْ يَحْمِلُهُ وَ مَنْ حَوْلَ اَلْعَرْشِ وَ اَللَّهُ اَلْحَامِلُ لَهُمُ اَلْحَافِظُ لَهُمُ اَلْمُمْسِكُ اَلْقَائِمُ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ وَ فَوْقَ كُلِّ شَيْ ءٍ وَ عَلَى كُلِّ شَيْ ءٍ وَ لاَ يُقَالُ مَحْمُولٌ وَ لاَ أَسْفَلُ قَوْلاً مُفْرَداً لاَ يُوصَلُ بِشَيْ ءٍ فَيَفْسُدُ اَللَّفْظُ وَ اَلْمَعْنَى قَالَ أَبُو قُرَّةَ فَتُكَذِّبُ بِالرِّوَايَةِ اَلَّتِي جَاءَتْ أَنَّ اَللَّهَ إِذَا غَضِبَ إِنَّمَا يُعْرَفُ غَضَبُهُ أَنَّ اَلْمَلاَئِكَةَ اَلَّذِينَ يَحْمِلُونَ اَلْعَرْشَ يَجِدُونَ ثِقْلَهُ عَلَى كَوَاهِلِهِمْ فَيَخِرُّونَ سُجَّداً فَإِذَا ذَهَبَ اَلْغَضَبُ خَفَّ وَ رَجَعُوا إِلَى مَوَاقِفِهِمْ فَقَالَ أَبُو اَلْحَسَنِ ع أَخْبِرْنِي عَنِ اَللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مُنْذُ لَعَنَ إِبْلِيسَ إِلَى يَوْمِكَ هَذَا هُوَ غَضْبَانُ عَلَيْهِ فَمَتَى رَضِيَ وَ هُوَ فِي صِفَتِكَ لَمْ يَزَلْ غَضْبَانَ عَلَيْهِ وَ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ عَلَى أَتْبَاعِهِ كَيْفَ تَجْتَرِئُ أَنْ تَصِفَ رَبَّكَ بِالتَّغْيِيرِ مِنْ حَالٍ إِلَى حَالٍ وَ أَنَّهُ يَجْرِي عَلَيْهِ مَا يَجْرِي عَلَى اَلْمَخْلُوقِينَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى لَمْ يَزُلْ مَعَ اَلزَّائِلِينَ وَ لَمْ يَتَغَيَّرْ مَعَ اَلْمُتَغَيِّرِينَ وَ لَمْ يَتَبَدَّلْ مَعَ اَلْمُتَبَدِّلِينَ وَ مَنْ دُونَهُ فِي يَدِهِ وَ تَدْبِيرِهِ وَ كُلُّهُمْ إِلَيْهِ مُحْتَاجٌ وَ هُوَ غَنِيٌّ عَمَّنْ سِوَاهُ .

ابو قره محدث بر حضرت امام رضا(ع)وارد شد و از مسایل حلال و حرام پرسید، سپس عرضکرد: شما قبول دارید که خدا محمولست؟ حضرت فرمود: هر محمولی فعلی بر او واقع شده که بدیگری نسبت دارد(و آن فعل حمل است که بحامل نسبت دارد)و«محمول»اسمی است که در تعبیر دلالت بر نقص دارد و«حامل»فاعل است و در تعبیر دلالت بر مدح دارد و همچنین است قول آنکه گوید: زبر، زیر، بالا، پایین(که زبر و بالا دلالت بر مدح دارد و زیر و پایین دلالت بر نقص)و خدا فرموده است(110 سوره 17)«خدا را نامهای نیکوست، او را بآنها بخوانید»و در هیچ یک از کتب آسمانی خود نفرموده است که او محمولست بلکه گفته است او حامل است در خشکی و دریا(فرزندان آدم را در آیه 70 سوره 18)و نگهدار آسمانها و زمین است از افتادن(در آیه 41 سوره 35)و غیر خدا محمولست و هیچ گاه از کسی که بخدا و عظمتش ایمان دارد شنیده نشده که در دعای خود گوید«یا محمول»ابو قره گفت: خدا خود فرموده است: در آن روز عرش پروردگار ترا هشت نفر در بالایشان حمل کنند»و باز فرموده است(7 سوره 40)کسانی که عرش را حمل میکنند»حضرت ابو الحسن(ع)فرمود: عرش که خدا نیست عرش نام علم و قدرتست و عرشی است که همه چیز در او است(اشاره بمعنی اول و دومیست که در توضیح بیان کردیم) -آنگاه فعل حمل را بغیر خود که مخلوقی از مخلوقاتش باشد نسبت داده است بدین جهت که از آن مخلوق بسبب حمل عرشش عبادت خواسته است، حاملان عرش حاملان علم خدایند و مخلوقی هستند که گرد عرش او تسبیح گویند و بعلم او کار کنند و فرشتگانی هستند که کردارهای بندگانش را نویسند و از اهل زمین بسبب طواف گرد خانه خویش عبادت خواسته است(پس از هر مخلوقی بنوعی خاص عبادت خواسته است)و خدا بر عرش تسلط دارد چنانچه فرمود(و در باب سابق بیان شد) و عرش و آنها که حملش کنند و آنها که گردش باشند(همگی نسبت بخدا محمولند)و خدا حامل آنها و حافظ آنها و نگهدارنده آنهاست و بپادارنده هر جان و بالای هر چیز و بر همه چیز است و نسبت بخدا کلمه محمول و اسفل بتنهایی بدون اینکه بکلمه دیگری بچسبد نباید گفت تا لفظ و معنی خراب شود(زیرا اسما خدای تعالی توقیفی است«و محمول و اسفل»علاوه بر اینکه دلالت بر نقص و احتیاج دارد در هیچ دعایی نسبت بخدا گفته نشده است ولی جایز است بکلمه دیگر بچسبد و مثلا گفته شود عرش خدا محمولست زمین خدا اسفل آسمانست)ابو قره گفت: شما آن روایت را تکذیب میکنید که میگوید: چون خدا خشم کند، فرشتگانی که عرش را حمل میکنند از سنگینی دوش خود خشم او را دریابند و بسجده در افتند و چون خشم خدا برود دوش آنها سبک شود و بجایگاه خویش(حالت اولیه)برگردند، حضرت فرمود: بمن بگو از زمانی که خدا شیطان را لعنت کرده و بر او خشمگین شده است تا امروز کی از او خشنود گشته است طبق بیان تو که خدا همیشه بر شیطان و دوستان و پیروانش خشمگین است(پس باید از آن زمان تا حال حاملان عرش در سجود باشند، بعلاوه)چگونه جرات میکنی که پروردگار ترا بدگرگونشدن از حالی بحالی نسبت دهی و بگویی آنچه بر مخلوق وارد می شود بر او هم وارد شود، او منزه است. متعالی ست، پا برجاست همراه نابودشوندگان، بی دگرگونیست همراه دگرگونان، بی عوض شدنست همراه عوض شوندگان، -هر چیز جز او در قبضه او و تحت تدبیر اوست و همگی باو محتاج و او از غیر خود بی نیاز است.