پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله
العلم خلیل المؤمن. و الحلم وزیره. و العقل دلیله. و العمل قائده. و الرّفق والده. و البرّ أخوه. و الصّبر أمیر جنوده.
علم دوست مؤمن است؛ و بردباری وزیر مؤمنست؛ و عقل دلیل مؤمنست؛ و کردار او کشنده اوست. و مدارا کردن پدر اوست و نیکوئی کردن برادر اوست؛ و نیکوئی کردن برادر اوست؛ و صبر کردن امیر لشکرش بود؛
العلماء أمناء اللَّه علی خلقه.
عالمان امینان خدا اند بر خلقانش؛
حسن السّؤال نصف العلم.
نیکو پرسیدن چیزی نیمه علم است.
اتی رَسُولُ اللّه (ص) رَجلٌ فَقال: عَلّمنی یا رَسُولَ اللّهِ، فَقالَ علیک بالیأسِ عَمّا فی أَیدِی النّاسِ فَانَّهُ الغِنَی الحاضِر، قالَ: زِدنی یا رَسولَ اللّهِ، قال: ایاک وَ الطَّمَع فَانَّهُ الفَقرُ الحاضِر، قال: زدنی یا رسول الله، قال: اذا هَمَمت بِأمرٍ فَتدَبَّر عاقِبَته فَان یک خَیراً وَ رشداً فَاتَّبِعهُ، و ان یک غَیا فَدَعهُ
شخصی نزد پیامبر آمد و عرض کرد: چیزی به من آموزش بده، حضرت فرمود: بر تو باد به ناامیدی از آنچه در دست دیگران است، که این غنا و بی نیازی محسوب می شود، عرض کرد: جمله دیگری تعلیم نما، حضرت فرمود: از طمع دوری نما زیرا طمع نوعی فقر محسوب می شود، عرض کرد: جمله دیگری تعلیم نما، حضرت فرمود: اگر تصمیم به کاری گرفتی، به سرانجامش بیندیش اگر خیر و رشد تو بود، به دنبالش برو و اگر ضرر داشت، ترک نما.
المُؤمِنُ اذا ماتَ وَ تَرَک وَرَقَةً واحدةً عَلیها عِلمٌ تکون الورقةُ یومَ القِیامَةِ ستراً فِیما بَینَهُ وَ بَینَ النّارِ...
مؤمن اگر از دنیا رفت و برگی را به یادگار گذاشت که در آن علم است، روز قیامت حجابی می شود بین او و آتش جهنم.
أحَبُّ العِبادِ إلی اللّهِ تعالَی الأتقِیاءُ الأخفِیاءُ، الَّذین إذا غابوا لَم یفْتَقَدوا، وَ إذا شَهِدوا لَم یعرَفوا، اولئک أئمَّةُ الهُدی وَ مَصابیحُ العِلمِ.
محبوب ترین بندگان نزد خدای تعالی، پرهیزگاران گمنام اند؛ همانان که هرگاه غایب باشند، جویای حالشان نمی شوند و وقتی حضور دارند، ناشناخته اند. آنان، پیشوایان هدایت اند و چراغ های دانش.
عَن ابی ایوبٍ الانصاری قالَ سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ: حُلُّوا انفُسَکمُ الطّاعَةَ وَالبِسوها قِناعَ المُخالَفَةِ فَاجعَلوا آخِرَتَکم لِأنفُسِکم وَسَعیکم لِمُستَقَرّکم وَاعلَموا انَّکم عَن قَلیلٍ راحِلونَ وَالَی اللّهِ صائِرونَ وَ لا یغنی عَنکم هُنالِک الّا صالِحُ عَمَلٍ قَدَّمتُموهُ وَحُسنُ ثَوابٍ احرَزتُمُوهُ فَإنَّکم انَّما تَقدِمونَ عَلی ما قَدَّمتُم وَتُجازَوْنَ عَلی ما اسْلَفتُم.
ابوایوب انصاری روایت کرده است که شنیدم پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: لباس و حلّه اطاعت الهی بر تن کنید و جامه مخالفت با هوای نفس را بر جانتان بپوشانید. پس آخرت را از آنِ خویش کنید و سعی خود را برای جایگاه ابدی تان قرار دهید. بدانید که شما به زودی می کوچید و به سوی خدا می روید. در آن روز چیزی جز عمل صالحی که از پیش فرستاده اید یا ثوابی که پس انداز کرده اید بی نیازتان نمی کند، چرا که شما بر آنچه از پیش فرستاده اید وارد می شوید و به اعمالی که مقدّم داشته اید جزا داده می شوید.
