اَلنَّاسُ أَرْبَعَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ لَهُ خُلُقٌ وَ لاَ خَلاَقَ لَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ خَلاَقٌ وَ لاَ خُلُقَ لَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ لاَ خُلُقَ وَ لاَ خَلاَقَ لَهُ وَ ذَلِكَ مِنْ شَرِّ اَلنَّاسِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ خُلُقٌ وَ خَلاَقٌ فَذَلِكَ خَيْرُ اَلنَّاسِ .
حسن بن علی(ع)فرمود: مردم بر چهار قسم اند یک قسم اخلاق نیک دارند و بهره مند نیستند و قسم دیگر بهره مند و کامیاب اند ولی اخلاق خوب ندارند و قسمی به اخلاق نیکو دارند و نه بهره مند هستند که بدترین مردم اینانند و قسمی اخلاق نیکو دارند و بهره مند نیز هستند و اینان بهترین مردم اند.
كَتَبَ اَلْحَسَنُ بْنُ أَبِي اَلْحَسَنِ اَلْبَصْرِيُّ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ع أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّكُمْ مَعْشَرَ بَنِي هَاشِمٍ اَلْفُلْكُ اَلْجَارِيَةُ فِي اَللُّجَجِ اَلْغَامِرَةِ وَ اَلْأَعْلاَمُ اَلنَّيِّرةُ اَلشَّاهِرَةُ أَوْ كَسَفِينَةِ نُوحٍ ع اَلَّتِي نَزَلَهَا اَلْمُؤْمِنُونَ وَ نَجَا فِيهَا اَلْمُسْلِمُونَ كَتَبْتُ إِلَيْكَ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ عِنْدَ اِخْتِلافِنَا فِي اَلْقَدَرِ وَ حَيْرَتِنَا فِي اَلاِسْتِطَاعَةِ فَأَخْبِرْنَا بِالَّذِي عَلَيْهِ رَأْيُكَ وَ رَأْيُ آبَائِكَ ع فَإِنَّ مِنْ عِلْمِ اَللَّهِ عِلْمَكُمْ وَ أَنْتُمْ شُهَدَاءُ عَلَى اَلنَّاسِ…
سخن امام حسن علیه السلام در باره استطاعت -حسن بصری به امام حسن علیه السلام این نامه را نوشت: اما بعد؛ همانا شما گروه بنی هاشم کشتی های روان در دل موجهای هراس انگیز دریا و نشانه های تابان نامدار یا همچون کشتی نوح علیه السلام هستید که مومنان در آن نشستند و مسلمانان در آن نجات یافتند. ای فرزند پیامبر خدا صلی الله علیه و آله علت نگارش این نامه و تقدیم به حضورت این است که ما در معنای قدر اختلاف داریم و در موضع«استطاعت»حیرانیم. ما را از عقیده خود و پدرانت در این خصوص آگاه ساز؛ زیرا سرچشمه دانش شما، دانش خداست و شما حجت و گواه بر مردم هستید و خدا حجت و گواه بر شماست. فرزندانی هستید که پی در پی از یک دیگر تولد یافتید و خداوند بسیار شنوا و داناست. امام حسن علیه السلام در پاسخ او چنین فرمود: « / بسم…
اَلْخَيْرُ اَلَّذِي لاَ شَرَّ فِيهِ اَلشُّكْرُ مَعَ اَلنِّعْمَةِ وَ اَلصَّبْرُ عَلَى اَلنَّازِلَةِ.
شرمساری در دنیا آسانتر از دوزخ رفتن است.
وَ قَالَ ع لِرَجُلٍ أَبَلَّ مِنْ عِلَّةٍ إِنَّ اَللَّهَ قَدْ ذَكَرَكَ فَاذْكُرْهُ وَ أَقَالَكَ فَاشْكُرْهُ.
خیری که شر ندارد، شکر بر نعمت و صبر بر ناگواریهاست.
اَلنّاسُ اَرْبَعَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ لَهُ خُلقٌ وَ لا خَلاقَ لَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ خَلاقٌ وَ لا خُلقَ لَهُ، قَدْ ذَهَبَ الرّابِـعُ وَ هُوَ الَّذی لا خَلاقَ وَ لا خُلقَ لَهُ وَ ذلِکَ شَرُّ النّاسِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ خُلقٌ وَ خَلاقٌ فَذلِکَ خَیْرُ النّاسِ؛
مردم چهار دسته اند: دسته ای از آنها اخلاق دارند، امّا بهره ای (از دنیا) ندارند. دسته ای بهره ای از دنیا دارند، اما اخلاق ندارند. دسته ای نه بهره ای (از دنیا) و نه اخلاق دارند که اینها بدترین مردم اند. و دسته ای که هم اخلاق دارند و هم (از دنیا) بهره مندند اینان، بهترین مردم اند.
اللِّحاقُ بِمَنْ تَرْجُو خَیْرٌ مِنَ المُقامِ مَعَ مَنْ لا تَأْمَّنُ شَرَّهُ.
فرمود: تداوم دوستی و معاشرت با کسی که احتمال دارد سودی برایت داشته باشد، بهتر است از کسی که محتمل است شرّ برایت داشته باشد.
قال الإمام الحسن علیه السلام: أرْسَلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ إلَی الأنْصارِ فَأتَوْهُ، فَقالَ لَهُمْ: یا مَعْشَرَ الأنْصارِ، ألا أدُلُّکمْ عَلی ما إنْ تَمَسَّکتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ؟ قالُوا: بَلی یا رَسُولَ اللهِ. قالَ: هذا عَلِی، فَأحِبُّوهُ بِحُبّی وَ کرِّمُوهُ لِکرامَتی، فَإنَّ جِبْرَئیلَ عَلَیهِ السَّلامُ أمَرَنِی بِالَّذی قُلْتُ لَکمْ عَنِ اللهِ عَزَّوَجَلَّ.
امام حسن علیه السلام فرمود:
رسول خدا صلی الله علیه و آله پیکی به سوی انصار فرستاد و آنان را فرا خواند، انصار اجابت کردند. حضرت به آنان فرمود:
ای گروه انصار! آیا می خواهید شما را به چیزی راهنمایی کنم که اگر به آنان چنگ زنید، هرگز گمراه نشوید؟
گفتند: یا رسول الله بفرمایید.
فرمود: این شخص علی (بن ابی طالب) است، او را به سبب محبت و دوستی با من، دوست بدارید و او را به گرامیداشت من، گرامی بدارید؛ زیرا این گفته را خدای عزّوجل به من فرمان داد تا به شما بگویم.
- المعجم، 88: 3/ 2749؛ حلیة الاولیاء، 1، ص 63. زید بن ارقم، گوید: رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «آیا شما را راهنمایی کنم بر چیزی که اگر درباره آن پرسش کنید به هلاکت نمی افتید؟ همانا ولی شما خدا است و امامتان علی بن ابی طالب، پس بر این خیرخواهی کنید و تصدیقش نمایید که جبرئیل چنین فرمانی برایم آورد.» شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، 98: 3؛ مناقب ابن مردویه، 120/ 147.