عَن انَسِ بنِ مالِک قالَ قالوا: یا رَسولَ اللّهِ مَن اولیاءُ اللّهِ الّذینَ لا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یحزَنونَ؟ فَقالَ: الَّذینَ نَظَروا الی باطِنِ الدُّنیا حینَ نَظَرَ النّاسُ الی ظاهِرِها فَاهتَمُّوا بِآجِلِها حینَ اهتَمَّ النّاسُ بِعاجِلِها فَاماتوا مِنها ما خَشَوْا ان یمیتَهُم وَ تَرَکوا مِنها ما عَلِمُوا ان سَیترُکهُم فَما عَرَضَ لَهُم مِنها عارِضٌ الّا رَفَضُوهُ وَ لا خادَعُهُم مِن رِفعَتِها خادِعٌ الّا وَضَعُوهُ خَلُقَتِ الدُّنیا عِندَهُم فَما یجَدّدونَها وَخَرِبَت بَینَهُم فَما یعمُرونَها وَماتَت فی صُدورِهِم فَما یحِبُّونَها بَل یهدِمونَها فَیبنونَ بِها آخِرَتَهُم وَیبیعونَها…
انس بن مالک روایت کرده است که به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتند: ای رسول خدا، دوستان خدا که نه ترسی دارند و نه غمگین می شوند کیانند؟ فرمود: کسانی اند که وقتی مردم به ظاهر دنیا می نگرند (و بدان توجّه دارند)، باطن آن را می بینند، ازاین رو هنگامی که مردم برای دو روزه دنیا می کوشند، تلاش آنان برای آخرت و آینده است. پس (علاقه به) دنیا را می میرانند برای اینکه می ترسند دنیا (جان قدسی و ملکوتی) آنان را تباه کند و بمیراند (به جای آنکه دنیا آنان را بشکند، آنان دنیا را خرد می سازند و می شکنند). دنیا را رها می کنند چون می دانند به زودی دنیا ترکشان می کند. تمام زرق و برق های دنیا را رد می کنند (و اسیر آن نمی شوند). فراز و نشیب های دنیا آنان را نمی فریبد، بلکه آن بلندی ها را به پایین می کشند. در نظر…
ایها النّاس لا تُعطوا الحِکمَةَ غَیرَ اهلِها فَتَظلِموها وَلا تَمنَعوها اهلَها فَتَظلِموهُم وَلا تُعاقِبوا ظالِماً فَیبطُلَ فَضلُکم وَلا تُراؤُوا النّاسَ فَیحبَطَ عَمَلُکم وَلا تَمنَعوا المَوجُودَ فَیقِلَّ خَیرُکم ایها النّاس انَّ الأشیاءَ ثَلاثَةٌ: امرٌ استَبانَ رُشدُهُ فَاتَّبِعوهُ وَامرٌ استَبانَ غَیهُ فَاجتَنِبوهُ وَامرٌ اختُلِفَ عَلَیکم فَرُدُّوهُ الَی اللّهِ.
ای مردم، به نااهل حکمت (و دانش) نیاموزید، زیرا به حکمت ستم می شود و علم را از اهلش (و شایستگان) مضایقه نکنید، برای اینکه به شایستگان ستم می شود. از ستمگر (که حقّ شخصی شما را نادیده گرفته است) انتقام نگیرید مبادا که ارزشتان از بین برود. اعمالتان را خالص گردانید و برای (جلب رضایت) مردم کاری نکنید، چرا که اگر ریا کنید عملتان از بین می رود. از انفاق آنچه دارید خودداری نکنید که اگر مضایقه کنید خدا خیرش را کم می کند. ای مردم، امور بر سه قسم است: برخی امور رشد (و درستی) آن روشن است پس از آن پیروی کنید، بعضی از آنها بطلانش آشکار است پس از آنها بپرهیزید و بعضی از آنها را که بر شما مشتبه است برای شناخت آن امور آنها را به خدا برگردانید.
ثَلَاثَةٌ لَایسْتَخِفُّ بِحَقّهِمْ إلّامُنَافِقٌ بَینُ النّفَاقِ: ذُوالشَّیبَةِ فِی الإسْلَامِ وَ الإمَامُ المُقْسِطُ وَ مُعَلّمُ الخَیرِ
سه گروه هستند که حقّ آنها را فقط منافقان واضح النفاق کوچک می شمرند: کسی که عمری را در اسلام گذرانده، پیشوای عادل و کسی که نیکی را آموزش می دهد.
عن أنس: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: إنَّ ربَّ العالَمینَ عَهِدَ إلَی عَهْداً فی عَلِی بْنِ أبی طالِبٍ فَقالَ: إنَّهُ رایةُ الهُدی، وَ مَنارُ الإیمانِ وَ إمامُ أوْلیائی، وَ نُورُ جَمیعِ مَنْ أطاعَنی. یا أبا بَرزَةِ، عَلِی بْنُ أبی طالِبٍ أمینی غَداً فِی القِیامَةِ وَ صاحِبُ رایتی فی القِیامَةِ عَلی مَفاتیحِ خَزائِنِ رَحَمَةِ رَبّی.
از انس نقل است که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: پروردگار جهان درباره علی بن ابی طالب عهدی بسته است که او عَلَم هدایت، منار ایمان و امام دوستان وپیروان من است. او روشنایی کسانی است که مرا اطاعت کنند. ای ابو برزه! علی بن ابی طالب در روز رستاخیز امین من خواهد بود. و او در قیامت صاحب علم و پرچمدار من است [و امین] بر کلیدهای گنجینه های رحمت پروردگارم.
عن الحارث الأعور: أن النبی صلی الله علیه وآله قال: مَنْ أرادَ أنْ ینْظُرَ إلی آدَمَ فی عِلْمِهِ، وَ نُوحٍ فی فَهْمِهِ، وَ إبْراهیمَ فی حِلْمِهِ، وَ یحْیی فی زُهْدِهِ، وَ مُوسی فی بَطْشِهِ، فَلْینْظُرْ إلی عَلِی بْنِ أبی طالِبٍ.
از حارث اعور نقل است که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: هر کس دوست می دارد که مشاهده کند علم آدم ابوالبشر را، و فهم نوح علیه السلام را و حلم ابراهیم علیه السلام را و زهد یحیی علیه السلام را و دلاوری موسی علیه السلام را، پس به سوی علی بن ابی طالب بنگرد.
